Trong những ngày gần đây, nhiều điểm nóng tại Trung Đông và Nam Á đồng loạt gia tăng căng thẳng với các diễn biến liên quan đến Hoa Kỳ – Iran, Pakistan – Afghanistan, cùng Israel – Hezbollah, làm dấy lên lo ngại về một chu kỳ bất ổn mới có thể lan rộng trong toàn khu vực…
Theo ghi nhận của truyền thông quốc tế, ba diễn biến đáng chú ý liên tiếp xuất hiện tại Trung Đông và Nam Á, xoay quanh quan hệ Hoa Kỳ – Iran, tình hình biên giới Pakistan – Afghanistan, và xung đột giữa Israel với Hezbollah tại miền nam Li Băng. Dù xảy ra tại những không gian địa lý khác nhau, cả ba biến cố đều phản ánh một mẫu số chung: tình hình an ninh khu vực vẫn ở mức căng thẳng cao, trong khi các nỗ lực đối thoại và kiểm soát tình hình vẫn chưa đạt kết quả rõ rệt.
Theo Reuters và Associated Press, Hoa Kỳ và Iran được cho là đang tái lập các kênh tiếp xúc gián tiếp liên quan đến khối tài sản khoảng 6 tỷ Mỹ kim của Iran đang bị phong tỏa ở hải ngoại, phần lớn bắt nguồn từ doanh thu dầu hỏa bị đóng băng trong các chương trình chế tài trước đây. Các cuộc tiếp xúc này được cho là diễn ra thông qua trung gian tại Qatar và Oman, hai quốc gia vốn nhiều lần đảm nhận vai trò trung gian hòa giải giữa Washington và Tehran trong suốt nhiều năm qua.
Một giới chức Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ được Reuters trích dẫn cho biết các cuộc thảo luận tập trung vào “các biện pháp nhân đạo và cơ chế giải ngân có kiểm soát”, trong khi phía Iran, thông qua phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Nasser Kanaani, nhấn mạnh rằng Tehran đòi hỏi “dỡ bỏ các rào cản tài chánh bất hợp pháp” và bảo đảm quyền tiếp cận nguồn tài sản hợp pháp của mình. Tuy nhiên, cả hai phía đều chưa xác nhận có tiến triển mang tính đột phá, cho thấy các bất đồng cốt lõi vẫn còn nguyên vẹn.
Giới phân tích chính trị được BBC dẫn lại nhận định rằng việc tái khởi động đàm phán về tài sản bị phong tỏa có thể được xem như một dấu hiệu cho thấy đôi bên đang tìm kiếm một “kênh hạ nhiệt” trong bối cảnh căng thẳng khu vực vẫn âm ỉ, đặc biệt liên quan đến chương trình nguyên tử của Iran và hệ thống chế tài kéo dài nhiều năm. Tuy nhiên, các chuyên gia cũng cảnh báo rằng những cuộc tiếp xúc loại này có thể dễ dàng bị gián đoạn nếu tình hình an ninh khu vực phát sinh thêm biến động mới.
Cùng thời điểm, tại Nam Á, tình hình dọc biên giới Pakistan – Afghanistan tiếp tục leo thang sau khi quân đội Pakistan xác nhận đã tiến hành các đợt không tập nhằm vào những vị trí được cho là nơi ẩn náu của các lực lượng võ trang hoạt động dọc tuyến biên giới. Theo Reuters và Al Jazeera, phát ngôn viên quân đội Pakistan (ISPR) cho biết các chiến dịch này nhằm “ngăn chặn các mối đe dọa xuyên biên giới” và nhắm vào những nhóm mà Islamabad cáo buộc có liên hệ đến các vụ tấn công trong nội địa Pakistan.
Phía Afghanistan, hiện do chính quyền Taliban kiểm soát, đã lên tiếng phản đối mạnh mẽ, cho rằng các cuộc không tập đã xâm phạm chủ quyền lãnh thổ và gây thiệt hại cho khu vực dân sự. Bộ Ngoại giao Afghanistan tuyên bố Kabul “xem đây là hành động khiêu khích nghiêm trọng” và kêu gọi giải quyết thông qua thương thuyết thay vì sử dụng võ lực. Tuy nhiên, theo Associated Press, hai bên hiện vẫn chưa thiết lập được cơ chế đối thoại trực tiếp hữu hiệu, khiến nguy cơ leo thang vẫn còn hiện hữu.
Các chuyên gia an ninh khu vực nhận định rằng vùng biên giới Pakistan – Afghanistan vốn từ lâu đã là một điểm nóng kéo dài nhiều thập niên, nơi các nhóm võ trang có thể di chuyển tương đối dễ dàng qua lại. Việc thiếu một cơ chế kiểm soát đồng bộ giữa hai phía khiến các hoạt động quân sự trả đũa dễ rơi vào vòng xoáy leo thang khó kiểm soát, đặc biệt trong bối cảnh nội bộ Afghanistan vẫn đang đối diện nhiều thách thức về chính trị và kinh tế.
Trong khi đó tại Trung Đông, Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF) đã công bố đoạn phim quân sự cho thấy hoạt động phá hủy một đường hầm bị cáo buộc thuộc về Hezbollah tại khu vực miền nam Li Băng. Theo thông cáo của IDF và được Reuters trích dẫn, đường hầm này được cho là dùng để vận chuyển võ khí và phục vụ các hoạt động quân sự vượt biên giới. Chiến dịch phá hủy được thực hiện bằng các phương tiện công binh chuyên dụng trong khu vực mà Israel xác định là “vùng đe dọa an ninh trực tiếp”.
Phía Hezbollah chưa đưa ra bình luận chi tiết về đoạn phim nói trên, tuy nhiên truyền thông Li Băng cho biết các cuộc không tập và hoạt động quân sự dọc biên giới vẫn tiếp diễn rải rác trong những ngày gần đây. Một số nguồn tin khu vực cho rằng cả Israel lẫn Hezbollah hiện đang duy trì trạng thái “kiềm chế có giới hạn”, trong bối cảnh cộng đồng quốc tế, trong đó có Liên Hiệp Quốc, liên tục kêu gọi giảm leo thang căng thẳng.
Theo nhận định của các nhà quan sát được BBC và Al Jazeera dẫn lại, điểm đáng chú ý là cả ba diễn biến – từ Trung Đông đến Nam Á – đều xảy ra gần như đồng thời, phản ánh một giai đoạn bất ổn lan rộng, trong đó các điểm nóng an ninh không còn tách rời mà có xu hướng duy trì trạng thái căng thẳng kéo dài. Tuy nhiên, các nguồn tin chính thống đều nhấn mạnh rằng mỗi sự kiện đều có bối cảnh riêng, và chưa có bằng chứng về sự liên kết trực tiếp giữa ba khu vực.
NGƯỜI QUAN SÁT/ tổng hợp
