CaliToday News – Cựu Đại diện Thương mại Mỹ Michael Froman cảnh báo rằng mô hình tăng trưởng dựa vào xuất khẩu của Trung Quốc có thể sớm chạm “điểm vỡ” trước các hàng rào thương mại gia tăng từ nước ngoài. Dù số liệu mới nhất cho thấy xuất khẩu của nước này chưa hề sụp đổ, áp lực chính trị và phản ứng phòng vệ từ các nền kinh tế lớn đang ngày càng dâng cao.
Cỗ máy xuất khẩu vẫn duy trì đà tăng trưởng kỷ lục
Thặng dư thương mại hàng hóa của Trung Quốc năm 2025 đã đạt mức kỷ lục gần 1,2 nghìn tỷ USD, và đà tăng tiếp tục duy trì sang năm 2026. Trong nửa đầu năm, kim ngạch thương mại tính theo đồng nhân dân tệ tăng 16,9% (xuất khẩu tăng 13,4%, nhập khẩu tăng 22,1%).
Riêng tháng 7, xuất khẩu tính theo USD tăng 23,9% so với cùng kỳ nhờ nhu cầu chất bán dẫn, hạ tầng AI và hàng công nghệ cao; nhập khẩu tăng 27,5%, mang lại thặng dư hàng hóa khoảng 112,5 tỷ USD (sau mức thặng dư 125,6 tỷ USD của tháng 6). Tính đến ngày 7/9, số liệu tháng 8 chưa công bố, song cuộc khảo sát 35 nhà kinh tế của Reuters dự báo xuất khẩu có thể tăng tới 25%.
“Cú sốc Trung Quốc 2.0” và làn sóng rào cản lan rộng
Các nhà kinh tế của Cục Dự trữ Liên bang (Fed) gọi đợt bùng nổ này là “Cú sốc Trung Quốc 2.0”. Khác với đầu thập niên 2000 vốn chủ yếu gồm hàng tiêu dùng thâm dụng lao động, làn sóng hiện nay tập trung vào các ngành công nghệ cao, bán dẫn, xe điện, pin và máy móc—những lĩnh vực cốt lõi đối với tương lai của các nền kinh tế phát triển. Trong tháng 7, xuất khẩu bán dẫn của Trung Quốc gần như tăng gấp đôi, trong khi hàng công nghệ cao tăng 40,7%.
Mỹ và châu Âu lo ngại sự thống trị của Trung Quốc sẽ làm suy yếu ngành sản xuất nội địa và gia tăng phụ thuộc chiến lược:
- Tại Hội nghị Bộ trưởng Tài chính G20 ở Asheville, Bắc Carolina ngày 1/9, 19 thành viên ủng hộ kêu gọi hành động chống lại các chính sách phi thị trường làm trầm trọng thêm mất cân đối toàn cầu. Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent khẳng định việc duy trì hàng xuất khẩu giá rẻ kéo dài là không bền vững.
- Liên minh châu Âu (EU): Một khảo sát ngày 3/9 cho thấy 83% doanh nghiệp công nghiệp Đức chịu áp lực lớn từ đối thủ Trung Quốc, với 55% ủng hộ EU có biện pháp cứng rắn hơn. EU đã áp thuế chống trợ cấp đối với xe điện chạy pin, áp dụng quy định hạn chế dư thừa công suất thép vào tháng 6, và mở cuộc điều tra tự vệ với thép kỹ thuật điện định hướng từ tháng 3.
- Tại Mỹ: Sau khi Tòa án Tối cao bãi bỏ hệ thống thuế “có đi có lại” của Tổng thống Donald Trump, chính quyền vào tháng 7 đã áp mức thuế mới 10% và 12,5% theo Mục 301 lên 60 đối tác thương mại, bao gồm Trung Quốc. Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer cho biết nông nghiệp và rào cản phi thuế quan dự kiến sẽ được thảo luận khi Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình dự kiến thăm Washington vào cuối tháng này.
Nỗ lực kích cầu của Bắc Kinh và vai trò của Mỹ
Phía Trung Quốc nhấn mạnh năng lực cạnh tranh và đổi mới, đồng thời bắt đầu chú trọng kích cầu nội địa. Kế hoạch của Quốc vụ viện phê duyệt vào tháng 7 đặt mục tiêu doanh số bán lẻ hàng tiêu dùng đạt khoảng 60 nghìn tỷ nhân dân tệ vào năm 2030, và Kế hoạch 5 năm lần thứ 15 (2026-2030) cũng đặt tiêu dùng nội địa làm trọng tâm. Dù vậy, tiêu dùng phục hồi còn chậm: tăng trưởng bán lẻ tháng 7 giảm xuống 0,6%, đầu tư tài sản cố định giảm trong 7 tháng đầu năm và bất động sản vẫn đình trệ.
Vấn đề tỷ giá cũng gây tranh cãi khi Brad Setser (Hội đồng Quan hệ Đối ngoại) ước tính đồng nhân dân tệ có thể đang bị định giá thấp khoảng 30%, trong khi ước tính từ IMF nằm ở mức khoảng 20%.
Tổng Giám đốc IMF Kristalina Georgieva nhận định tình trạng mất cân đối toàn cầu năm 2025 cần sự điều chỉnh từ cả hai nền kinh tế lớn nhất thế giới: các nước thặng dư như Trung Quốc cần kích cầu nội địa, còn các nước thâm hụt như Mỹ cần tăng tiết kiệm và củng cố tài khóa (trong bối cảnh nợ công Mỹ tiếp tục tăng). Ông Froman nhận định, nếu khủng hoảng xảy ra, Mỹ vẫn là bên có năng lực lớn nhất để phối hợp ổn định thanh khoản toàn cầu nhờ hệ thống tài chính dựa trên đồng USD.
Ban tập viên CaliToday
