Đầu năm 2026, chính trường Trung Quốc rung chuyển bởi Thượng tướng Trương Hựu Hiệp, một trong những nhân vật quyền lực nhất của Quân đội Giải phóng Nhân dân Trung Quốc (gọi tắt là PLA), bị đưa vào diện điều tra với cáo buộc “vi phạm kỷ luật và pháp luật nghiêm trọng”. Đây là cáo buộc quen thuộc trong hệ thống chính trị Trung Quốc, thường dùng để nhắm vào sai phạm tham nhũng lẫn các sai phạm chính trị ở cấp cao. Tuy nhiên, việc nó được áp dụng cho một Phó Chủ tịch Quân ủy Trung Ương, người chỉ đứng sau Tập Cận Bình trong cấu trúc quyền lực quân sự, đã vượt xa mọi tiền lệ thông thường.
Sự kiện này nhanh chóng thu hút sự chú ý của giới quan sát quốc tế và các cơ quan phân tích an ninh khu vực. Trương Hựu Hiệp không chỉ là Ủy viên Bộ Chính Trị mà còn được xem là một trong những trụ cột của hệ thống chỉ huy PLA, với kinh nghiệm dày dạn và vai trò quan trọng trong quá trình hiện đại hóa quân đội Trung Quốc. Việc một nhân vật như vậy bị điều tra gửi đi tín hiệu rằng chiến dịch thanh trừng trong quân đội đã bước sang một cấp độ mới, nơi không còn vùng an toàn cho bất kỳ ai.
Căng thẳng leo thang khi nhà chức trách Trung Quốc xác nhận mở điều tra đối với Thượng tướng Lưu Chấn Lập, Tham mưu trưởng Bộ Tham mưu Liên hợp Quân ủy Trung Ương. Việc hai tướng lĩnh cấp cao cùng lúc bị nhắm tới cho thấy đây không phải là sự cố cá nhân, mà là một phần của làn sóng thanh lọc sâu rộng đang quét qua thượng tầng quân đội Trung Quốc.
Những động thái này diễn ra trong bối cảnh chiến dịch chống tham nhũng và kiểm soát chính trị do Tập Cận Bình khởi xướng đã được đẩy lên mức cao nhất kể từ khi ông lên nắm quyền. Kể từ năm 2023, hàng loạt tướng lĩnh và quan chức quân đội cấp cao đã bị điều tra, cách chức hoặc buộc rút lui khỏi các vị trí then chốt. Điều đáng chú ý là nhiều người trong số họ từng được xem là thân cận hoặc ít nhất là trung thành với lãnh đạo tối cao.
Trương Hựu Hiệp từng được coi là một trong những đồng minh đáng tin cậy của Tập Cận Bình trong quân đội. Ông là số ít tướng lĩnh cấp cao còn lại có kinh nghiệm chiến đấu thực tế và có tiếng nói lớn trong các quyết sách chiến lược. Chính vì vậy, việc ông bị đưa vào vòng điều tra đã tạo ra hiệu ứng chấn động trong hàng ngũ chỉ huy PLA, làm dấy lên cảm giác bất an lan rộng trong nội bộ quân đội.
Truyền thông chính thức của PLA ca ngợi các cuộc điều tra này như những “thắng lợi lớn trong cuộc đấu tranh chống tham nhũng”, nhấn mạnh vai trò của kỷ luật và sự trong sạch của quân đội. Tuy nhiên, nhiều nhà phân tích cho rằng đằng sau lớp ngôn từ tuyên truyền đó là những tính toán quyền lực phức tạp hơn, bao gồm sự nghi ngờ về lòng trung thành tuyệt đối, các khác biệt trong tư duy chiến lược và nỗi ám ảnh kiểm soát của ban lãnh đạo tối cao.
Diễn biến này phản ánh rõ mong muốn kiểm soát tuyệt đối PLA của Tập Cận Bình. Quân ủy Trung Ương là trụ cột then chốt của quyền lực chính trị tại Trung Quốc, và việc một Phó Chủ tịch Quân ủy bị điều tra mang thông điệp răn đe mạnh mẽ: không có vị trí nào đủ cao để đứng ngoài vòng nghi vấn. Lòng trung thành trong hệ thống này không phải là một trạng thái cố định, mà phải liên tục được chứng minh.
Tuy nhiên, cái giá của chiến dịch thanh trừng này là không nhỏ. Việc liên tục điều tra và thay đổi nhân sự cấp cao có nguy cơ làm xói mòn tinh thần và sự ổn định nội bộ của PLA. Các sĩ quan chỉ huy có thể trở nên dè dặt, thậm chí lo sợ, khi đưa ra quyết định trong những tình huống nhạy cảm, đặc biệt là các kịch bản quân sự rủi ro cao. Sự thiếu chắc chắn về hậu thuẫn chính trị có thể làm giảm tính chủ động và khả năng phối hợp trong toàn bộ hệ thống chỉ huy.
Bên cạnh đó, việc loại bỏ nhiều tướng lĩnh giàu kinh nghiệm vì các lý do chính trị có thể làm suy yếu năng lực lập kế hoạch chiến lược dài hạn của quân đội Trung Quốc. Những chiến dịch quân sự phức tạp, như một kịch bản liên quan đến Đài Loan, đòi hỏi sự ổn định và nhất quán trong bộ chỉ huy. Khi những nhân sự chủ chốt liên tục bị thay thế, nguy cơ sai sót chiến lược và đánh giá sai tình hình sẽ gia tăng.
Ở chiều ngược lại, Bắc Kinh có thể kỳ vọng rằng sự sợ hãi và kỷ luật sắt sẽ tạo ra một quân đội ngoan phục hơn, sẵn sàng thực thi mệnh lệnh mà không do dự. Việc thay thế các tướng lĩnh kỳ cựu bằng những người được xem là trung thành tuyệt đối có thể giúp ban lãnh đạo củng cố quyền kiểm soát chính trị đối với quân đội, nhưng đồng thời cũng làm tăng tính cứng nhắc và giảm khả năng phản biện nội bộ.
Biến động tại chính trường Trung Quốc cũng ảnh hưởng lớn tới xung đột giữa nước này với Đài Loan. Đối với vấn đề Đài Loan, những biến động này tạo ra một nghịch lý. Sự bất ổn trong bộ chỉ huy có thể làm giảm khả năng Trung Quốc tiến hành một hành động quân sự lớn trong ngắn hạn nhắm vào Đài Loan. Tuy nhiên, về dài hạn, khi quá trình thanh lọc tại nội bộ hoàn tất và một đội ngũ chỉ huy mới được định hình dựa trên tiêu chí trung thành, nguy cơ các quyết định mang tính mạo hiểm lại có thể gia tăng.
Việc điều tra Trương Hựu Hiệp và Lưu Chấn Lập cho thấy một cuộc biến động quyền lực sâu sắc đang diễn ra trong Quân đội Giải phóng Nhân dân Trung Quốc. Đây không chỉ là chiến dịch chống tham nhũng, mà là quá trình tái cấu trúc quyền lực quân sự với mức độ quyết liệt chưa từng có. Trong canh bạc này, Tập Cận Bình sẵn sàng hạ bệ cả những nhân vật từng được xem là trụ cột để củng cố quyền lực tuyệt đối, bất chấp nguy cơ làm lung lay sự ổn định nội bộ quân đội và gia tăng bất định an ninh trong khu vực./.
NGƯỜI QUAN SÁT / (tổng hợp)
