Ngày 2/ 2/ 2026, Trung Đông bước vào một giai đoạn căng thẳng mới khi Iran, Mỹ và Israel cùng phát đi những tín hiệu cứng rắn hiếm thấy, làm dấy lên lo ngại về nguy cơ bùng nổ một cuộc xung đột khu vực quy mô lớn. Dù chưa có chiến tranh toàn diện nổ ra trên lãnh thổ Iran, nhưng các động thái quân sự, tuyên bố chính trị và sự dịch chuyển lực lượng trong những tuần gần đây cho thấy khu vực đang tiến rất gần một lằn ranh nguy hiểm.
Căng thẳng leo thang rõ rệt từ cuối tháng 1/ 2026, khi Mỹ tăng cường triển khai lực lượng hải quân và không quân tại Trung Đông, bao gồm tàu sân bay, máy bay ném bom chiến lược và hệ thống phòng thủ tên lửa. Washington tuyên bố các động thái này nhằm “răn đe” Iran và bảo vệ lợi ích cũng như đồng minh trong khu vực. Tuy nhiên, từ phía Tehran, đây được xem là hành động chuẩn bị cho chiến tranh.
Ngày 31/ 1/ 2026, Lãnh tụ tối cao Iran Ali Khamenei lần đầu tiên công khai cảnh báo rằng bất kỳ cuộc tấn công quân sự nào nhằm vào Iran sẽ không dừng lại ở quy mô song phương, mà sẽ kéo theo một cuộc chiến tranh khu vực, lan rộng khắp Trung Đông. Tuyên bố này phản ánh mức độ căng thẳng chưa từng có kể từ sau các vụ đối đầu trực tiếp giữa Iran và Israel trong năm 2025.
Trên thực tế, quan hệ Iran – Israel đang ở mức nguy hiểm nhất trong nhiều năm. Sau hàng loạt cuộc tấn công qua lại bằng tên lửa và máy bay không người lái trong năm 2025, hai bên vẫn duy trì trạng thái đối đầu ngầm, với các hoạt động quân sự gián tiếp tại Syria, Lebanon và vùng Vịnh. Israel tiếp tục coi chương trình hạt nhân của Iran là mối đe dọa sống còn, trong khi Tehran khẳng định mọi hành động quân sự của Israel đều sẽ bị đáp trả “tương xứng và vượt mức”.
Song song với căng thẳng bên ngoài, Iran đang đối mặt với bất ổn nghiêm trọng trong nước. Từ cuối năm 2025 sang đầu năm 2026, các cuộc biểu tình của người dân Iran phản đối tình trạng kinh tế suy thoái, lạm phát cao và thất nghiệp lan rộng tại nhiều thành phố lớn. Chính quyền Iran đáp trả bằng các biện pháp an ninh mạnh tay, khiến bầu không khí xã hội tại nước này càng thêm ngột ngạt. Nhiều nhà phân tích cho rằng áp lực nội bộ buộc Tehran phải thể hiện lập trường cứng rắn đối ngoại để củng cố tính chính danh và chuyển hướng chú ý của dư luận.
Trong khi đó, Mỹ tuy vẫn để ngỏ khả năng đàm phán với Iran, nhưng các điều kiện đưa ra ngày càng khắt khe, đặc biệt liên quan đến chương trình hạt nhân và vai trò của Iran tại Trung Đông. Các nỗ lực ngoại giao của Liên minh châu Âu và một số quốc gia Arab nhằm hạ nhiệt căng thẳng đến nay vẫn chưa mang lại kết quả rõ rệt.
Điểm đáng lo ngại nhất nằm ở nguy cơ tính toán sai lầm. Việc các bên liên quan đồng loạt gia tăng hiện diện quân sự, thử thách khả năng phản ứng của Iran và đồng thời phát đi những thông điệp răn đe cứng rắn khiến nguy cơ thổi bùng ngọn lửa chiến tranh ngày càng lớn. Chỉ một sự cố trên biển, một cuộc tấn công ủy nhiệm vượt tầm kiểm soát, hoặc một quyết định mang tính biểu tượng sai thời điểm cũng có thể kích hoạt chuỗi phản ứng quân sự khó đảo ngược.
Các chuyên gia an ninh khu vực nhận định rằng trong ngắn hạn, khả năng nổ ra chiến tranh toàn diện vẫn chưa phải là kịch bản chắc chắn, bởi cả Iran lẫn Mỹ đều hiểu rõ cái giá khổng lồ phải trả cho một cuộc xung đột trực tiếp là vô cùng lớn. Tuy nhiên, mức độ rủi ro hiện nay cao hơn đáng kể so với các giai đoạn căng thẳng trước đó, do bối cảnh khu vực đã thay đổi sâu sắc sau các cuộc chiến tại Gaza, Lebanon và sự phân cực ngày càng gay gắt giữa các cường quốc.
Về lâu dài, tình hình Iran có thể trở thành yếu tố then chốt định hình an ninh Trung Đông trong nhiều năm tới. Nếu căng thẳng tiếp tục leo thang mà không có một khuôn khổ đối thoại đáng tin cậy, nguy cơ bùng nổ chiến tranh khu vực sẽ không còn là giả thuyết xa vời. Ngược lại, nếu các bên tìm được lối thoát ngoại giao, điều đó cũng sẽ đòi hỏi những nhượng bộ chính trị lớn mà hiện chưa bên nào sẵn sàng chấp nhận.
Tính đến đầu tháng 2/ 2026, Trung Đông đang ở trạng thái “hòa bình mong manh”. Không có tiếng súng của một cuộc chiến tổng lực, nhưng bầu không khí chiến tranh đã bao trùm khu vực. Mỗi động thái của Iran, Mỹ và Israel lúc này đều mang sức nặng chiến lược, và bất kỳ sai lầm nào cũng có thể đẩy toàn bộ khu vực rơi vào một vòng xoáy xung đột mới, khó kiểm soát và khó lường hậu quả./.
NGƯỜI QUAN SÁT/ (tổng hợp)
