Năm bang do Đảng Dân chủ lãnh đạo đã đệ đơn kiện chính quyền Donald Trump hôm thứ Năm, phản đối quyết định đóng băng khoảng 10 tỷ USD ngân sách liên bang dành cho trợ cấp chăm sóc trẻ em, các dịch vụ xã hội và hỗ trợ tiền mặt cho các gia đình thu nhập thấp. Các bang yêu cầu một thẩm phán liên bang tuyên bố việc tạm dừng này là trái pháp luật và buộc khôi phục nguồn tiền.
Vụ kiện do New York khởi xướng, với sự tham gia của California, Colorado, Illinois và Minnesota. Đơn kiện được nộp hai ngày sau khi chính quyền liên bang quyết định chặn dòng ngân sách đối với năm bang này.
Department of Health and Human Services (Bộ Y tế và Dịch vụ Nhân sinh Hoa Kỳ), cơ quan phân phối các khoản tiền, cho biết việc đóng băng là do “nguy cơ” gian lận và lạm dụng, cáo buộc — không kèm bằng chứng — rằng các khoản hỗ trợ có thể bị sử dụng sai mục đích bởi những người không đủ điều kiện, bao gồm cả người nhập cư không giấy tờ. Bộ này viện dẫn một vụ bê bối gian lận phúc lợi quy mô lớn từng gây chấn động Minnesota.
Quyết định đóng băng có nguy cơ làm gián đoạn các chương trình hỗ trợ hàng trăm nghìn hộ gia đình thu nhập thấp tại năm bang, trong đó có hơn 200.000 gia đình ở New York và khoảng 100.000 gia đình ở Illinois. Văn phòng thống đốc New York cho biết bang này sẽ cạn tiền cho các chương trình liên quan vào cuối tháng Giêng nếu ngân sách không được giải ngân trở lại.
Việc chính quyền liên bang không nêu rõ căn cứ cụ thể cho lệnh đóng băng đã khiến các quan chức bang cáo buộc chính quyền Trump sử dụng các gia đình nghèo và trẻ em như “con tốt chính trị” để trừng phạt những địa phương bị coi là đối thủ. Họ nhấn mạnh rằng những người bị truy tố trong vụ gian lận ở Minnesota bị cáo buộc lạm dụng một chương trình thời đại dịch nhằm cung cấp bữa ăn cho trẻ em — không phải các chương trình hiện đang bị nhắm tới — và phần lớn là công dân Mỹ.
Một số quan chức bang cho rằng động thái này phù hợp với mô thức quen thuộc của chính quyền Trump: giữ lại ngân sách đối với những nơi ông không được ủng hộ về chính trị, tương tự cách tiếp cận trước đây với các quỹ cứu trợ thiên tai và trong giai đoạn chính phủ đóng cửa.
Tổng chưởng lý New York Letitia James mô tả việc đóng băng ngân sách là một “chiến dịch hỗn loạn và trả đũa” gây tổn hại đến “những gia đình dễ bị tổn thương nhất”.
“Tôi sẽ không cho phép chính quyền này chơi trò chính trị với các nguồn lực mà các gia đình cần để trang trải cuộc sống,” bà James tuyên bố.
Bản thân bà James cũng từng là mục tiêu trong các động thái trả đũa của Tổng thống Trump: Bộ Tư pháp trước đây đã đưa ra các cáo buộc gian lận ngân hàng nhưng không thành công đối với bà, và được cho là đang theo đuổi một cuộc điều tra mới. Trước khi ông Trump bắt đầu nhiệm kỳ thứ hai, bà James từng đệ đơn kiện dân sự về gian lận chống lại ông.
Tòa Bạch Ốc và Bộ Y tế và Dịch vụ Nhân sinh chưa phản hồi ngay các yêu cầu bình luận. Tuy nhiên, người phát ngôn bộ này, Andrew Nixon, trước đó cho rằng việc đóng băng nhằm bảo vệ tiền thuế của người dân.
“Các bang và thống đốc do Đảng Dân chủ lãnh đạo đã dung túng cho tình trạng gian lận quy mô lớn diễn ra dưới sự giám sát của họ,” ông Nixon nói. “Dưới thời chính quyền Trump, chúng tôi bảo đảm tiền thuế liên bang được sử dụng đúng mục đích.”
Bộ cho biết họ yêu cầu năm bang nộp hóa đơn chứng từ và giải trình chi tiêu trước khi bất kỳ khoản tiền nào được giải ngân. Trong đơn kiện, các bang gọi cách làm này là “bắn trước, hỏi sau”, đồng thời phản đối thời hạn hai tuần mà bộ đặt ra để nộp hồ sơ, cho rằng đó là nhiệm vụ bất khả thi và chỉ là cái cớ để duy trì lệnh đóng băng.
Đơn kiện cũng lập luận rằng chính quyền đã vi phạm Hiến pháp khi đơn phương tạm dừng các khoản ngân sách đã được Quốc hội phê chuẩn.
Lệnh đóng băng dự kiến sẽ cắt khoảng 7,3 tỷ USD dành cho chương trình Temporary Assistance for Needy Families (TANF) — hỗ trợ tiền mặt cho các hộ gia đình có trẻ em — cùng gần 2,4 tỷ USD cho Child Care and Development Fund, hỗ trợ chăm sóc trẻ cho phụ huynh đi làm, và khoảng 870 triệu USD cho các khoản trợ cấp dịch vụ xã hội, chủ yếu dành cho trẻ em có nguy cơ bị lạm dụng hoặc tổn hại.
Tại New York, nguồn tiền TANF liên bang còn được dùng để vận hành các nơi trú ẩn khẩn cấp cho người vô gia cư và nạn nhân bạo lực gia đình. Ông Michael Polenberg, phó chủ tịch tổ chức phi lợi nhuận Safe Horizon, cảnh báo rằng việc mất ngân sách sẽ buộc nhiều cơ sở phải đóng cửa.
Nếu không có nguồn tài trợ này, “hàng chục nghìn nạn nhân bạo lực gia đình và con cái của họ sẽ bị đẩy vào những lựa chọn không thể chấp nhận: tiếp tục sống trong môi trường bạo lực hoặc rơi vào cảnh vô gia cư,” ông nói. “Đóng băng ngân sách liên bang chỉ dựa trên một giả định hay linh cảm — điều đó thật vô lý.”
Nguồn nytimes
