Cơ sở hàng không quân sự Trung Quốc – Lào tại Ban Keun đang thu hút sự chú ý của giới chuyên viên quốc phòng. Nếu tiếp tục được mở rộng, địa điểm này có thể làm thay đổi cán cân an ninh trong vùng, đặt Việt Nam trước những thử thách chiến lược mới…
Ngày 8 tháng 10 năm 2026, Thủ tướng Việt Nam Lê Minh Hưng viếng thăm chính thức Lào và hội đàm với các nhà lãnh đạo nước chủ nhà tại thủ đô Viêng Chăn. Đây là chuyến công du song phương đầu tiên của ông Hưng kể từ khi đảm nhiệm chức vụ Thủ tướng. Tuy nhiên, trong lúc hai nước tái xác nhận mối bang giao hữu nghị đặc biệt, giới quan sát quốc tế lại chú ý đến một diễn biến khác: Trung Quốc và Lào đã đưa vào hoạt động một cơ sở yểm trợ và huấn luyện hàng không quân sự tại Ban Keun, cách Viêng Chăn khoảng 50 cây số về phía bắc. Cơ sở này có thể mở đầu cho một bước phát triển mới trong sự hiện diện quân sự của Bắc Kinh tại vùng Đông Nam Á lục địa.
Theo đài BBC News Tiếng Việt, Trung tâm Yểm trợ và Huấn luyện Hỗn hợp Trung Quốc – Lào cùng Học viện Hàng không Hữu nghị Trung Quốc – Lào đã bắt đầu hoạt động từ cuối tháng 9 năm 2026. Bộ Quốc phòng Trung Quốc cho biết hai cơ sở này do đôi bên cùng điều hành, nhằm huấn luyện phi công Không quân Lào và tăng cường sự hợp tác quốc phòng. Bắc Kinh khẳng định các hoạt động này không nhắm vào bất cứ quốc gia thứ ba nào. Tuy nhiên, việc xây dựng một cơ sở hàng không quân sự mới với quy mô đáng kể đã khiến các chuyên viên an ninh trong vùng đặt câu hỏi về mục tiêu lâu dài của Trung Quốc.
Ngày 6 tháng 10 năm 2026, hãng thông tấn Reuters công bố bản phân tích hình ảnh vệ tinh do công ty Vantor cung cấp, ghi nhận khoảng tám phi cơ huấn luyện kiêm oanh kích hạng nhẹ K-8 cùng hơn 20 phương tiện yểm trợ tại Ban Keun. Hình ảnh được chụp hôm 30 tháng 9, một ngày sau khi Bộ Quốc phòng Trung Quốc loan báo về cơ sở mới này. Theo Reuters, phi trường vẫn còn trong thời kỳ xây cất, nhiều hạng mục cơ sở hạ tầng tiếp tục được hoàn thiện.
K-8, còn có tên gọi Hongdu JL-8, là loại phi cơ phản lực hai chỗ ngồi do Trung Quốc và Pakistan hợp tác chế tạo. Loại phi cơ này chủ yếu được dùng để huấn luyện phi công, nhưng cũng có khả năng đảm nhiệm một số nhiệm vụ oanh kích hạng nhẹ. Viện Nghiên cứu Chiến lược Quốc tế (IISS) tại London cho biết Không quân Lào hiện có bốn chiếc K-8. Vì vậy, sự xuất hiện của khoảng tám phi cơ tại Ban Keun làm nảy sinh câu hỏi về nguồn gốc cũng như quyền sử dụng số phi cơ này. Tuy nhiên, hình ảnh vệ tinh hiện chưa đủ để xác định toàn bộ số phi cơ nói trên thuộc quyền sở hữu của Trung Quốc hay Lào.
Cơ sở Ban Keun có đường băng dài khoảng 2.000 mét, đường lăn, sân đậu phi cơ và đài kiểm soát không lưu. Công trình được xây dựng tại địa điểm trước đây mang tên Lima Site 44, một phi trường dã chiến từng được Hoa Kỳ và Cơ quan Tình báo Trung ương Hoa Kỳ sử dụng trong thời kỳ Chiến tranh Việt Nam. Khu vực này trước kia phục vụ những hoạt động chuyên chở quân đội và tiếp tế cho lực lượng người Hmong được Washington yểm trợ trong cuộc chiến bí mật tại Lào.
Ngày nay, vị trí Ban Keun mang một ý nghĩa chiến lược khác. Cơ sở này nằm gần tuyến đường sắt Trung Quốc – Lào, được khánh thành năm 2021, tạo điều kiện thuận lợi cho việc chuyên chở nhân lực, quân nhu và trang thiết bị giữa hai nước. Nếu được mở rộng, nơi đây có thể đảm nhiệm thêm những nhiệm vụ tiếp vận, giám sát và yểm trợ các hoạt động quân sự.
Tiến sĩ Collin Koh, chuyên viên an ninh thuộc Trường Nghiên cứu Quốc tế S. Rajaratnam tại Singapore, nhận định với BBC rằng trước mắt nên xem Ban Keun là một trung tâm huấn luyện. Tuy nhiên, cơ sở thuộc loại này có thể được mở rộng để đảm nhiệm nhiều nhiệm vụ khác trong tương lai. Theo ông, địa điểm này có thể trở thành một căn cứ tiếp vận cho Không quân Trung Quốc, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi cho quân đội Trung Quốc di chuyển hoặc dừng chân khi tham gia những hoạt động quân sự trong vùng.
Trong khi đó, Tiến sĩ Arvid Bell, Giám đốc điều hành công ty dự báo địa chính trị Anadyr Horizon tại Hoa Kỳ, lưu ý rằng hiện vẫn còn quá sớm để đưa ra kết luận về tầm quan trọng lâu dài của Ban Keun. Ý nghĩa chiến lược của cơ sở này sẽ tùy thuộc vào tốc độ phát triển cơ sở hạ tầng và cách Bắc Kinh sử dụng địa điểm trong những năm tới. Nói cách khác, việc cơ sở bắt đầu hoạt động chưa đồng nghĩa với việc Trung Quốc đã lập tức có được một căn cứ đủ khả năng tiến hành những chiến dịch quân sự quy mô lớn.
Đối với Việt Nam, điều đáng quan tâm là Ban Keun xuất hiện trong bối cảnh Trung Quốc đang gia tăng sự hiện diện quân sự tại những khu vực chung quanh. Tại Campuchia, Bắc Kinh đã giúp nâng cấp căn cứ hải quân Ream bên bờ Vịnh Thái Lan. Trên Biển Đông, Trung Quốc tiếp tục phát triển những công trình có khả năng phục vụ hoạt động quân sự tại các thực thể đang có tranh chấp chủ quyền. Nếu Ban Keun được mở rộng, Trung Quốc có thể có thêm một điểm tựa quân sự trên đất liền, bổ sung cho những lợi thế mà nước này hiện có trên biển.
Tiến sĩ Collin Koh cho rằng Việt Nam có lý do để theo dõi sát sao những diễn biến tại Ban Keun, nhưng ông cũng nhấn mạnh rằng cơ sở này có những giới hạn nhất định. Muốn đưa lực lượng từ Lào ra Biển Đông, phi cơ Trung Quốc phải có khả năng bay qua không phận của những quốc gia nằm giữa hai khu vực. Điều đó còn tùy thuộc vào quyết định chính trị và quân sự của từng nước, chứ không đơn thuần chỉ dựa vào đường băng hay trang thiết bị tại Lào.
Hồi giữa tháng 9 năm 2026, khi phát biểu tại Học viện Quốc phòng, Thủ tướng Lê Minh Hưng đã nhấn mạnh sự cần thiết phải chuẩn bị đối phó với những tình huống quân sự và quốc phòng chưa từng có tiền lệ. Trong tình hình mới, mối bang giao giữa Việt Nam và Lào càng có ý nghĩa quan trọng đối với an ninh toàn vùng. Tuy nhiên, cho đến nay, chưa có bằng chứng được công bố rộng rãi cho thấy Ban Keun được xây dựng nhằm trực tiếp đối đầu với Việt Nam.
Vấn đề then chốt trong thời gian tới sẽ là số quân nhân Trung Quốc hiện diện tại Ban Keun, khả năng tiếp nhận những loại phi cơ lớn hơn, việc bố trí các hệ thống phòng không, kho chứa nhiên liệu và phương tiện giám sát. Những thay đổi này sẽ giúp giới quan sát đánh giá rõ ràng hơn liệu Ban Keun chỉ là một trung tâm huấn luyện quân sự chung giữa hai nước, hay đang từng bước trở thành một cứ điểm quân sự lâu dài của Bắc Kinh tại vùng Đông Nam Á.
NGƯỜI QUAN SÁT
