Chính phủ Guatemala hôm thứ Ba thông báo sẽ bắt đầu chấm dứt dần chương trình sử dụng bác sĩ Cuba kéo dài gần 30 năm — một nguồn thu quan trọng đối với chính quyền Havana nhưng hiện đang chịu sức ép mạnh mẽ từ chính quyền của Tổng thống Donald Trump.
Guatemala, quốc gia Trung Mỹ với hơn 18 triệu dân, là nước mới nhất tại châu Mỹ được biết đã hủy bỏ chương trình y tế Cuba.
Bộ Y tế Guatemala cho biết lực lượng “đoàn bác sĩ Cuba” hiện có 412 nhân viên y tế, trong đó có 333 bác sĩ, làm việc trong hệ thống chăm sóc sức khỏe của nước này. Bộ cho biết sẽ tiến hành “chấm dứt dần từng bước” trong năm nay khi các nhân viên hoàn tất nhiệm kỳ công tác.
Theo tuyên bố, quyết định được đưa ra dựa trên “phân tích kỹ thuật” nhằm củng cố hệ thống y tế quốc gia và “bảo đảm tính liên tục của dịch vụ”.
Hợp tác với Washington
Dưới thời Tổng thống Bernardo Arévalo, Guatemala đã tăng cường hợp tác với Washington, bao gồm ký kết thỏa thuận thương mại có đi có lại với Mỹ, tiếp nhận thêm các chuyến bay trục xuất và phối hợp chặt chẽ hơn với cơ quan thực thi pháp luật Mỹ về các vấn đề nhà tù và băng đảng.
Sau khi lực lượng Mỹ bắt giữ Tổng thống Venezuela Nicolás Maduro vào tháng trước, Tổng thống Trump chuyển sự chú ý sang Cuba — quốc gia từng cung cấp nhiều bác sĩ cho Venezuela và đổi lại nhận dầu mỏ từ Caracas.
Chính quyền Trump đã gây sức ép buộc các nước trong khu vực chấm dứt chương trình “đoàn y tế Cuba”. Tháng Hai năm ngoái, Ngoại trưởng Marco Rubio tuyên bố hạn chế thị thực đối với các quan chức Cuba hiện tại và trước đây liên quan đến các phái bộ y tế ở nước ngoài, cũng như các quan chức chính phủ nước ngoài và gia đình họ có liên hệ với chương trình này.
“Các chương trình xuất khẩu lao động của Cuba, bao gồm các phái bộ y tế, làm giàu cho chế độ Cuba, đồng thời tước đi dịch vụ y tế mà người dân Cuba rất cần ngay tại quê nhà,” ông Rubio nói.
Kể từ đó, một số quốc gia như Paraguay, Bahamas và Guyana đã chấm dứt chương trình y tế Cuba. Bộ trưởng Y tế Guyana cho biết nước này sẽ tuyển dụng trực tiếp và độc lập các bác sĩ Cuba thay vì thông qua chính phủ Havana.
Tháng Tám năm ngoái, ông Rubio tiếp tục áp đặt hạn chế thị thực đối với một số quan chức Brazil và Grenada vì vai trò của họ trong chương trình này.
Tranh cãi quanh “ngoại giao áo blouse trắng”
Tháng này, Thủ tướng Saint Lucia, Philip J. Pierre, cho biết Mỹ gây áp lực để nước ông không gửi bác sĩ sang Cuba đào tạo, đồng thời nói nhiều nước khác đã cấm bác sĩ Cuba — điều mà ông gọi là “một vấn đề rất nghiêm trọng”. Đại sứ quán Mỹ tại khu vực Caribbean phủ nhận việc can thiệp vào chương trình đào tạo của Saint Lucia, nhưng vẫn kêu gọi chấm dứt các phái bộ y tế Cuba ở nước ngoài.
Tháng trước, Đại sứ quán Mỹ tại Guatemala cũng chỉ trích chương trình Cuba trên mạng xã hội, cho rằng “việc khai thác lao động y tế” không chỉ là vấn đề nhân quyền mà còn có thể “đe dọa an toàn bệnh nhân”, đồng thời nói có báo cáo cho rằng một số bác sĩ Cuba thiếu đào tạo đầy đủ.
Trong thư đề ngày 6/1, Bộ Ngoại giao Guatemala cho biết đã thông báo Đại sứ quán Cuba tại Guatemala về kế hoạch chấm dứt dần chương trình. Đại sứ quán Cuba chưa đưa ra bình luận.
Trong nhiều thập niên, Cuba đã cử hàng nghìn chuyên gia y tế đến làm việc tại các vùng sâu vùng xa ở hàng chục quốc gia. Các bác sĩ này chỉ nhận được một phần nhỏ trong số tiền mà nước tiếp nhận trả cho chính phủ Cuba.
Chưa rõ chương trình mang lại bao nhiêu doanh thu cho Havana. Tuy nhiên, theo một số nghiên cứu — trong đó có Cuba Archive, tổ chức nhân quyền có trụ sở tại Miami — Cuba có thể thu hơn 4 tỷ USD mỗi năm từ việc “xuất khẩu” nhân lực y tế, xây dựng, giáo dục và lao động tay nghề cao khác.
Khoảng trống trong hệ thống y tế Guatemala
Bộ Y tế Guatemala cho biết khi bác sĩ Cuba rút đi, nước này sẽ triển khai “kế hoạch thay thế theo từng giai đoạn”, bao gồm tuyển dụng thêm nhân viên địa phương, tăng ưu đãi cho các vị trí khó tuyển và điều chuyển nhân sự.
Guatemala bắt đầu chương trình bác sĩ Cuba năm 1998, cùng năm Tổng thống khi đó là Álvaro Arzú khôi phục quan hệ với Cuba.
Fernando González Davison, chuyên gia quan hệ quốc tế tại Guatemala, cho biết các bác sĩ Cuba chủ yếu phục vụ tại những vùng nghèo, cộng đồng bản địa hoặc khu vực từng chịu ảnh hưởng nặng nề bởi cuộc nội chiến kéo dài.
Ông nói thêm rằng tình trạng tham nhũng phổ biến trong dịch vụ xã hội và việc nhiều bác sĩ trẻ không muốn làm việc ở vùng xa đã tạo ra khoảng trống mà bác sĩ Cuba lấp đầy.
Theo ông, việc Mỹ cắt giảm mạnh viện trợ nước ngoài cho các quốc gia đang phát triển năm ngoái đã là “đòn giáng nặng nề” đối với Guatemala. Với quyết định mới nhất này, ông nhận định: “Đó là một cuộc tấn công vào sức khỏe của người nghèo.”
Nguồn nytimes
