CaliToday News – Tại khu chung cư nhà ở giá rẻ Sunset Square Apartments gồm 96 căn hộ ở phía Đông San Jose, có khoảng 1/4 số hộ gia đình sở hữu thu nhập vượt mức trần quy định của dự án. Đáng chú ý, có 2 hộ gia đình đạt mức thu nhập hơn 300.000 USD mỗi năm nhưng vẫn trả mức giá thuê chỉ khoảng 1.800 USD/tháng cho căn hộ một phòng ngủ — thấp hơn gần 1.000 USD so với giá thuê trung bình của thành phố.
Dự án này được xây dựng nhờ nguồn vốn trợ cấp từ tiền thuế của người dân, và đây không phải là trường hợp cá biệt.
Tình trạng người vượt trần thu nhập chiếm chỗ nhà ở giá rẻ
Một báo cáo kiểm toán vào tháng 6 của thành phố San Jose khảo sát trên mẫu 878 căn hộ được chính quyền trợ cấp tại 10 dự án cho thấy: gần 1 trong số 8 căn hộ là nơi cư trú của các gia đình có thu nhập vượt ngưỡng quy định. Vấn đề này cũng xảy ra ở các thành phố khác thuộc bang California, mặc dù tiểu bang hiện không theo dõi số hộ vượt giới hạn thu nhập:
- Báo cáo kiểm toán năm ngoái tại Los Angeles cho thấy 13% dự án nhà ở giá rẻ không tuân thủ các quy định về trần thu nhập hoặc giá thuê.
- Tại hạt Sonoma, một đại bồi thẩm đoàn dân sự năm 2022 phát hiện địa phương thiếu cơ chế giám sát thu nhập sau khi một người tố giác một nhà phát triển bất động sản nổi tiếng phớt lờ các hạn chế về điều kiện này.
Theo các quan chức chính quyền và đơn vị quản lý, phần lớn người thuê chỉ có thu nhập vượt giới hạn sau khi đã chuyển vào sinh sống. Các báo cáo không nêu tên cụ thể và cũng không cáo buộc người thuê hay bên quản lý vi phạm pháp luật hay cố tình vi phạm hợp đồng thuê. Theo các quy định hiện hành ở cấp địa phương, tiểu bang và liên bang, những hộ dân này thường được phép ở lại vô thời hạn và tiếp tục trả mức thuê thấp hơn thị trường. Nguyên nhân là chính sách không muốn trừng phạt nỗ lực gia tăng thu nhập của người dân, trong bối cảnh bang California đang thiếu hụt hơn 1,2 triệu căn hộ giá rẻ cho thuê.
Cơ chế quy định tiền thuê và dự luật mới của bang
Giới hạn thu nhập của các chương trình nhà ở giá rẻ thường tính theo tỷ lệ phần trăm thu nhập trung bình của khu vực. Tại Sunset Square Apartments, giới hạn thu nhập cho phần lớn các căn hộ bằng 50% mức trung bình khu vực (chẳng hạn một cặp đôi kiếm 80.000 USD/năm sẽ đủ điều kiện). Mức giá thuê tối đa áp dụng cho căn một phòng ngủ tại đây là khoảng 1.900 USD, trong khi giá thuê trung bình căn một phòng ngủ ở San Jose là 2.725 USD (theo trang Apartment List). Mức trần tiền thuê gắn chặt với thu nhập của người thuê tại thời điểm dọn vào, dù sau này họ có kiếm được nhiều hơn, mức trần chỉ tăng dần theo từng năm.
Nghị sĩ bang Anamarie Ávila Farías (đại diện Concord) cảnh báo việc này làm mất đi nguồn nhà ở quý giá và cản trở bậc thang kinh tế của xã hội. Bà đã soạn thảo một dự luật mới hiện đang chờ Thống đốc Gavin Newsom ký duyệt. Dự luật đưa ra căn cứ hợp pháp (“good cause”) cho phép bên vận hành trục xuất những người thuê kiếm vượt mức 140% thu nhập trung bình của khu vực sau khi hợp đồng thuê hết hạn. Tuy nhiên, điều luật này không bắt buộc các đơn vị phải thực hiện trục xuất, đồng thời chỉ áp dụng cho các dự án gồm 100% căn hộ giá rẻ và nhận tín dụng thuế liên bang.
Hồ sơ nộp cho cơ quan chức năng San Jose năm 2025 cho thấy toàn bộ 93 căn có người ở tại Sunset Square đều đủ điều kiện khi ký hợp đồng ban đầu. Dù vậy, hiện có khoảng 22 hộ vượt giới hạn thu nhập, trong đó ít nhất 11 hộ đạt thu nhập từ sáu con số (vượt trần quy định tối thiểu 30.000 USD/năm). Tổ chức phi lợi nhuận điều hành Charities Housing cho biết chưa có cơ quan công quyền nào yêu cầu họ phải trục xuất những đối tượng vượt giới hạn thu nhập này.
Ban tập viên CaliToday
