CALITODAY (02/4/2026): Nhiệm vụ Artemis II của NASA đã phóng thành công từ Trung tâm Vũ trụ Kennedy ở Florida vào tối thứ Tư 01/4, đánh dấu một cột mốc quan trọng trong việc con người trở lại Mặt Trăng.
Artemis II mang tính lịch sử theo nhiều cách, từ sự đa dạng của phi hành đoàn đến quãng đường họ sẽ di chuyển trong khoảng 10 ngày tới. Một điểm mới cụ thể và đáng chú ý trên chuyến bay không gian này, mà phi hành đoàn có thể đặc biệt biết ơn, là thứ mà bạn có thể coi là hiển nhiên: một nhà vệ sinh hoạt động, có cửa.
Khi Artemis II đi vào quỷ đạo Mặt Trăng thì một trục trặc đầu tiên xuất hiện đó là cái nhà vệ sinh được thiết kế đặc biệt và chuẩn bị rất công phu đã bị hỏng hốc ngay phút đầu lúc nữa phi hành gia đầu tiên trong đoàn khai trương nhà vệ sinh không gian nầy. Nhưng may mắn thay các phi hành gia với sự hỗ trợ kỹ thuật từ xa của NASA đã sửa chữa kịp thời.
Mặc dù nhà vệ sinh trong không gian không phải là điều mới – kể cả trên Orion, hiện đã có 10 “bồn cầu vũ trụ” – thiết bị mới nhất trong số này khiến Artemis II trở thành sứ mệnh đầu tiên bay quanh Mặt Trăng có tiện nghi như vậy.
Artemis là bước trở lại Mặt Trăng của NASA. Tại sao các phi hành gia chưa hạ cánh ngay lập tức?
Đó là vì Artemis II là lần phóng đầu tiên đến Mặt Trăng kể từ chương trình Apollo vào những năm 1970, và thời Apollo thì không có nhà vệ sinh.
Trong các nhiệm vụ Apollo, các phi hành gia sử dụng thiết bị thu thập và chuyển nước tiểu cùng túi nhựa để chứa phân. Những túi này, sau khi sử dụng, được cất trong hộp vệ sinh trên tàu vũ trụ, theo Bảo tàng Hàng không và Không gian Quốc gia Mỹ.
Chúng cũng không hoàn toàn chắc chắn, với một vụ rơi phân lỏng gây náo loạn trong nhiệm vụ Apollo 10. Các bản ghi chép từ phi hành đoàn cho thấy không ai nhận trách nhiệm vào năm 1969, và phi hành gia “có tội” vẫn chưa được xác định đến nay.
May mắn thay, công nghệ không gian đã tiến bộ trong hơn năm thập kỷ qua.
Vào năm 2020, nhà vệ sinh không gian mới nhất, được gọi là Hệ thống Quản lý Chất thải Toàn cầu (UWMS), đã được đưa vào sử dụng. NASA đã mang UWMS lên Trạm Vũ trụ Quốc tế (ISS) và chuyến bay Artemis II.
Trên ISS, hệ thống này có thể xử lý nước tiểu và tái chế nước để sử dụng, bao gồm cả việc uống cho phi hành gia, NASA giải thích. Trên Artemis, vốn dành ít thời gian trong không gian hơn ISS, hệ thống này lưu trữ chất thải để loại bỏ và xả nước tiểu ra ngoài.
UWMS hoạt động như một máy hút bụi, dùng luồng không khí để “kéo nước tiểu và phân ra khỏi cơ thể và vào đúng thùng chứa.” Các cải tiến của hệ thống bao gồm “thiết kế tiện dụng hơn” giúp, dù kích thước nhỏ hơn, vẫn “lý tưởng” cho điều kiện không gian để “đảm bảo mọi thứ đi đúng chỗ.”
Dù nhà vệ sinh trong không gian có vẻ sang trọng hơn so với túi nhựa mà phi hành đoàn Apollo dùng, nó vẫn có những hạn chế.
“Bạn cần tay vịn, vì bạn đang nổi lơ lửng khắp nơi,” Chuyên gia Nhiệm vụ Christina Koch giải thích trong một video cho National Geographic trước khi cất cánh. “Hơn nữa, bạn không thể biết đâu là phía trên.”
Nhà vệ sinh trước đây có dây đai để phi hành gia giữ trên đùi nhằm ngồi cố định. NASA cho biết vào năm 2020, dây đai chân và tay vịn đã được thay thế trong UWMS theo “phản hồi nhất quán từ phi hành gia.”
Nhà vệ sinh, nằm trên sàn khoang Orion, “hơi ồn một chút,” Koch nói, nghĩa là phi hành đoàn phải đeo bảo vệ tai khi sử dụng. Nó có cửa và rèm để riêng tư.
“Chúng tôi đang làm cho điều đó hoạt động,” cô nói thêm. “Đó chỉ là một việc khác mà chúng tôi phải phối hợp với nhau.”
Trong một sự trở lại có phần không may giống Apollo, Koch được Trung tâm Điều khiển nhiệm vụ khuyên sử dụng hệ thống túi và phễu cầm tay qua đêm sau khi nhà vệ sinh gặp trục trặc.
Koch báo cáo rằng nhà vệ sinh trên Orion ngừng hoạt động chỉ vài giây sau khi cô kích hoạt khi họ đạt quỹ đạo vào tối thứ Tư. Sau khi thực hiện các “mẹo sửa ống nước” từ Trung tâm Điều khiển, Koch đã có thể sửa nhà vệ sinh, có lẽ khiến cô và các phi hành gia khác nhẹ nhõm.
Nữ Phóng viên NGỌC DUNG
Tổng hợp
