Hôm thứ Tư, chính quyền Trump đã công bố một thỏa thuận hợp tác hạt nhân hòa bình với Ả Rập Saudi, ca ngợi đây là một thắng lợi kinh tế. Tuy nhiên, các nhà phê bình và chuyên gia hạt nhân đã bày tỏ lo ngại về các biện pháp bảo đảm nhằm ngăn chặn Riyadh phát triển vũ khí hạt nhân.
Bộ trưởng Năng lượng Chris Wright và người đồng cấp Saudi Arabia, Bộ trưởng Năng lượng Hoàng thân Abdulaziz bin Salman, đã ký kết thỏa thuận. Thông báo cho biết thỏa thuận này là một “thỏa thuận 123”, tuân thủ luật liên bang Hoa Kỳ yêu cầu quốc gia đối tác phải đáp ứng các mục tiêu không phổ biến vũ khí hạt nhân và an ninh.
Chính quyền cho biết thỏa thuận hợp tác hạt nhân đặt nền tảng cho một “quan hệ đối tác kéo dài hàng thập kỷ, trị giá hàng tỷ đô la, thúc đẩy một số mục tiêu kinh tế và chiến lược ưu tiên, bao gồm cả việc không phổ biến vũ khí hạt nhân”.
“Thỏa thuận 123 mang lại cơ hội tiếp cận rộng rãi cho các công ty Mỹ trong chương trình năng lượng hạt nhân của Ả Rập Xê Út, mang lại lợi ích cho ngành công nghiệp, người lao động và chuỗi cung ứng của Mỹ, đồng thời giúp đáp ứng nhu cầu năng lượng của Ả Rập Xê Út”, chính quyền cho biết trong tuyên bố của mình.
Thỏa thuận này sẽ được chuyển đến Quốc hội để xem xét.
Chính quyền mô tả thỏa thuận này là một lợi ích lớn cho nền kinh tế Mỹ, đồng thời cho biết thêm nó sẽ củng cố vị thế an ninh quốc gia và năng lượng của Mỹ, tăng cường các tiêu chuẩn không phổ biến vũ khí hạt nhân toàn cầu và làm sâu sắc thêm mối quan hệ giữa Mỹ và Ả Rập Xê Út.
Thỏa thuận hạt nhân, được tờ Wall Street Journal và các phương tiện truyền thông khác đưa tin vào cuối ngày thứ Ba, đã vấp phải sự phản đối từ các đảng viên Dân chủ và các chuyên gia hạt nhân, những người cho rằng các chi tiết được báo cáo đã đặt ra câu hỏi về các biện pháp bảo vệ đầy đủ và việc gạt bỏ một cách nguy hiểm vai trò của các cơ quan giám sát năng lượng hạt nhân quốc tế, như Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA).
“Tôi vô cùng lo ngại về một thỏa thuận hạt nhân dân sự tiềm năng giữa Mỹ và Ả Rập Xê Út như đã được đưa tin, vì nó sẽ làm suy yếu đáng kể các tiêu chuẩn không phổ biến vũ khí hạt nhân hiện có”, Dân biểu Gregory Meeks (Đảng Dân chủ, bang New York), thành viên cấp cao của Ủy ban Đối ngoại Hạ viện, phát biểu trên kênh X.
“Bất kỳ thỏa thuận nào cũng phải bao gồm các giới hạn thích hợp về làm giàu và tái chế uranium cũng như Nghị định thư bổ sung của IAEA.”
Ả Rập Xê Út từ lâu đã theo đuổi một thỏa thuận hạt nhân dân sự với Mỹ. Chính quyền Biden, được sự ủng hộ của cả đảng Cộng hòa và đảng Dân chủ trong Quốc hội, đã ủng hộ các cuộc đàm phán cho một thỏa thuận bao gồm việc Riyadh bình thường hóa quan hệ với Israel. Triển vọng về thỏa thuận đó đã bị gác lại sau các cuộc tấn công khủng bố của Hamas nhằm vào Israel ngày 7 tháng 10 năm 2023 và cuộc chiến kéo dài ba năm sau đó ở Dải Gaza.
Tờ Wall Street Journal đưa tin rằng thỏa thuận này có thể mở đường cho Ả Rập Xê Út làm giàu uranium dưới sự giám sát của Mỹ và ngăn chặn việc sử dụng nó cho mục đích quân sự. Các chuyên gia lập luận rằng việc cho phép Ả Rập Xê Út làm giàu uranium sẽ tạo cơ sở cho Iran biện minh cho quyền làm giàu của họ, một điểm mấu chốt trong các cuộc đàm phán nhằm chấm dứt chiến tranh.
Rosemary Kelanic, giám đốc Chương trình Trung Đông của Defense Priorities, một viện nghiên cứu ủng hộ chính sách đối ngoại kiềm chế của Mỹ, cho biết việc cung cấp cho Saudi Arabia khả năng làm giàu uranium đang trao cho họ “đòn bẩy khổng lồ để đạt được sự đảm bảo an ninh từ Mỹ trong tương lai bằng cách đe dọa sở hữu vũ khí hạt nhân”.
“Điều này đã xảy ra nhiều lần trước đây với các đối tác khác của Mỹ — ví dụ như Hàn Quốc và Tây Đức. Họ đã đạt được tiến bộ hạt nhân, chúng tôi muốn ngăn họ chế tạo bom nguyên tử, và cuối cùng chúng tôi đã đề nghị tăng cường bảo vệ quân sự của Mỹ để họ từ bỏ các chương trình của mình,” bà viết trên X.
“Thỏa thuận này là một sự đảm bảo an ninh ngầm cho Ả Rập Xê Út.”
Ny (Theo The Hill)
