CaliToday News – Từ sức mạnh quân sự ngày càng áp đảo tại Á Châu cho tới những tranh cãi chủ quyền quanh Batanes và Biển Đông, Trung Quốc đang khiến Philippines phải hết sức cảnh giác. Manila không còn né tránh mà ngày càng có những phản ứng cứng rắn hơn trước những động thái từ Bắc Kinh…
Trong vài thập niên qua, Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc đã trải qua một tiến trình canh tân quân sự với tốc độ mà trước đây nhiều quốc gia Tây phương từng đánh giá thấp. Từ một lực lượng phần lớn chỉ chú trọng tới việc phòng thủ lãnh thổ, PLA ngày nay đã phát triển mạnh về hải quân, hỏa tiễn tầm xa, không quân, không gian, chiến tranh điện tử và khả năng tác chiến bằng các phương tiện không người lái. Trong một số lãnh vực, đặc biệt là sức mạnh hải quân và hỏa tiễn chống tiếp cận, Trung Quốc đã trở thành một đối thủ có khả năng gây thử thách nghiêm trọng cho sức mạnh của Hoa Kỳ tại vùng Tây Thái Bình Dương. Viện Nghiên cứu Chiến lược Quốc tế IISS trong bản đánh giá năm 2026 tiếp tục xem Trung Quốc là một trong những trung tâm chính của cuộc tranh đua quân sự tại khu vực Á Châu–Thái Bình Dương.
Sự thay đổi này diễn ra cùng lúc với việc Bắc Kinh ngày càng tỏ ra quyết đoán hơn tại những vùng biển đang có tranh chấp. Trong tháng 8 năm 2026, Hải quân Trung Quốc cùng lực lượng Hải cảnh tiến hành tuần tra phối hợp trên không và trên biển quanh bãi cạn Scarborough, khu vực đang có tranh chấp với Philippines. Những hoạt động như vậy cho thấy sự cạnh tranh giữa Bắc Kinh và Manila không còn chỉ giới hạn trong phạm vi ngoại giao mà ngày càng mang đậm màu sắc quân sự và chiến lược.
Một trong những diễn biến gây chú ý nhứt xuất hiện hồi tháng 7, khi một nhóm học giả Trung Quốc đưa ra một lập luận gây nhiều tranh cãi liên quan tới quần đảo Batanes, tỉnh cực Bắc của Philippines. Tại một hội thảo tổ chức ngày 30 tháng 6 năm 2026 ở Đại học Tế Nam, một số học giả Trung Quốc lập luận rằng Batanes là phần nối dài tự nhiên của Đài Loan, từ đó đưa ra quan điểm cho rằng quần đảo này thuộc chủ quyền Trung Quốc. Truyền thông nhà nước Trung Quốc có loan tin về cuộc hội thảo, nhưng cho tới nay Bắc Kinh chưa chính thức tuyên bố chủ quyền đối với Batanes.
Dù vậy, Manila lập tức lên tiếng phản đối. Ngày 9 tháng 7, Bộ trưởng Quốc phòng Philippines Gilberto “Gibo” Teodoro Jr. bác bỏ những lập luận nói trên, gọi đó là những điều “vô căn cứ” và “lố bịch”. Ông cảnh cáo rằng những lời phát biểu như vậy không nên đơn giản được coi là chuyện học thuật, bởi chúng có thể mang một ý nghĩa tín hiệu chiến lược. Theo ông Teodoro, Philippines phải đặc biệt cảnh giác trước bất cứ dấu hiệu nào cho thấy Bắc Kinh đang tìm cách dựng nên một câu chuyện lịch sử mới nhằm làm hậu thuẫn cho những yêu sách lãnh thổ trong tương lai.
Cơ quan An ninh Quốc gia Philippines cũng lên tiếng. Cố vấn An ninh Quốc gia Eduardo Año Oban Jr. khẳng định Batanes là một phần không thể tách rời của Philippines và không có cơ sở để thương lượng về chủ quyền đối với quần đảo này. Cơ quan Lịch sử Quốc gia Philippines đồng thời bác bỏ những lập luận của nhóm học giả Trung Quốc, cho rằng những cách diễn giải lịch sử được đưa ra không thể tạo thành căn bản pháp lý để thay đổi tình trạng chủ quyền hiện nay.
Vấn đề càng trở nên nhạy cảm vì vị trí của Batanes. Quần đảo này nằm ở cực Bắc Philippines, gần Đài Loan và án ngữ khu vực eo biển Luzon, một trong những tuyến đường chiến lược nối liền Biển Đông với vùng Tây Thái Bình Dương. Chính vì vị trí địa dư đặc biệt ấy, Batanes có một tầm quan trọng vượt xa diện tích và dân số của quần đảo. Trong trường hợp xảy ra khủng hoảng tại eo biển Đài Loan, khu vực Batanes cùng những tuyến hàng hải chung quanh có thể trở thành một phần quan trọng trên bàn cờ quân sự giữa Trung Quốc, Hoa Kỳ và các đồng minh trong vùng.
Đây cũng là lý do Manila ngày càng đẩy nhanh chương trình canh tân quân đội. Ngày 25 tháng 8, Bộ trưởng Quốc phòng Teodoro cho biết Philippines muốn mở rộng khả năng sử dụng phi cơ không người lái, tăng cường năng lực theo dõi trên biển và mua thêm những tàu hộ tống có hỏa tiễn cùng các khí tài phục vụ phòng thủ ngoài lãnh thổ. Chánh phủ Philippines đề nghị ngân sách quốc phòng năm 2027 vào khoảng 50 tỷ peso, tương đương khoảng 810 triệu Mỹ kim, dành cho một phần chương trình canh tân và nâng cao khả năng sử dụng phương tiện không người lái.
Trong lúc Philippines tăng tốc canh tân quân đội, Trung Quốc cũng tiếp tục bành trướng sức mạnh quân sự. Bắc Kinh công bố ngân sách quốc phòng năm 2026 tăng 7%, trong bối cảnh Trung Quốc đặt mục tiêu tiếp tục canh tân quân đội cho tới năm 2035. Reuters nhận định tốc độ gia tăng ngân sách này vẫn cao hơn mức tăng trưởng kinh tế rộng hơn của khu vực, trong khi những hoạt động triển khai quân sự của Trung Quốc tại Đông Á tiếp tục gia tăng.
Đáng chú ý, cuộc tranh đua không chỉ diễn ra trên mặt biển. Trung Quốc đang đầu tư mạnh vào không gian, vệ tinh, chiến tranh điện tử và những hệ thống có khả năng tác động tới mạng lưới chỉ huy của đối phương. Một cuộc điều tra của Reuters ngày 2 tháng 9 cho thấy Hoa Kỳ và Trung Quốc đang đồng thời phát triển những chương trình tác chiến trong không gian, trong đó có vệ tinh cơ động, phi thuyền không người lái và kỹ thuật có khả năng tiếp cận hoặc vô hiệu hóa những vệ tinh khác. Điều này cho thấy một cuộc xung đột tương lai giữa các cường quốc có thể không bắt đầu bằng chiến hạm hay phi cơ mà còn có thể diễn ra ngay trên quỹ đạo Trái đất.
Một lãnh vực khác cũng đang khiến Washington quan ngại là hoạt động tình báo hàng hải. Reuters ngày 1 tháng 9 loan tin một số viên chức trong chánh phủ Tổng thống Donald Trump cáo buộc tập đoàn vận tải quốc doanh Trung Quốc COSCO sử dụng những thiết bị thu thập tín hiệu trên tàu để theo dõi thông tin liên lạc quân sự gần bờ biển của một số quốc gia. Bắc Kinh bác bỏ lời cáo buộc này, còn COSCO sau đó tuyên bố các thiết bị trên tàu chỉ được dùng cho mục đích thương mại, hàng hải và an toàn. Tuy nhiên, vụ việc cho thấy phạm vi tranh đua Mỹ–Trung đã lan rộng từ chiến hạm và căn cứ quân sự sang cả mạng lưới vận tải cùng thông tin hàng hải.
Trong bối cảnh đó, câu chuyện Philippines trở thành một phần của bức tranh lớn hơn. Manila không có khả năng trực tiếp đương đầu với Trung Quốc nếu xét về quy mô quân sự. Nhưng Philippines lại có một lợi thế chiến lược rất quan trọng: liên minh với Hoa Kỳ và vị trí địa dư nằm ngay trên những tuyến hàng hải quan trọng của vùng Tây Thái Bình Dương. Việc Washington tăng cường hợp tác quân sự với Philippines, trong lúc Australia và Hoa Kỳ cũng vừa tuyên bố mở rộng hợp tác quốc phòng tại khu vực, cho thấy cán cân an ninh đang dần hình thành theo chiều hướng nhiều quốc gia cùng tìm cách tạo sức răn đe trước sự trỗi dậy của Trung Quốc.
NGƯỜI QUAN SÁT/ tổng hợp
