Trong lúc nhà cầm quyền Việt Nam xúc tiến dự án xây dựng phi trường Gia Bình cùng kế hoạch thiết lập tuyến đường sắt nối liền với Hà Nội, những bất đồng về việc truất hữu đất đai, giá cả bồi thường và nơi ăn chốn ở mới vẫn khiến nhiều gia đình lâm vào cảnh lo âu. Phát triển cơ sở hạ tầng là một chuyện, nhưng quyền lợi chính đáng của những người dân phải rời bỏ nhà cửa, ruộng vườn sẽ được bảo đảm đến mức nào?…
Ngày 29 tháng 10 năm 2026, Phó Thủ tướng Thường trực Chánh phủ Việt Nam-Phạm Gia Túc chủ tọa cuộc họp bàn về phương án nối liền phi trường quốc tế Gia Bình với hệ thống giao thông hiện hữu. Trong đó, đáng chú ý là đề nghị nghiên cứu một tuyến đường sắt nối thẳng phi trường với trung tâm Hà Nội. Động thái này cho thấy dự án Gia Bình đang được xúc tiến song song với một hệ thống cơ sở hạ tầng quy mô lớn, không những nhằm phục vụ hành khách mà còn hướng đến việc chuyên chở hàng hóa và phát triển ngành vận tải, tiếp vận trong vùng Thủ đô.
Tại cuộc họp, Thứ trưởng Bộ Xây dựng Bùi Xuân Dũng cho biết theo đồ án quy hoạch, đến năm 2030, phi trường Gia Bình dự trù có khả năng tiếp nhận 30 triệu hành khách và 1,6 triệu tấn hàng hóa mỗi năm. Đến năm 2050, con số này dự kiến tăng lên 50 triệu hành khách và 2,5 triệu tấn hàng hóa. Để đáp ứng quy mô hoạt động nói trên, các cơ quan hữu trách đang nghiên cứu hệ thống xa lộ, đường xe điện đô thị, đường sắt quốc gia và đường sắt liên vùng nối liền Hà Nội, Bắc Ninh, Hải Phòng và Quảng Ninh.
Đáng chú ý, Phó Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Trương Việt Dũng cho biết thành phố đang nghiên cứu phương án kéo dài tuyến đường xe điện đô thị số 8, đi ngang qua Bắc Ninh rồi nối đến phi trường Gia Bình. Tuy nhiên, phương án hiện nay vẫn còn một số bất tiện, bởi hành khách từ phi trường muốn đến một vài khu vực trung tâm Hà Nội có thể phải đổi sang tuyến đường sắt khác. Vì vậy, Hà Nội dự trù thuê một cơ quan tư vấn độc lập để xem xét lại lộ trình và ước tính nhu cầu chuyên chở hành khách.
Thượng tướng Nguyễn Ngọc Lâm, Thứ trưởng Bộ Công an, cũng đề nghị nghiên cứu một phương án nối liền trực tiếp và thuận tiện giữa phi trường với trung tâm Hà Nội, tránh tình trạng hành khách phải đi đường vòng hoặc đổi qua nhiều tuyến khác nhau. Sau cuộc họp, ông Phạm Gia Túc giao Bộ Xây dựng phối hợp với Hà Nội, Bắc Ninh, Hải Phòng và Quảng Ninh kiểm xét toàn diện đồ án quy hoạch, xác định những công trình cần thực hiện, thứ tự ưu tiên, nguồn tài chánh và thời hạn hoàn tất. Riêng tỉnh Bắc Ninh phải chuyển kết quả kiểm xét về Bộ Xây dựng trước ngày 20 tháng 11 năm 2026.
Thế nhưng, bên cạnh những kế hoạch xây dựng cơ sở hạ tầng đầy tham vọng, điều khiến dư luận đặc biệt quan tâm vẫn là số phận của những gia đình có đất đai, nhà cửa và các công trình sinh hoạt nằm trong khu vực bị truất hữu. Dự án phi trường Gia Bình đã trải qua nhiều đợt kiểm kê, vận động giao đất và tiến hành bồi thường. Trong năm 2025, nhiều gia đình tại khu vực Gia Bình đã nhận tiền hỗ trợ, nhưng đồng thời cũng xuất hiện những lời khiếu nại liên quan đến việc chậm hoàn trả các công trình công ích như trường học, nghĩa trang, đường sá và tiến độ xây dựng những khu gia cư dành cho người phải di dời.
Bước sang năm 2026, những bất đồng về giá bồi thường, nguồn gốc đất đai và quyền lợi định cư vẫn chưa được giải quyết dứt khoát. Theo tin tức do VietnamPlus phổ biến trong tháng 10 năm 2026, tại một số khu vực thuộc xã Lâm Thao, có những gia đình chưa chấp thuận phương án bồi thường vì cho rằng phần đất họ đang sử dụng phải được xét theo giá đất thổ cư, thay vì chỉ căn cứ vào tình trạng sử dụng hoặc hồ sơ pháp lý hiện có. Một số trường hợp khác còn yêu cầu xét lại hạn mức giao đất cũng như quyền lợi đối với nhà cửa và tài sản trên đất. Chính quyền địa phương đã tổ chức những buổi tiếp xúc, đối thoại với cư dân vào các ngày 7 và 14 tháng 9 năm 2026 để giải quyết những lời khiếu nại.
Đây là vấn đề cần được nhìn nhận một cách nghiêm chỉnh. Không thể chỉ căn cứ vào số gia đình đã nhận tiền hoặc tự nguyện giao đất để kết luận rằng toàn thể cư dân trong vùng dự án đều đồng thuận. Cũng không nên xem mọi lời phản đối hay yêu cầu xét lại giá bồi thường đều là hành động cản trở công cuộc phát triển. Đối với người dân, đất đai không phải chỉ là một con số ghi trên bảng tính phí tổn giải tỏa, mà còn là mái nhà, phương tiện sinh sống, tài sản dành dụm và nền tảng mưu sinh của nhiều thế hệ trong một gia đình.
Một dự án được quảng bá là có tầm vóc chiến lược về kinh tế, quốc phòng và bang giao quốc tế thì càng phải chứng minh được sự minh bạch trong việc truất hữu đất đai, định giá bồi thường và bảo đảm quyền lợi cho những gia đình phải dời cư. Nếu người dân bị lấy mất nhà cửa, ruộng vườn trong khi nơi ở mới chưa xây cất xong, đường sá và các tiện nghi công cộng còn thiếu thốn, hoặc tiền bồi thường không đủ để tạo dựng một cuộc sống tương đương trước kia, thì những lời hứa hẹn về phát triển khó có thể thuyết phục được những người trực tiếp gánh chịu hậu quả.
Câu hỏi cần đặt ra không phải chỉ là Việt Nam có cần một phi trường lớn hay không, mà còn là ai sẽ được hưởng lợi từ công trình này và ai phải trả giá cho cái gọi là phát triển ấy. Nhà cầm quyền có thể đề ra mục tiêu xây dựng một trung tâm hàng không quốc tế tân tiến, nối liền với những tuyến đường sắt trị giá hàng tỷ Mỹ kim, nhưng quyền lợi hợp pháp của hàng ngàn gia đình bị ảnh hưởng không thể bị xem nhẹ chỉ vì áp lực phải hoàn tất công trình đúng thời hạn.
Một công trình hiện đại không thể chỉ được đánh giá qua chiều dài đường bay, khả năng tiếp nhận hàng chục triệu hành khách hay những tuyến đường sắt nối liền các thành phố. Một thước đo quan trọng không kém chính là cách nhà cầm quyền đối xử với những người dân phải rời bỏ nhà cửa, đất đai của mình để nhường chỗ cho dự án. Nếu sự phát triển chỉ được tính bằng quy mô đầu tư mà thiếu công bằng trong việc bồi thường và bố trí nơi định cư mới, cái giá mà xã hội phải trả có thể còn lớn hơn rất nhiều so với những con số được ghi trong các bản báo cáo thành tích.
NGƯỜI QUAN SÁT
