Tổng thống Donald Trump tuyên bố Nga và Ukraine đã đồng ý ngưng đánh phá các cơ sở năng lượng, nhưng tình hình ngoài mặt trận lại cho thấy một thực tế trái ngược. Trong khi Kyiv tiếp tục loan báo những vụ oanh kích và thường dân thiệt mạng, dư luận đặt câu hỏi: thỏa thuận này đã thực sự thành hình hay chỉ mới dừng lại ở lời tuyên bố ngoại giao?…
Ngày 11 tháng 10 năm 2026, Tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump bất ngờ tuyên bố Nga và Ukraine đã đồng ý ngưng tấn công các cơ sở năng lượng, và thỏa thuận có hiệu lực tức khắc. Thế nhưng, chỉ vài giờ sau, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelenskyy cho biết quân đội Nga vẫn tiếp tục đánh phá những mục tiêu năng lượng của Ukraine, trong đó có một nhà máy điện và sưởi ấm tại thành phố Kharkiv. Tuyên bố được đưa ra giữa lúc đôi bên gia tăng những cuộc tấn công tầm xa, thường dân tiếp tục thiệt mạng và mùa đông đang đến gần. Tính đến ngày 12 tháng 10, Moscow vẫn chưa công khai xác nhận thỏa thuận, trong khi Kyiv cho biết còn chờ Washington cung cấp những điều khoản cụ thể.
Diễn biến này được hãng thông tấn Reuters ngày 11 tháng 10 tường thuật, ông Trump viết trên mạng xã hội Truth Social rằng hai bên đã đồng ý ngưng đánh phá các cơ sở năng lượng, đồng thời kêu gọi không bên nào vi phạm cam kết. Tuy nhiên, nhà lãnh đạo Hoa Kỳ không công bố văn bản thỏa thuận, phạm vi những mục tiêu được bảo vệ, thời hạn thi hành, cũng như cơ chế giám sát và giải quyết những vụ vi phạm. Phía Nga cũng không lập tức đưa ra phản ứng chính thức. Tổng thống Zelenskyy cho biết Ukraine hoan nghênh sáng kiến này, nhưng nhấn mạnh Kyiv cần được Washington thông báo rõ ràng về các điều khoản. Điều quan trọng hơn hết là Nga phải thực hiện cam kết tương tự. Theo ông Zelenskyy, Ukraine sẵn sàng ngưng đánh phá các cơ sở năng lượng của Nga nếu Moscow chấm dứt những cuộc oanh kích nhắm vào hệ thống điện và năng lượng Ukraine.
Tình hình ngoài mặt trận nhanh chóng cho thấy khoảng cách giữa lời tuyên bố ngoại giao và thực tế chiến cuộc. Trong bài diễn văn tối 11 tháng 10, ông Zelenskyy nói máy bay không người lái của Nga vẫn xuất hiện trên không phận Ukraine, trong khi bom lượn và những đợt oanh kích nhắm vào hạ tầng năng lượng vẫn tiếp diễn. Một nhà máy điện và sưởi ấm tại Kharkiv, thành phố lớn thứ nhì Ukraine, bị tấn công sau khi ông Trump công bố thỏa thuận. Văn phòng Tổng thống Ukraine xác nhận vụ tấn công xảy ra sau lời tuyên bố của nhà lãnh đạo Hoa Kỳ. Ông Zelenskyy cho biết trong tuần lễ trước đó, Ukraine ghi nhận hơn 200 đợt tấn công nhắm vào các cơ sở phát điện và 17 vụ đánh phá những cơ sở dầu khí.
Bối cảnh của lời tuyên bố ngưng bắn còn gắn liền với những bất đồng ngày càng rõ rệt giữa Washington và Kyiv. Trong những ngày trước đó, ông Trump liên tục gây sức ép, đòi Ukraine ngưng các cuộc tấn công nhắm vào những nhà máy lọc dầu và cơ sở năng lượng của Nga. Ngày 10 tháng 10, ông Trump công bố một thỏa thuận mua thêm dầu cặn diesel từ Nga, với khối lượng cung cấp mà ông mô tả là hơn 300.000 tấn, tương đương khoảng 2,25 triệu thùng nhiên liệu. Chính quyền Hoa Kỳ giải thích rằng động thái này nhằm bổ sung nguồn cung và kéo giá nhiên liệu trong nước xuống. Tuy nhiên, ông Zelenskyy phản đối, cho rằng tiền thu được từ việc bán nhiên liệu có thể giúp Moscow tiếp tục tài trợ chiến tranh.
Trong khi các cuộc vận động ngoại giao tiếp diễn, chiến cuộc ngoài mặt trận vẫn gây tổn thất nghiêm trọng. Theo Reuters ngày 11 tháng 10, giới chức Ukraine loan báo những đợt tấn công của Nga khiến ba người thiệt mạng gần một tiệm tạp hóa tại Kharkiv, và ba người khác chết tại thành phố Ivano-Frankivsk ở miền tây Ukraine. Những vụ việc xảy ra ngay trong ngày ông Trump công bố thỏa thuận, cho thấy hiểm nguy đối với thường dân vẫn chưa thuyên giảm.
Trước đó, trong hai ngày 7 và 8 tháng 10, những cuộc tấn công nghiêm trọng hơn đã làm rung chuyển Ukraine. Hãng thông tấn Associated Press (AP) cho biết một cuộc không kích bằng bom dẫn đường của Nga gần những chiếc xe buýt chở khách tại Kramatorsk, thuộc tỉnh Donetsk, ngày 8 tháng 10 khiến 30 người thiệt mạng, theo tin tức được công bố. Một ngày trước đó, một cuộc tấn công bằng hỏa tiễn nhắm vào khu dân cư tại Pryluky khiến 22 người chết, trong đó có năm trẻ em, và ít nhất 54 người bị thương. Tại Kyiv, những đợt tập kích bằng máy bay không người lái trong đêm cũng khiến bốn người thiệt mạng và 12 người bị thương, theo cảnh sát Ukraine.
Ukraine cũng tiếp tục sử dụng máy bay không người lái để tấn công các mục tiêu bên trong lãnh thổ Nga. Ngày 11 tháng 10, một cuộc tấn công nhắm vào trung tâm dữ liệu của tập đoàn kỹ thuật Yandex tại thành phố Vladimir khiến cơ sở này phải ngưng hoạt động, đồng thời làm gián đoạn một số dịch vụ trực tuyến tại Nga và vài quốc gia lân cận. Yandex cho biết không có người bị thương. Trước đó, Ukraine cũng tuyên bố đã đánh trúng một tổ hợp lọc dầu lớn tại Salavat, cách Moscow khoảng 1.200 cây số về phía đông. Những đòn tấn công sâu vào hậu phương cho thấy cả Nga lẫn Ukraine vẫn theo đuổi chiến lược gây tổn thất cho hệ thống năng lượng, tiếp vận và khả năng kinh tế của đối phương.
Phản ứng từ Âu Châu cũng cho thấy sự dè dặt trước lời tuyên bố của ông Trump. Ngày 12 tháng 10, bà Kaja Kallas, đại diện cấp cao của Liên hiệp Âu Châu đặc trách chính sách đối ngoại và an ninh, nói rằng EU sẽ hoan nghênh lệnh ngưng tấn công các cơ sở năng lượng “khi lệnh ấy thực sự được thi hành”. Bà nhấn mạnh hiện chưa có đủ bằng chứng để khẳng định Nga sẽ tuân thủ. Bà cũng cho rằng bất cứ thỏa thuận nào cũng cần xác định rõ phạm vi áp dụng, không chỉ giới hạn ở các nhà máy lọc dầu mà còn phải bảo vệ rộng rãi những cơ sở năng lượng thiết yếu. Liên hiệp Âu Châu đồng thời tiếp tục thúc đẩy các biện pháp trừng phạt nhắm vào khoảng 1.600 cá nhân và tổ chức Nga, nhằm gia tăng áp lực lên bộ máy quân sự và những thành phần có liên quan đến cuộc chiến.
Một vấn đề khác là triển vọng đạt được lệnh ngưng bắn toàn diện. Ông Zelenskyy cho biết Ukraine có thể tổ chức bầu cử nếu Nga đồng ý ngưng bắn hoàn toàn trong 60 ngày, bởi tình trạng thiết quân luật hiện nay gây trở ngại về pháp lý lẫn an ninh cho việc tổ chức bầu cử. Tuy nhiên, đề nghị này khác hẳn thỏa thuận ngưng đánh phá các cơ sở năng lượng mà ông Trump vừa công bố. Một thỏa thuận chỉ giới hạn những mục tiêu bị tấn công không có nghĩa là chiến cuộc trên bộ, các cuộc phóng hỏa tiễn hay những đợt oanh kích vào những cơ sở khác sẽ tự động chấm dứt.
NGƯỜI QUAN SÁT/tổng hợp
