Chỉ trong một đêm, có đến 51 vụ đánh bom, phóng hỏa và phá hoại xảy ra gần như cùng một lúc tại Pattani, Yala và Narathiwat miền Nam Thái Lan. Một cửa hàng 7-Eleven bị thiêu rụi, ba thường dân bị thương, khiến chánh quyền Bangkok tức khắc nâng mức báo động an ninh. …
Tối thứ Bảy 22 tháng 8 năm 2026, miền Nam Thái Lan trải qua một đêm bất thường khi 51 vụ đánh bom, phóng hỏa và phá hoại xảy ra gần như đồng thời tại ba tỉnh Narathiwat, Pattani và Yala. Những mục tiêu bị tấn công gồm cơ quan chánh quyền địa phương, xe cộ, cột điện, tháp viễn thông, đường sắt và một cửa hàng 7-Eleven tại Pattani. Tới ngày 24 tháng 8, giới chức xác nhận ít nhứt ba thường dân bị thương. Chưa có tổ chức nào công khai đứng ra nhận trách nhiệm.
Theo Bộ Chỉ huy Tiền phương Vùng 4 thuộc Bộ Tư lệnh Hoạt động An ninh Nội địa Thái Lan, những vụ việc bắt đầu khoảng 8 giờ tối ngày 22 tháng 8 và xảy ra tại 21 huyện thuộc ba tỉnh cực nam. Narathiwat ghi nhận 22 vụ tại 12 huyện, Yala có 18 vụ tại ba huyện và Pattani có 11 vụ tại sáu huyện. Chỉ riêng về quy mô và mức độ xảy ra cùng lúc, loạt vụ này đã cho thấy đây không phải chỉ là vài vụ lẻ tẻ, mà là một đợt gây rối an ninh được chuẩn bị trên một địa bàn rộng lớn.
Narathiwat là nơi chịu nhiều vụ việc nhứt. Những địa điểm xảy ra sự cố trải dài từ Chanae, Si Sakhon, Waeng, Bacho, Cho-airong, Ra-ngae tới Sungai Kolok và nhiều vùng khác. Hai thường dân lúc đầu được báo cáo bị thương tại Narathiwat; sau đó các nguồn tin cập nhựt tổng số người bị thương lên ba. Chánh quyền lập tức đưa lực lượng tới bảo vệ hiện trường, kiểm tra dấu vết và thu thập bằng chứng, đồng thời tìm cách ngăn ngừa những vụ tấn công kế tiếp.
Tại Pattani, hình ảnh một cửa hàng 7-Eleven bị đốt cháy trở thành hình ảnh gây chú ý nhứt trong đợt tấn công. Theo các báo cáo, một nhóm người có võ trang xuất hiện bên ngoài cửa hàng tại huyện Yaring, buộc nhân viên và khách hàng phải rời khỏi nơi này trước khi cơ sở bị phóng hỏa. Một đoạn video lan truyền trên mạng xã hội cho thấy những người bên trong tìm cách chạy thoát trước khi cửa hàng bốc cháy. Đây là chi tiết đặc biệt đáng lo ngại, bởi mục tiêu lần này không phải là một căn cứ quân sự mà là một cơ sở thương mại dân sự, nơi người dân thường lui tới mua bán.
Một vụ khác gây ảnh hưởng trực tiếp tới đường xe lửa. Bom đã làm hư hại đường ray tại Narathiwat, khiến những chuyến tàu địa phương lẫn đường dài phải tạm ngưng. Tới ngày 24 tháng 8, thời điểm phục hồi hoàn toàn dịch vụ vẫn chưa được xác định chắc chắn vì tình hình an ninh còn nhiều bất ổn. Khi đường xe lửa bị phá hoại, hậu quả không chỉ nằm ở vài đoạn đường ray hư hỏng. Nó còn tạo nên tâm lý bất an trong dân chúng, đồng thời làm gián đoạn việc đi lại và sinh hoạt kinh tế của cả một khu vực.
Sáng Chủ nhật 23 tháng 8, Thủ tướng kiêm Bộ trưởng Nội vụ Thái Lan Anutin Charnvirakul triệu tập một cuộc họp khẩn với các viên chức an ninh tại Military Air Terminal 2 ở Bangkok, trước khi ông lên đường tới tỉnh Nan để kiểm tra tình hình lũ lụt tại miền Bắc. Tham dự cuộc họp có Bộ trưởng Quốc phòng Lt Gen Adul Boonthamcharoen, Thư ký thường trực Bộ Nội vụ Arsit Sampantharat, Tổng Tư lệnh Lục quân Gen Pana Claewplodtook cùng nhiều viên chức cao cấp khác. Nội dung chánh của cuộc họp là duyệt xét loạt vụ tấn công, đồng thời yêu cầu các đơn vị gia tăng cảnh giác, bảo vệ thường dân và ngăn chặn những vụ việc tương tự tiếp diễn.
Đáng chú ý, tới ngày 24 tháng 8, Lt Gen Norathip Poinok, Tư lệnh Quân khu 4, nhìn nhận một vấn đề nghiêm trọng: cơ quan an ninh đã nhận được tin tình báo từ gần hai tháng trước rằng các cơ quan chánh quyền, cột điện cao thế, cửa hàng 7-Eleven và những trung tâm mua sắm có thể trở thành mục tiêu. Tuy nhiên, nguồn tin tình báo không xác định được chính xác địa điểm và thời giờ những vụ tấn công. Theo ông Norathip, lực lượng chức năng đã tăng cường tuần tiễu, theo dõi và chuẩn bị những phương án bảo vệ, nhưng khu vực cần kiểm soát quá rộng, trong khi những kẻ tấn công lại lựa chọn những điểm yếu, nơi lực lượng bảo vệ mỏng hoặc gần như không có.
Lời giải thích này đặt ra một câu hỏi khó chịu nhưng không thể tránh né: nếu chánh quyền đã biết nguy cơ từ gần hai tháng trước, tại sao vẫn để xảy ra tới 51 vụ chỉ trong khoảng bốn giờ? Ông Norathip nhìn nhận rằng việc liên lạc và phối hợp với cộng đồng địa phương vẫn chưa đủ hiệu quả. Một số người dân sợ bị trả thù nếu cung cấp tin tức cho chánh quyền, trong khi lực lượng an ninh cũng chưa thể bảo đảm tuyệt đối rằng những người cung cấp tin sẽ được bảo vệ. Chính khoảng trống này có thể bị những mạng lưới nổi dậy lợi dụng.
Tư lệnh Quân khu 4 cũng cho rằng những vụ tấn công có thể có liên hệ với các chiến dịch truy quét mà chánh quyền tiến hành trong thời gian gần đây. Sau vụ tấn công tại trạm kiểm soát Bukeh Sami ở Narathiwat ngày 22 tháng 7, khiến năm binh sĩ bán quân sự thiệt mạng, lực lượng an ninh đã tiến hành những chiến dịch bao vây, khám xét và thẩm vấn những người bị nghi ngờ có liên hệ. Gần 30 người đã được đưa tới những trung tâm thẩm vấn để điều tra. Song song đó, chánh quyền triển khai chiến dịch chống ma túy kéo dài 90 ngày và tăng cường ngăn chặn hoạt động buôn lậu qua biên giới.
Ông Norathip còn đề cập tới một vấn đề nhạy cảm hơn nữa: nguồn tài chánh của các mạng lưới nổi dậy. Theo ông, việc tịch thu thuốc lá lậu trị giá hơn 100 triệu baht trong tháng 7, cùng một vụ bắt giữ khoảng hai triệu gói thuốc lá và 18,7 triệu baht tiền mặt ngày 13 tháng 8, đã gây ảnh hưởng tới những mạng lưới buôn lậu. Ông cho rằng nhiều hoạt động bất hợp pháp có thể cung cấp tiền bạc cho phong trào nổi dậy. Nhìn từ phía chánh quyền, việc bóp nghẹt nguồn tài chánh có thể là một phần nguyên do khiến những vụ tấn công xuất hiện dồn dập. Tuy nhiên, đây vẫn là nhận định của phía an ninh và chưa thể coi là kết luận pháp lý về động cơ của toàn bộ loạt vụ việc.
Một câu hỏi khác cũng đang được đặt ra: ai đứng phía sau 51 vụ tấn công? Cho tới ngày 24 tháng 8, chưa có tổ chức nào chính thức nhận trách nhiệm. Tuy nhiên, nhiều nguồn tin quốc tế cho rằng Barisan Revolusi Nasional Melayu Patani, thường được gọi tắt là BRN, là nghi can chánh, bởi đây là một tổ chức nổi dậy lớn có khả năng tổ chức những chiến dịch đồng loạt tại nhiều địa điểm. Dẫu vậy, cần phân biệt rõ giữa chuyện “bị nghi ngờ” và chuyện “đã được xác nhận”. Chánh quyền Thái Lan chưa công bố bằng chứng công khai đủ sức kết luận BRN trực tiếp đứng phía sau đợt tấn công này.
Điều khiến vụ việc càng đáng chú ý là nó xảy ra đúng lúc Bangkok đang tìm kiếm một đường hướng mới đối với cuộc xung đột kéo dài ở miền Nam. Ngày 19 tháng 8, Reuters loan tin nhà thương thuyết hòa bình trưởng của Thái Lan, Thanut Suvarnananda, cho biết chánh phủ muốn chuyển trọng tâm từ những thỏa thuận có tính cách ngắn hạn sang việc giải quyết những bất mãn về chánh trị và cứu xét những mô hình quản trị thích hợp hơn cho khu vực. Những cuộc thương thuyết với BRN được Malaysia hỗ trợ từ năm 2013, nhưng nhiều lần bị đình trệ vì bạo lực và những biến động chánh trị.
Chính vì vậy, loạt vụ tấn công ngày 22 tháng 8 có thể tạo nên một nghịch lý lớn cho chánh quyền Anutin Charnvirakul. Một mặt, Bangkok muốn mở rộng đối thoại và tìm một giải pháp chánh trị cho miền Nam. Mặt khác, mỗi khi bạo lực bùng lên, áp lực từ dư luận lại đòi hỏi chánh phủ phải tăng cường an ninh, truy quét và trấn áp. Hai đường hướng này, nếu không được quân bình, có thể tự làm triệt tiêu lẫn nhau: biện pháp an ninh quá cứng rắn có thể làm giảm lòng tin của cộng đồng, nhưng đối thoại mà không kiểm soát được bạo lực lại dễ bị coi là yếu đuối.
Bối cảnh này càng đáng chú ý khi tình trạng khẩn cấp tại nhiều khu vực miền Nam vừa được gia hạn thêm ba tháng, từ ngày 20 tháng 7 tới ngày 19 tháng 10 năm 2026, và đây là lần gia hạn thứ 85. Chánh phủ Thái Lan cho biết mục tiêu vẫn là giải quyết vấn đề an ninh song song với việc phát triển kinh tế, xã hội và giáo dục. Thủ tướng Anutin từng trực tiếp tới Narathiwat, Yala và Pattani ngày 17 tháng 4 để chỉ đạo chánh sách đối với khu vực, nhấn mạnh ba yếu tố “hiểu biết, tiếp cận và phát triển”.
NGƯỜI QUAN SÁT/ tổng họp: CNA/AFP, The Nation Thailand, Reuters …
