(AP) — Chính quyền của Tổng thống Donald Trump sẽ rút khỏi hàng chục tổ chức quốc tế, trong đó có cơ quan dân số của Liên Hiệp Quốc và hiệp ước của LHQ đặt nền tảng cho các cuộc đàm phán khí hậu toàn cầu, đánh dấu bước lùi sâu hơn của Hoa Kỳ khỏi hợp tác đa phương.
Ngày thứ Tư, Tổng thống Trump ký sắc lệnh hành pháp đình chỉ sự hỗ trợ của Mỹ đối với 66 tổ chức, cơ quan và ủy ban, sau khi chính quyền hoàn tất việc rà soát mức độ tham gia và tài trợ cho toàn bộ các tổ chức quốc tế — bao gồm cả những tổ chức trực thuộc Liên Hiệp Quốc — theo thông cáo từ Tòa Bạch Ốc.
Phần lớn các tổ chức bị nhắm tới là cơ quan, ủy ban và hội đồng tư vấn liên quan đến LHQ, tập trung vào các lĩnh vực như khí hậu, lao động, di cư và những vấn đề mà chính quyền Trump xếp vào nhóm cổ súy cho đa dạng và các sáng kiến bị gọi là “woke”. Ngoài LHQ, danh sách còn có Đối tác Hợp tác Đại Tây Dương, Viện Quốc tế về Dân chủ và Hỗ trợ Bầu cử, và Diễn đàn Chống Khủng bố Toàn cầu.
Ngoại trưởng Marco Rubio tuyên bố: “Chính quyền Trump nhận thấy các định chế này hoặc trùng lặp chức năng, quản lý yếu kém, không cần thiết, lãng phí, vận hành tồi, bị chi phối bởi những nhóm thúc đẩy nghị trình riêng trái với lợi ích của chúng ta, hoặc gây đe dọa đối với chủ quyền, tự do và sự thịnh vượng chung của quốc gia.”
Quyết định rút khỏi các tổ chức thúc đẩy hợp tác quốc tế nhằm giải quyết thách thức toàn cầu được đưa ra trong bối cảnh chính quyền Trump triển khai các hành động quân sự hoặc đưa ra những đe dọa khiến đồng minh lẫn đối thủ lo ngại — từ việc bắt giữ nhà lãnh đạo Venezuela Nicolás Maduro cho đến việc phát tín hiệu có ý định tiếp quản Greenland.
Mỹ tiếp tục mô hình rút khỏi các cơ quan toàn cầu
Trước đó, chính quyền đã đình chỉ hỗ trợ các cơ quan như World Health Organization, cơ quan cứu trợ người Palestine UNRWA, UN Human Rights Council và cơ quan văn hóa UNESCO. Washington cũng áp dụng cách tiếp cận “chọn món” trong việc đóng góp cho LHQ — chỉ chi trả cho những hoạt động phù hợp với nghị trình của ông Trump và loại bỏ các lĩnh vực bị coi là không còn phục vụ lợi ích Mỹ.
“Tôi nghĩ những gì đang diễn ra là sự kết tinh cách tiếp cận của Mỹ với chủ nghĩa đa phương: ‘theo cách của tôi, nếu không thì thôi’,” Daniel Forti, trưởng bộ phận phụ trách LHQ tại International Crisis Group, nhận định. “Đó là tầm nhìn rất rõ ràng về việc chỉ muốn hợp tác quốc tế theo điều kiện của Washington.”
Sự thay đổi này khác xa cách các chính quyền tiền nhiệm — cả Cộng hòa lẫn Dân chủ — تعامل với LHQ, buộc tổ chức này, vốn đang tự cải tổ, phải cắt giảm nhân sự và chương trình. Nhiều tổ chức phi chính phủ độc lập cũng cho biết phải đóng cửa dự án sau khi chính quyền Mỹ năm ngoái mạnh tay cắt viện trợ nước ngoài thông qua U.S. Agency for International Development (USAID).
Dù vậy, các quan chức Trump khẳng định vẫn nhìn thấy tiềm năng của LHQ và muốn tập trung ngân sách người nộp thuế vào việc mở rộng ảnh hưởng của Mỹ trong những sáng kiến thiết lập tiêu chuẩn, nơi cạnh tranh với Trung Quốc đang diễn ra, như Liên minh Viễn thông Quốc tế, Tổ chức Hàng hải Quốc tế và Tổ chức Lao động Quốc tế.
Những tổ chức toàn cầu mới nhất Mỹ rời bỏ
Việc rút khỏi UN Framework Convention on Climate Change (UNFCCC) là bước đi mới nhất của ông Trump và các đồng minh nhằm tạo khoảng cách giữa Mỹ với các định chế quốc tế về khí hậu. UNFCCC — hiệp ước năm 1992 giữa 198 quốc gia nhằm hỗ trợ tài chính cho các hoạt động ứng phó biến đổi khí hậu ở các nước đang phát triển — là nền tảng của Thỏa thuận Paris. Ông Trump, người từng gọi biến đổi khí hậu là “trò lừa”, đã rút Mỹ khỏi thỏa thuận này ngay sau khi trở lại Tòa Bạch Ốc.
Bà Gina McCarthy, cựu Cố vấn Khí hậu Quốc gia Tòa Bạch Ốc, cho rằng việc trở thành quốc gia duy nhất không tham gia hiệp ước là “thiển cận, đáng xấu hổ và một quyết định dại dột”. Theo bà, chính quyền hiện tại đang tự từ bỏ khả năng định hình các khoản đầu tư, chính sách và quyết định trị giá hàng nghìn tỷ USD vốn có thể thúc đẩy kinh tế và bảo vệ đất nước trước các thảm họa tốn kém.
Giới khoa học chính thống khẳng định biến đổi khí hậu đứng sau sự gia tăng của các hiện tượng thời tiết cực đoan gây chết người và thiệt hại lớn như lũ lụt, hạn hán, cháy rừng, mưa cực đoan và nắng nóng nguy hiểm.
Nhà khoa học khí hậu Stanford University Rob Jackson, chủ tịch Global Carbon Project, cảnh báo việc Mỹ rút lui có thể làm chệch hướng nỗ lực cắt giảm khí nhà kính toàn cầu vì “tạo cớ cho các quốc gia khác trì hoãn hành động và cam kết của họ”. Ông cho rằng rất khó đạt tiến triển đáng kể nếu thiếu sự hợp tác của Mỹ — một trong những nền kinh tế và nguồn phát thải lớn nhất thế giới.
Ngoài ra, Mỹ cũng sẽ rời Quỹ Dân số Liên Hiệp Quốc (UNFPA), cơ quan cung cấp dịch vụ sức khỏe sinh sản và tình dục toàn cầu — vốn lâu nay là điểm nóng phản đối của phe Cộng hòa. Ông Trump từng cắt tài trợ cho UNFPA trong nhiệm kỳ đầu, cáo buộc cơ quan này tham gia “thực hành phá thai cưỡng bức” ở những nước như Trung Quốc. Khi Tổng thống Joe Biden nhậm chức năm 2021, tài trợ được khôi phục; một cuộc rà soát của Bộ Ngoại giao năm sau đó không tìm thấy bằng chứng ủng hộ các cáo buộc nói trên.
Các tổ chức khác mà Mỹ sẽ rút lui còn có Carbon Free Energy Compact, Đại học Liên Hiệp Quốc, Ủy ban Tư vấn Bông Quốc tế, Tổ chức Gỗ Nhiệt đới Quốc tế, Đối tác Hợp tác Đại Tây Dương, Viện Địa lý và Lịch sử Liên Mỹ, Liên đoàn Quốc tế các Hội đồng Nghệ thuật và Cơ quan Văn hóa, cùng Nhóm Nghiên cứu Chì và Kẽm Quốc tế.
