CALITODAY (20/7/2026): Tổng thống Mỹ Donald Trump hôm thứ Hai 20/7  cảnh báo Iran rằng nước này sẽ phải “trả giá gấp nhiều lần” cho mỗi binh sĩ Mỹ thiệt mạng, trong khi một lãnh đạo cấp cao của Iran tuyên bố cuộc xung đột đã leo thang thành một “cuộc chiến toàn diện”.

Trong lúc Mỹ công bố một đợt không kích mới nhằm vào Cộng hòa Hồi giáo Iran, lực lượng đồng minh của Tehran tại Yemen là phiến quân Houthi tuyên bố sẽ mở rộng chiến sự bằng cách phong tỏa các cảng của Saudi Arabia.

Động thái này của Houthi có thể đe dọa khả năng của Riyadh trong việc sử dụng tuyến đường thay thế eo biển Hormuz để xuất khẩu một phần dầu mỏ, đồng thời gây ra những tác động lớn đối với nền kinh tế toàn cầu.

Saudi Arabia và lực lượng Houthi đã giao tranh trở lại vào tuần trước lần đầu tiên sau nhiều năm, đe dọa thỏa thuận ngừng bắn năm 2022. Tuy nhiên, kể từ khi Israel và Mỹ tấn công Iran vào cuối tháng 2, lực lượng Houthi phần lớn vẫn đứng ngoài cuộc xung đột.

Saudi Arabia lên án mạnh mẽ lời đe dọa từ lực lượng mà nước này gọi là “dân quân khủng bố Houthi”, đồng thời khẳng định họ “tiếp tục ủng hộ nhân dân Yemen anh em và chính phủ hợp pháp của Yemen.”

Ông Trump đưa ra lời cảnh báo mới nhất trên mạng xã hội Truth Social sau khi thêm ba binh sĩ Mỹ thiệt mạng, nâng tổng số quân nhân Mỹ được xác nhận tử vong trong cuộc chiến lên 17 người.

Bộ Quốc phòng Mỹ cho biết, kể từ ngày 7 tháng 7, gần 100 quân nhân Mỹ đã bị thương, chủ yếu là chấn động não nhẹ.

Ông Trump viết: “Mỗi lần Iran giết một binh sĩ Mỹ, họ sẽ phải trả giá cho hành động đó gấp nhiều lần! Chỉ thị này đã được chuyển tới Bộ trưởng Chiến tranh Pete Hegseth, Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân Daniel Caine và tất cả các chỉ huy quân sự.”

Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) cho biết lực lượng Mỹ đã tiến hành một đợt không kích mới nhằm vào Iran hôm thứ Hai 20/7, với mục tiêu làm suy giảm hơn nữa năng lực quân sự của Iran được sử dụng để tấn công các tàu thương mại tại eo biển Hormuz.

Trong khi ông Trump gia tăng các lời đe dọa, Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian tuyên bố cuộc xung đột với Mỹ đã bước sang một giai đoạn mới.

Ông nói: “Thực tế là ngày hôm nay, Cộng hòa Hồi giáo Iran đang tham gia vào một cuộc chiến toàn diện.”

Mối đe dọa tại Biển Đỏ

Iran tuyên bố đang nhắm vào các mục tiêu quân sự của Mỹ và đã phóng máy bay không người lái cùng tên lửa nhằm vào nhiều quốc gia trong khu vực. Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran cho biết hôm thứ Hai 20/7 họ đã tấn công các mục tiêu tại Bahrain, Jordan và Syria.

Quân đội Jordan cho biết hệ thống phòng không của nước này đã bắn hạ ba tên lửa Iran nhằm vào lãnh thổ Jordan và không ghi nhận thương vong hay thiệt hại.

Kuwait và Bahrain cũng thông báo đã trở thành mục tiêu tấn công của Iran.

Cuộc chiến ở Trung Đông bùng phát trở lại sau khi lệnh ngừng bắn đạt được hồi tháng 4 và khuôn khổ thỏa thuận vào tháng 6 bị đổ vỡ.

Tehran tái áp đặt lệnh phong tỏa eo biển Hormuz, trong khi Washington đáp trả bằng cách tiếp tục phong tỏa các cảng của Iran.

Giá dầu tăng vọt lên mức cao nhất trong một tháng vào ngày thứ Hai khi các bên đối đầu tranh giành quyền kiểm soát eo biển Hormuz, nơi mà trong thời bình có khoảng 20% lượng dầu mỏ của thế giới được vận chuyển qua.

Mặc dù sản lượng xuất khẩu thấp hơn nhiều so với trước chiến tranh, Saudi Arabia vẫn có thể xuất khẩu hàng triệu thùng dầu mỗi ngày thông qua cảng Yanbu trên Biển Đỏ, qua đó giảm sự phụ thuộc vào eo biển Hormuz.

Trong nhiều tháng qua, thị trường dầu mỏ luôn lo ngại rằng lực lượng Houthi sẽ nối lại các cuộc tấn công vào tàu thuyền trên Biển Đỏ và Vịnh Aden, như từng diễn ra trong cuộc chiến Gaza, điều có thể khiến nguồn cung dầu thô cho thị trường toàn cầu tiếp tục bị gián đoạn.

Lực lượng Houthi, vốn đã giao tranh với Riyadh trong hơn một thập kỷ, vẫn chưa cho biết họ sẽ thực thi lệnh phong tỏa của mình bằng cách nào.

Trao đổi ngoại giao

Trong khi đó, tại Eo biển Hormuz, các thủy thủ đã phải rời bỏ một con tàu sau khi nó bốc cháy trong một vụ tấn công, theo Cơ quan Điều phối Thương mại Hàng hải Vương quốc Anh (UKMTO).

Trước đó, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Iran cho biết hai tàu chở dầu đang tìm cách đi qua eo biển này đã “phát nổ và buộc phải dừng lại”.

Sau đó, UKMTO tiếp tục báo cáo về một tàu khác bị tấn công gần eo biển, ngoài khơi Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE), đồng thời cho biết toàn bộ thủy thủ đoàn đều an toàn.

Bất chấp những diễn biến giao tranh mới nhất, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran, Esmaeil Baqaei, cho biết các cuộc trao đổi ngoại giao với Hoa Kỳ thông qua các bên trung gian vẫn đang tiếp diễn.

“Một số ý tưởng đã được một số bên trung gian chuyển đến chúng tôi,” ông Baqaei nói.

Theo một nguồn tin từ Bộ Nội vụ Pakistan nói với AFP, Bộ trưởng Nội vụ Iran Eskandar Momeni dự kiến sẽ đến thủ đô Islamabad của Pakistan vào thứ Hai. Tuy nhiên, nguồn tin này không xác nhận mục đích của chuyến đi.

Lực lượng Houthi được Iran hậu thuẫn mở rộng xung đột bằng cách phong tỏa Biển Đỏ

Động thái nhằm vào các tàu của Saudi Arabia sẽ làm gia tăng áp lực lên thị trường năng lượng toàn cầu. Trong khi đó, Iran cho biết đã nhận được các đề xuất mới từ các bên trung gian hòa giải, còn Mỹ tiếp tục không kích Iran đêm thứ 10 liên tiếp.

Diễn biến mới nhất

Lực lượng Houthi, nhóm vũ trang được Iran hậu thuẫn tại Yemen, tuyên bố hôm thứ Hai 20/7 rằng họ sẽ phong tỏa các tàu của Saudi Arabia, mở ra nguy cơ xuất hiện thêm một mặt trận mới trong cuộc xung đột tại Trung Đông và gây thêm áp lực lên thị trường năng lượng vốn đang rất bất ổn.

Thông báo này được đưa ra trong bối cảnh khu vực đang theo dõi sát sao xem các cuộc tấn công qua lại giữa Mỹ và Iran tại Vịnh Ba Tư có tiếp tục leo thang hay không.

Trong ngày thứ Hai:

• Iran tiếp tục tấn công các quốc gia có căn cứ quân sự của Mỹ.
• Mỹ đáp trả bằng các cuộc không kích nhằm vào Iran trong đêm thứ 10 liên tiếp.

Ban đầu giao tranh chỉ tập trung quanh eo biển Hormuz, nhưng hiện đã mở rộng thành chuỗi các cuộc tấn công và trả đũa.

Kể từ thứ Sáu 17/7:

• Ít nhất 3 quân nhân Mỹ đã thiệt mạng.
• Nhiều quốc gia Arab vùng Vịnh bị ảnh hưởng.
• Cơ sở hạ tầng quan trọng tại Iran và Kuwait bị hư hại.

Ông Trump cảnh báo Iran

Tổng thống Donald Trump tuyên bố trên mạng xã hội:

“Mỗi lần Iran giết một binh sĩ Mỹ, họ sẽ phải trả giá gấp nhiều lần.”

Ông cho biết chỉ thị này đã được chuyển tới các chỉ huy quân đội Mỹ.

Lực lượng Houthi tuyên bố cấm tàu thuyền Saudi Arabia, đe dọa tuyến hàng hải chiến lược Bab al-Mandeb

Lực lượng Houthi được Iran hậu thuẫn tại Yemen hôm thứ Hai 20/7 tuyên bố áp đặt lệnh cấm hàng hải đối với Saudi Arabia. Nhóm này cho biết đây là hành động đáp trả điều mà họ gọi là việc Saudi Arabia phong tỏa Yemen và cuộc tấn công gần đây nhằm vào Sân bay Quốc tế Sanaa.

Người phát ngôn quân sự của Houthi, Yahya Saree, cho biết trong một tuyên bố rằng lệnh cấm có hiệu lực ngay lập tức và mô tả đây là hành động “ăn miếng trả miếng”, theo hãng tin AP.

Trong một bài đăng trên mạng xã hội X, Nasruddin Amer, Phó Trưởng ban Truyền thông của Houthi, tuyên bố rằng eo biển Bab al-Mandeb sẽ “đóng cửa đối với Saudi Arabia” nhằm đáp trả điều mà ông gọi là “cuộc phong tỏa bất công mà Saudi Arabia áp đặt lên người dân Yemen trong hơn 10 năm qua”.

Dân quân Houthi chưa đưa ra chi tiết cụ thể về việc lệnh phong tỏa sẽ được thực hiện như thế nào, chỉ cho biết họ đã tuyên bố một “lệnh cấm vận hàng hải đối với kẻ thù tội phạm Saudi, dựa trên nguyên tắc ‘mắt đền mắt’, có hiệu lực ngay lập tức”, theo một tuyên bố gửi tới Reuters.

Houthi đang kiểm soát các khu vực ở Yemen nằm gần eo biển Bab al-Mandeb, cửa ngõ phía nam dẫn vào Biển Đỏ. Nếu eo biển này bị đóng, khoảng 7% nguồn cung dầu toàn cầu có thể bị ảnh hưởng, đồng thời phần lớn lượng dầu xuất khẩu của Saudi Arabia sẽ gặp khó khăn trong việc rời khỏi Trung Đông, Reuters đưa tin. Điều này sẽ làm trầm trọng thêm tình trạng gián đoạn dòng chảy dầu từ Vịnh Ba Tư, vốn đã giảm 10% kể từ khi chiến tranh bắt đầu.

Phát ngôn viên quân sự Houthi Yahya Saree cho biết trong một bài phát biểu trên truyền hình rằng lệnh phong tỏa là phản ứng trước “cuộc bao vây kéo dài của Saudi đối với Yemen”, đồng thời tuyên bố lực lượng này sẵn sàng đáp trả bất kỳ hành động trả đũa nào của Saudi Arabia bằng “sự leo thang toàn diện và khốc liệt”, theo The New York Times.

Saudi Arabia đã chuyển hướng 70% lượng xuất khẩu năng lượng của mình qua Biển Đỏ. Việc tuyến vận chuyển này bị gián đoạn có thể trở thành một vấn đề lớn hơn đối với cuộc khủng hoảng năng lượng do xung đột Mỹ–Israel với Iran gây ra.

Eo biển này vốn là một tuyến đường thay thế cho các chuyến hàng không thể đi qua eo biển Hormuz, nơi Iran đã đóng cửa sau khi căng thẳng với Mỹ tái bùng phát vào tuần trước. Iran từng kêu gọi Houthi phong tỏa Biển Đỏ nếu Mỹ tiến hành các cuộc tấn công vào cơ sở hạ tầng năng lượng của Iran trong bối cảnh chiến tranh Iran tiếp tục kéo dài.

Chi phí bảo hiểm vận tải hàng hóa đã tăng vào thứ Hai sau tuyên bố trên, theo các nguồn tin trong ngành bảo hiểm nói với Reuters. Mức phí bảo hiểm đã tăng lên khoảng 0,75% giá trị con tàu, so với 0,3% vào thứ Sáu. Một thay đổi nhỏ như vậy cũng có thể khiến chi phí bổ sung cho một chuyến đi kéo dài bảy ngày tăng thêm hàng trăm nghìn USD.

Việc đóng thêm một tuyến thương mại quan trọng sẽ gây thêm áp lực lên nền kinh tế toàn cầu, trong bối cảnh các lần đóng cửa gián đoạn của eo biển Hormuz đã khiến giá xăng tăng mạnh. Giá xăng trung bình toàn quốc tại Mỹ đã giảm trong những tuần gần đây sau khi Mỹ và Iran đạt được một thỏa thuận tạm thời hướng tới chấm dứt xung đột, với điều kiện mở lại eo biển Hormuz.

Tuy nhiên, việc đóng cửa mới nhất đã khiến giá tăng trở lại, đưa mức trung bình toàn quốc tại Mỹ vượt 4 USD/gallon vào thứ Hai, theo AAA.

Cuộc chiến Iran khiến Houthi cảnh báo Mỹ và các đồng minh vùng Vịnh không nên tiếp tục gia tăng các cuộc tấn công, nếu không nhóm này sẽ tham gia vào xung đột. Họ kêu gọi một giải pháp ngoại giao cho cuộc chiến và “chấm dứt hành động gây hấn chống lại các quốc gia Hồi giáo tại Palestine, Lebanon, Iran và Iraq, đồng thời dỡ bỏ cuộc bao vây bất công đối với Yemen”.

Trước đó, Houthi đã tấn công các tàu thương mại trên Biển Đỏ sau khi cuộc chiến Israel–Hamas bắt đầu vào tháng 10/2023, thực hiện hơn 100 vụ tấn công trong hai năm tiếp theo, theo Cơ quan Hàng hải Mỹ.

Khủng hoảng năng lượng có nguy cơ nghiêm trọng hơn

Việc Iran kiểm soát eo biển Hormuz đã làm giảm nguồn cung nhiên liệu toàn cầu và đẩy giá dầu tăng.

Saudi Arabia trước đây vẫn có thể xuất khẩu một phần dầu qua Biển Đỏ.

Tuy nhiên, nếu Houthi thực hiện lời đe dọa và ngăn tàu Saudi Arabia đi qua eo biển Bab al-Mandab, cửa ngõ phía nam của Biển Đỏ, cuộc khủng hoảng năng lượng toàn cầu có thể trở nên nghiêm trọng hơn.

Houthi nói gì?

Người phát ngôn quân sự của Houthi, Yahya Saree, tuyên bố trên truyền hình rằng:

• Việc phong tỏa là nhằm đáp trả cái mà họ gọi là “cuộc bao vây liên tục của Saudi Arabia đối với Yemen.”

Tuy nhiên, nhiều chuyên gia nhận định thông điệp này chủ yếu nhằm phục vụ dư luận trong nước, còn hành động của Houthi vẫn gắn chặt với lợi ích chiến lược của Iran.

Đánh giá của các chuyên gia

Theo các nhà phân tích:

• Nếu Houthi thực sự phong tỏa eo biển Bab al-Mandab, hơn 3% lượng dầu giao dịch toàn cầu có thể bị ảnh hưởng.
• Chi phí vận tải biển và giá năng lượng có nguy cơ tăng mạnh.
• Xung đột có thể lan rộng hơn nữa tại Trung Đông.

Saudi Arabia phản ứng

Saudi Arabia lên án quyết định phong tỏa hàng hải của Houthi.

Bộ Ngoại giao Saudi Arabia tuyên bố: “Vương quốc sẽ thực hiện mọi biện pháp cần thiết để bảo vệ các tàu của mình theo luật pháp quốc tế.”

Liên minh quân sự do Saudi Arabia dẫn đầu cũng cảnh báo: “Các mối đe dọa của Houthi đối với tàu thuyền sẽ bị đáp trả bằng toàn bộ sức mạnh.”

Ngoại giao vẫn bế tắc

Iran cho biết các bên trung gian đã gửi những đề xuất mới nhằm giảm leo thang căng thẳng.

Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmail Baghaei xác nhận đã nhận được các đề xuất nhưng không tiết lộ nội dung.

Trong khi đó, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio nói: “Nếu cánh cửa đàm phán mở ra, chúng tôi sẵn sàng.”

Tuy nhiên, ông nhấn mạnh rằng: “Hành vi của Iran phải thay đổi thì lập trường của Mỹ mới thay đổi.”

Mỹ tăng cường lực lượng

Các quan chức Mỹ cho biết:

• Nhiều máy bay chiến đấu đang được điều tới Trung Đông.
• Đây được xem là dấu hiệu cho thấy Washington có thể mở rộng các cuộc không kích nhằm vào Iran.

Thiệt hại quân sự

Theo Ngũ Giác Đài:

• Gần 100 quân nhân Mỹ đã bị thương trong các cuộc tấn công của Iran kể từ ngày 7/7.
• Phần lớn bị chấn động não nhẹ do sóng xung kích từ tên lửa và máy bay không người lái.
• 96% trong số họ đã quay trở lại làm nhiệm vụ.

Jordan đánh chặn tên lửa

Jordan thông báo đã đánh chặn 3 tên lửa trong ngày thứ Hai 20/7.

Không có thương vong hay thiệt hại nào được ghi nhận.

Đây là diễn biến mới nhất sau các cuộc tấn công của Iran cuối tuần khiến 2 binh sĩ Mỹ đóng quân tại Jordan thiệt mạng.

Phóng sự điều tra: Tàu chở dầu bị Mỹ không kích

Một bài điều tra của The New York Times cho biết:

Tàu chở dầu Settebello đang vận chuyển dầu Iran.

• Ngày 10/6, tàu bị Hải quân Mỹ tấn công.
• 3 thủy thủ dân sự người Ấn Độ thiệt mạng, gồm:
  • Kỹ sư trưởng.
  • Một thợ cơ khí.
  • Một học viên hàng hải.

Quân đội Mỹ cho biết:

• Con tàu vi phạm lệnh phong tỏa.
• Đã nhiều lần phớt lờ cảnh báo.

Tuy nhiên:

• Các thủy thủ sống sót nói rằng họ không nhận được cảnh báo cuối cùng.
• Một số chuyên gia luật quốc tế đặt câu hỏi liệu việc sử dụng vũ lực của Mỹ có cần thiết hay không, khi con tàu được cho là đang thả trôi và không di chuyển vào thời điểm bị tấn công.

Gia đình các nạn nhân và công đoàn hàng hải Ấn Độ đang yêu cầu:

• Mỹ bồi thường.
• Tiến hành điều tra độc lập về vụ việc.

Trump ra lệnh mở đợt không kích mới của Mỹ nhằm vào Iran để làm suy yếu các mối đe dọa đối với eo biển Hormuz

Lực lượng Mỹ đã tiến hành một đợt không kích mới nhằm vào Iran vào thứ Hai theo chỉ thị của Tổng thống Donald Trump, làm gia tăng chiến dịch quân sự của Mỹ trong khu vực.

“Bắt đầu từ 16:00 giờ miền Đông nước Mỹ (ET) hôm nay thứ Hai 20/7, các lực lượng Mỹ đã triển khai một đợt không kích mới theo chỉ thị của Tổng tư lệnh,” Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) cho biết trong một bài đăng trên mạng xã hội X.

“Các cuộc không kích này nhằm tiếp tục làm suy giảm năng lực quân sự của Iran được sử dụng để tấn công hoạt động vận tải thương mại tại eo biển Hormuz,” CENTCOM cho biết thêm.

Thứ Hai đánh dấu ngày thứ 10 liên tiếp Mỹ tiến hành các cuộc không kích trong khu vực.

Ngũ Giác Đài: Gần 100 binh sĩ Mỹ bị thương trong các cuộc tấn công của Iran; 96% đã trở lại làm nhiệm vụ

Gần 100 quân nhân Mỹ đã bị thương trong các cuộc không kích của Iran tại Trung Đông trong tháng này, người phát ngôn trưởng của Ngũ Giác Đài Sean Parnell xác nhận hôm thứ Hai.

“Mặc dù gần 100 quân nhân được xác định đã bị thương ở các mức độ khác nhau kể từ ngày 7/7/2026, nhưng 96% trong số họ đã quay trở lại thực hiện nhiệm vụ,” ông Parnell cho biết trong một bài đăng trên X.

“Họ quyết tâm quay trở lại chiến đấu. Phần lớn các trường hợp bị thương chỉ là chấn động não nhẹ,” ông nói.

Ông cho biết các thông tin cập nhật sẽ tiếp tục được đăng tải trên Hệ thống Phân tích Thương vong Quốc phòng (Defense Casualty Analysis System).

Parnell cũng bác bỏ các thông tin cho rằng Washington đang che giấu số lượng binh sĩ bị thương, gọi những cáo buộc này là “vô căn cứ”.

Trump áp thuế 50% đối với hàng hóa Canada, viện dẫn tranh chấp về ô tô, đồ uống có cồn và phô mai

Tổng thống Donald Trump hôm thứ Hai 20/7 đã áp mức thuế nhập khẩu 50% đối với phần lớn hàng hóa từ Canada, cho rằng Canada đã có những chính sách phân biệt đối xử không công bằng đối với ô tô, đồ uống có cồn và các sản phẩm sữa của Mỹ.

Động thái này có thể châm ngòi cho một làn sóng bất ổn kinh tế mới, làm gia tăng nguy cơ lạm phát và tiếp tục làm xấu đi quan hệ giữa hai quốc gia vốn có mối liên kết kinh tế chặt chẽ trước khi ông Trump trở lại Tòa Bạch Ốc. Một quan chức trong chính quyền, phát biểu với điều kiện giấu tên để giới thiệu trước về quyết định này, cho biết Canada là một trong số rất ít quốc gia, ngoài Trung Quốc, đã đáp trả các mức thuế trước đây của ông Trump và vì vậy “phải chịu trách nhiệm”.

Quan chức này cho biết ông Trump đã ký ba sắc lệnh để áp dụng mức thuế theo Điều 338 của Đạo luật Thương mại năm 1930. Năm ngoái, một số Dân biểu Đảng Dân chủ đã đề xuất bãi bỏ điều khoản này vì cho rằng ông Trump có thể sử dụng nó để gây bất ổn cho nền kinh tế.

Mức thuế 50% sẽ không áp dụng đối với các mặt hàng như năng lượng, phân kali (potash), thủy sản và các khoáng sản quan trọng. Tuy nhiên, nó sẽ áp dụng đối với nhiều mặt hàng trước đây được miễn thuế theo Hiệp định Mỹ – Mexico – Canada (USMCA). Hiệp định thương mại được ký năm 2020 này gần đây đã hết hiệu lực, mở đường cho một vòng đàm phán mới có thể kéo dài đến năm 2036.

Quan chức trên cũng cho biết ông Trump đã yêu cầu các cố vấn nghiên cứu khả năng áp thêm thuế đối với Canada với lý do các vụ cháy rừng ở Canada đã làm suy giảm chất lượng không khí tại Mỹ.

Tại trận chung kết World Cup hôm Chủ nhật, ông Trump đã cùng xem trận đấu với Thủ tướng Canada Mark Carney, người nhiều lần công khai thách thức Tổng thống Mỹ và đang nỗ lực mở rộng quan hệ thương mại của Canada với các quốc gia khác. Tuy nhiên, quan chức Tòa Bạch Ốc khẳng định cuộc gặp này không phải là một cuộc làm việc để thảo luận về thương mại hay thuế quan.

Trong các sắc lệnh, ông Trump cho rằng Canada đã đối xử bất công với ô tô, đồ uống có cồn và phô mai của Mỹ so với hàng hóa từ các quốc gia khác. Tuy nhiên, lập luận này phần lớn dựa trên các biện pháp trả đũa mà Canada áp dụng sau khi Mỹ đánh thuế Canada với lý do nước này cần làm nhiều hơn để ngăn chặn nạn buôn lậu fentanyl.

Trong sắc lệnh về ô tô, ông Trump nêu rằng từ tháng 4 năm 2025, Canada đã áp mức thuế 25% đối với xe cơ giới nhập khẩu từ Mỹ không đủ điều kiện hưởng ưu đãi theo USMCA.

Sắc lệnh về đồ uống có cồn cho biết các tỉnh và vùng lãnh thổ của Canada đã ngừng mua và bán lẻ các loại đồ uống có cồn của Mỹ từ năm ngoái. Đây cũng là biện pháp đáp trả các mức thuế trước đó của ông Trump, cũng như những phát biểu của ông về việc biến Canada thành bang thứ 51 của Hoa Kỳ.

Bên cạnh đó, ông Trump từ lâu đã phản đối cách Canada quản lý việc nhập khẩu phô mai của Mỹ. Trong sắc lệnh, ông cho rằng Canada đã phân biệt đối xử với các sản phẩm sữa của Mỹ trong khi lại dành điều kiện thuận lợi hơn cho các sản phẩm đến từ châu Âu.

Ngũ Giác Đài xác nhận gần 100 quân nhân bị thương kể từ khi các cuộc tấn công nhằm vào Iran được nối lại vào tháng 7

Ngũ Giác Đài hôm thứ Hai xác nhận rằng gần 100 quân nhân Mỹ đã bị thương kể từ khi quân đội Mỹ bắt đầu tiến hành các cuộc tấn công liên tục nhằm vào Iran vào đầu tháng này, trong đó 96% số người bị thương đã quay trở lại nhiệm vụ.

“Họ quyết tâm trở lại chiến đấu,” người phát ngôn trưởng của Ngũ Giác Đài, Sean Parnell, cho biết trong một tuyên bố. “Phần lớn các trường hợp bị thương là những chấn động não nhẹ. Các thông tin cập nhật tiếp theo sẽ được đăng trên Hệ thống Phân tích Thương vong Quốc phòng. Chúa thật tốt lành!”

Thông tin cập nhật này được đưa ra trong bối cảnh số người thiệt mạng đã tăng lên 17 người, trong đó quân đội Mỹ chịu tổn thất ba trường hợp tử vong trong những ngày gần đây.

Hai quân nhân Mỹ đã thiệt mạng trong một cuộc tấn công của Iran nhằm vào lực lượng Mỹ ở Jordan hôm thứ Sáu. Ngũ Giác Đài xác định danh tính cả hai người vào thứ Hai. Trung úy nhất Tyler Feehan thiệt mạng trong chiến đấu hôm thứ Sáu, trong khi binh nhì Isabella Gonzales thiệt mạng hôm thứ Bảy trong cuộc tấn công của Iran nhằm vào Căn cứ Không quân Muwaffaq Salti.

Bộ Tư lệnh Trung tâm Hoa Kỳ (CENTCOM) cho biết một quân nhân khác thiệt mạng ở miền bắc Iraq hôm thứ Bảy trong quá trình “kích nổ có kiểm soát” các vật liệu chưa nổ còn sót lại từ một máy bay không người lái tấn công một chiều của Iran bị bắn rơi.

Mỹ tiếp tục tiến hành các cuộc tấn công nhằm vào Iran, khi thực hiện thêm một đợt không kích vào nước này vào lúc 4 giờ chiều theo giờ miền Đông Mỹ hôm thứ Hai 20/7, đánh dấu ngày thứ 10 liên tiếp Mỹ tiến hành các hoạt động quân sự.

Hệ thống Phân tích Thương vong Quốc phòng của Ngũ Giác Đài, được cập nhật vào thứ Hai, cho biết 427 quân nhân đã bị thương kể từ khi Chiến dịch Epic Fury bắt đầu vào ngày 28/2.

Tổng thống Trump trong một cuộc phỏng vấn gần đây với mạng lưới chị em của The Hill là NewsNation cho biết các binh sĩ thiệt mạng “đã hy sinh khi phục vụ đất nước” và nhấn mạnh mục tiêu chính của cuộc chiến là “không bao giờ cho phép Iran sở hữu vũ khí hạt nhân.”

Điều Mỹ cần biết về chiến lược phòng thủ “khảm ghép” của Iran

Khi những quyết định quan trọng được đưa ra mà không hiểu đầy đủ những nguyên nhân đã dẫn đến thành công hoặc gây ra thất bại, kết quả gần như chắc chắn sẽ là thất bại. Đây là một chủ đề trong cuốn sách sắp xuất bản của Harlan Ullman là cố vấn cấp cao tại Hội đồng Đại Tây Dương ở Washington, là tác giả chính của học thuyết “sốc và kinh hoàng” (shock and awe). Cuốn sách tiếp theo của ông, đồng tác giả với Thống chế Lord David Richards — cựu chỉ huy quốc phòng Anh — dự kiến xuất bản vào mùa thu này, có tựa đề: “Who Thinks Best Wins: How Decisive Strategic Thinking Will Prevent Global Chaos” (Ai tư duy tốt hơn sẽ chiến thắng: Tư duy chiến lược quyết đoán sẽ ngăn chặn hỗn loạn toàn cầu).

Ở Việt Nam, Afghanistan và cuộc chiến Iraq lần thứ hai, một nước Mỹ có ưu thế quân sự vượt trội vẫn thất bại vì các nhà lãnh đạo của họ đã không chú ý đến bài học này. Vì vậy, khi phân tích cuộc chiến với Iran, một câu hỏi đơn giản tóm gọn công việc là: Có ai ở phía Mỹ thực sự hiểu chiến lược phòng thủ “khảm ghép” của Iran hay không?

Giới lãnh đạo Iran hiểu rõ thực tế về sự mất cân bằng quân sự này: Trong một cuộc chiến tranh thông thường với Mỹ hoặc Israel, Iran không thể giành chiến thắng. Không quân vốn đã lạc hậu và hải quân nhỏ bé của Iran đã bị Tổng thống Trump mô tả là “bị tiêu diệt”. Iran không có khả năng duy trì việc triển khai sức mạnh quân sự thông thường ra ngoài biên giới trong thời gian dài.

Phản ứng chiến lược trước tình thế này là xây dựng một hệ thống phòng thủ khảm ghép — làm vô hiệu hóa sức mạnh của đối phương bằng cách khiến một quốc gia không thể bị “chặt đầu” (loại bỏ toàn bộ lãnh đạo trong một đòn đánh) hoặc khiến việc chiếm đóng bằng lực lượng mặt đất trở nên quá tốn kém.

Bắt đầu từ năm 2005, Trung tâm Chiến lược của Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC), do Chuẩn tướng Mohammad Ali Jafari đứng đầu cùng với nhà chiến lược trưởng Hassan Abbasi, đã tập trung giải quyết thách thức này. Cuộc chiến Iraq lần thứ hai là điểm khởi đầu. Cơ cấu chỉ huy tập trung của Saddam Hussein đã bị sức mạnh quân sự Mỹ phá hủy hoàn toàn. Iran không bao giờ có thể sánh ngang sức mạnh quân sự Mỹ. Bài học rất rõ ràng.

Các nhà chiến lược Iran kết luận rằng phi tập trung hóa chính là trọng tâm chiến lược mới của Iran.

Đến năm 2008, Vệ binh Cách mạng Iran đã tái cơ cấu thành 31 bộ chỉ huy cấp tỉnh riêng biệt, mỗi đơn vị được thiết kế để có thể hoạt động với quyền hạn được giao trước, trong trường hợp giới lãnh đạo cấp cao nhất tập trung tại Tehran bị phá hủy hoặc vô hiệu hóa.

Lý thuyết rất đơn giản: Một mạng lưới không phụ thuộc vào một điểm thất bại duy nhất sẽ không thể bị đánh bại chỉ bằng một cuộc tấn công quyết định, thậm chí không thể bị đánh bại bằng các cuộc tấn công liên tục.

Ba trụ cột liên kết với nhau của hệ thống này được hình thành từ cuộc chiến Iran–Iraq năm 1980–1988, khi tên lửa Iraq tấn công các thành phố Iran nhưng Iran không thể trả đũa.

Thứ nhất, các lực lượng tên lửa đạn đạo và tên lửa hành trình được phân tán, bảo vệ kiên cố, giúp Iran có năng lực quân sự không phụ thuộc vào ưu thế trên không. Ngày nay, máy bay không người lái (drone) đã tăng cường đáng kể khả năng này.

Thứ hai, một mạng lưới lực lượng đồng minh trong khu vực tại Lebanon, Iraq, Yemen và Syria — bao gồm Hamas và Hezbollah — đã mở rộng tầm ảnh hưởng chiến lược của Iran. Điều này làm phức tạp tính toán của đối phương và mở rộng phạm vi địa lý của bất kỳ cuộc xung đột nào. Đây không chỉ là các lực lượng ủy nhiệm; họ là những thành phần thiết yếu của hệ thống phòng thủ khảm ghép.

Thứ ba, và quan trọng nhất, kiến trúc chỉ huy phi tập trung này dựa trên các nút chỉ huy dự phòng, phân bố theo địa lý và có quyền hạn chồng lấn. Thiết kế này bảo đảm rằng những cuộc tấn công nhằm “chặt đầu” lãnh đạo, chẳng hạn như cuộc tấn công ngày 28/2 khiến phần lớn giới lãnh đạo Iran thiệt mạng và làm gián đoạn hệ thống chỉ huy – kiểm soát, sẽ chỉ gây tác động hạn chế.

Không rõ liệu Mỹ có hoàn toàn hiểu điều này hay không. Có thể Washington đã tin rằng việc loại bỏ lãnh đạo Iran sẽ ngay lập tức khiến chế độ sụp đổ.

Chiến thắng bằng phòng thủ khảm ghép dựa trên việc vượt qua đối thủ về tư duy chiến lược, giảm thiểu sức mạnh quân sự của họ và đánh vào các học thuyết tác chiến của họ. Mục tiêu là duy trì khả năng chiến đấu của đất nước bất kể mức độ thiệt hại.

Giống như ở Việt Nam, chiến tranh có thể biến thành một cuộc xung đột kéo dài, tốn kém và khó đoán trước. Càng kéo dài, sự ủng hộ của người dân Mỹ càng suy giảm, khiến cuộc chiến trở nên không thể duy trì. Đây là cách chiến thắng bằng sức chịu đựng — phương thức cuối cùng để đánh bại Mỹ.

Bài kiểm tra thực sự đến với Chiến dịch Epic Fury, khi chiến dịch này ban đầu đã tiêu diệt lãnh tụ tối cao Iran cùng một phần lớn giới lãnh đạo cấp cao của Vệ binh Cách mạng.

Đây chính là kịch bản để chứng minh giá trị của chiến lược khảm ghép. Các bộ chỉ huy cấp tỉnh và địa phương tiếp tục hoạt động theo quyền hạn được giao trước ngay cả khi bộ chỉ huy trung ương bị phá hủy.

Đây có thể là một lý do khiến một chỉ huy địa phương tại eo biển Hormuz đã tấn công một tàu thương mại mà không cần sự cho phép từ trung ương.

Hệ thống phòng thủ khảm ghép cũng có những điểm yếu.

Việc phân quyền có thể làm suy giảm khả năng kiểm soát tập trung. Nguy cơ tính toán sai lầm, leo thang ngoài ý muốn và khó khăn trong việc kiểm soát quá trình thực thi lệnh ngừng bắn hoặc đàm phán là những vấn đề phức tạp.

Tuy nhiên, cho đến nay, Iran dường như đang cầm hòa Mỹ trong cuộc đối đầu, bất chấp sự yếu kém về quân sự.

Đối với phía Mỹ, chiến lược tốt nhất để đánh bại hệ thống phi tập trung này vẫn chưa xuất hiện. Việc tiếp tục ném bom nhiều hơn dường như không phải là hành động hiệu quả nhất.

Dù thế nào đi nữa, nếu Mỹ không hiểu bản chất của chiến lược khảm ghép, họ sẽ không thể giành chiến thắng.

McCain: Nếu ứng viên tổng thống Đảng Dân chủ năm 2028 có giọng điệu chính trị giống Mamdani, Đảng Cộng hòa sẽ gặp “vấn đề cực kỳ lớn”

Meghan McCain, con gái của cựu Thượng Nghị sĩ John McCain (Đảng Cộng hòa – bang Arizona), hôm thứ Hai 20/7 cho biết rằng nếu ứng viên tổng thống của Đảng Dân chủ năm 2028 có cùng cách tiếp cận và giọng điệu chính trị như Thị trưởng thành phố New York Zohran Mamdani (Đảng Dân chủ), thì Đảng Cộng hòa sẽ gặp một “vấn đề cực kỳ rắc rối lớn”.

Trong một bài đăng trên mạng xã hội X, McCain cho biết bà đã nghe một tập gần đây của podcast “The Interview” của The New York Times, trong đó có cuộc trò chuyện với Mamdani, một chính trị gia theo chủ nghĩa xã hội dân chủ. Bà mô tả giọng điệu của Mamdani trong chương trình là:

“Một phần là kiểu người bình dân gần gũi, nói rằng Đảng Cộng hòa đã bỏ rơi tầng lớp lao động và trở thành một nhóm tinh hoa — nhưng không dùng giọng điệu gay gắt hay mang tính âm mưu.”

Mamdani, người nổi lên trên chính trường quốc gia vào năm ngoái với chiến dịch tranh cử thành công cho chức thị trưởng thành phố New York, đã chứng kiến danh tiếng và ảnh hưởng của mình tăng mạnh trong năm qua. Vài tuần trước, ba ứng viên mà ông ủng hộ trong các cuộc bầu cử sơ bộ vào Hạ viện cuối cùng đã giành chiến thắng.

McCain viết thêm: “Ông ấy đã trở nên rất mạnh mẽ trong thời gian rất ngắn, và đang điều chỉnh thông điệp ở cấp quốc gia để hướng tới phần còn lại của đất nước. Dù tôi cực kỳ lo sợ và phản đối chủ nghĩa dân chủ xã hội, nhưng điều này thực sự có sức ảnh hưởng. Nếu Đảng Dân chủ thông minh, họ sẽ đề cử một người có phong cách và giọng điệu tương tự ông ấy về kinh tế và chính sách trong nước (bỏ qua vấn đề Israel và chính trị quốc tế, vì đó là một câu chuyện hoàn toàn khác).”

Bà tiếp tục: “Nếu Đảng Dân chủ làm điều này vào năm 2028, chúng ta sẽ gặp một vấn đề cực kỳ lớn. Một vấn đề cực kỳ lớn mà chúng ta sẽ không thể dùng những màn tranh luận trên podcast để giải quyết.”

Những bình luận của McCain xuất hiện trong bối cảnh đang có làn sóng các ứng viên cấp tiến nổi lên thách thức những nhân vật thuộc giới lãnh đạo truyền thống trong các cuộc bầu cử sơ bộ cấp bang ở Michigan, Colorado, New York và California trước kỳ bầu cử giữa nhiệm kỳ tháng 11. Đồng thời, trong nội bộ Đảng Dân chủ cũng đang có những cuộc tranh luận lớn về hướng đi của đảng — liệu nên nghiêng về trung dung hơn hay tiến xa hơn về phía dân chủ xã hội — khi mùa bầu cử nóng lên.

Tháng trước, Mamdani cho rằng Đảng Dân chủ đã mất tập trung vào những vấn đề kinh tế quan trọng mà tầng lớp lao động Mỹ đang phải đối mặt.

Trong một cuộc phỏng vấn với MS NOW, Mamdani nói:

“Toàn bộ đảng, nói chung, đã mất đi sự tập trung vào những người lao động.”

Ông nói thêm: “Mọi người muốn biết: Bạn sẽ làm gì về tiền thuê nhà? Bạn sẽ làm gì về vấn đề nhà ở? Bạn sẽ làm gì về giá xăng? Bạn sẽ làm gì về giá thực phẩm? Chúng ta phải có câu trả lời cho những câu hỏi đó.”

Bộ Tư pháp Mỹ yêu cầu hồ sơ điện thoại của các phóng viên New York Times, vợ/chồng họ và cha mẹ họ.

Bộ Tư pháp Mỹ (DOJ) được cho là đang yêu cầu hồ sơ liên lạc của các nhà báo thuộc tờ New York Times, và trong một số trường hợp còn yêu cầu cả dữ liệu liên lạc của thành viên gia đình các phóng viên, trong nỗ lực xác định những nguồn tin mà tờ báo này đã sử dụng trong các bài viết về những lo ngại an ninh liên quan đến chiếc máy bay được Qatar tặng cho nhiệm vụ Air Force One.

New York Times hôm thứ Hai đưa tin thêm chi tiết về các động thái của DOJ, cho biết cơ quan này đã yêu cầu hồ sơ từ các công ty cung cấp dịch vụ liên lạc bên thứ ba, bao gồm “các cuộc gọi và tin nhắn trên điện thoại của hai người vợ/chồng của các phóng viên” và mẹ của một phóng viên.

Đầu tháng này, DOJ đã vấp phải làn sóng chỉ trích mạnh mẽ từ các tổ chức bảo vệ quyền tự do báo chí sau khi ban hành trát yêu cầu đối với các nhà báo của Times — những người đã đưa tin về chiếc máy bay này dựa trên các nguồn tin chính phủ được bảo mật.

Động thái này được xem là chưa từng có tiền lệ, và Times tuyên bố sẽ đấu tranh chống lại yêu cầu của DOJ tại tòa án.

Trong một lá thư gửi tới một thẩm phán ở New York vào tuần trước, Times gọi hành động này là “đáng lo ngại sâu sắc” và cho rằng nó phù hợp với một “mô thức hành xử đáng báo động” nhằm hạn chế hoạt động báo chí độc lập về chính quyền của Tổng thống Trump.

DOJ hôm thứ Hai 20/7 tuyên bố: “Bất kỳ trát yêu cầu nào do Bộ Tư pháp ban hành đều được thực hiện hoàn toàn tuân thủ luật liên bang và chính sách nội bộ của Bộ.”

Trong một tuyên bố gửi tới The Hill tuần trước, Bộ này khẳng định: “Các nhà báo không phải là mục tiêu; những người làm rò rỉ thông tin mật mới là mục tiêu.”

Một người phát ngôn của DOJ cho biết “Chúng tôi hiểu rằng luôn có thể tồn tại sự căng thẳng tự nhiên trong vấn đề này, nhưng chúng tôi sẽ không phớt lờ pháp luật và ngừng điều tra những người làm việc trong chính quyền, những người cho rằng việc tiết lộ thông tin mật ảnh hưởng đến an ninh quốc gia là điều có thể chấp nhận được.”

Times cũng đang riêng biệt theo đuổi một vụ kiện với tổng thống liên quan đến các bài báo của họ về chiến dịch tranh cử tổng thống gần đây nhất của ông. Ông Trump cho rằng các bài viết này mang tính phỉ báng, trong khi các luật sư của tờ báo khẳng định cáo buộc đó không có cơ sở.

Ông Trump đã nhiều lần công kích Times trong hai nhiệm kỳ tại Tòa Bạch Ốc, thường xuyên gọi đích danh các phóng viên và mô tả công ty này là một tổ chức “đang thất bại” và “tin giả”.

Gần một nửa người Mỹ cho rằng các phán quyết của Tòa án Tối cao về chương trình nghị sự của ông Trump dựa trên chính trị

Gần một nửa người Mỹ cho biết họ tin rằng Tòa án Tối cao đang đưa ra các phán quyết về chính sách của Tổng thống Trump dựa trên hệ tư tưởng chính trị thay vì dựa trên luật pháp, theo một cuộc thăm dò mới.

Cuộc khảo sát của Washington Post/Ipsos, được thực hiện từ ngày 8–13/7, cho thấy trong số 2.648 người được hỏi, 46% cho rằng 9 thẩm phán Tòa án Tối cao đang phán quyết các vụ việc liên quan đến chương trình nghị sự của tổng thống dựa trên quan điểm chính trị.

Một phần tư số người tham gia khảo sát cho rằng tòa án cấp cao nhất của nước Mỹ đang đưa ra quyết định dựa trên luật pháp, trong khi 28% không có ý kiến và 1% bỏ qua câu hỏi.

Tòa án Tối cao đã đưa ra nhiều phán quyết bất lợi cho ông Trump trong nhiệm kỳ thứ hai của ông. Vào tháng 2, tòa đã bác bỏ các mức thuế khẩn cấp mà tổng thống áp dụng đối với hàng nhập khẩu vào năm ngoái, và vào tháng trước đã vô hiệu hóa sắc lệnh hành pháp được ban hành ngay ngày đầu nhiệm kỳ nhằm hạn chế quyền công dân theo nơi sinh.

Tuy nhiên, Tòa án Tối cao cũng có những phán quyết có lợi cho tổng thống, trong đó có quyết định cho phép ông sa thải bà Rebecca Slaughter, một thành viên Đảng Dân chủ trong Ủy ban Thương mại Liên bang (FTC). Quyết định với tỷ lệ 6-3, được đưa ra theo sự phân chia quan điểm tư tưởng, đã đảo ngược phán quyết năm 1935 của tòa trong vụ Humphrey’s Executor kiện Hoa Kỳ — phán quyết trước đó đã trao cho một số cơ quan thuộc nhánh hành pháp mức độ độc lập nhất định khỏi Tòa Bạch Ốc trong suốt 91 năm.

Theo phán quyết mới nhất, tổng thống có thêm quyền kiểm soát đối với các cơ quan liên bang. Thẩm phán Sonia Sotomayor viết rằng quyết định này trao cho ông Trump và những người kế nhiệm tại Tòa Bạch Ốc “quyền lực lớn hơn rất nhiều so với trước đây”.

Trong ý kiến phản đối, được các thẩm phán theo khuynh hướng tự do Elena Kagan và Ketanji Brown Jackson tham gia, bà Sotomayor viết:

“Đúng là quyết định hôm nay không loại bỏ FTC hay nhiều cơ quan khác có cơ cấu bị ảnh hưởng bởi việc bác bỏ phán quyết Humphrey’s. Tuy nhiên, không thể phủ nhận rằng các cơ quan đó sẽ bị biến đổi theo những cách mà những người thành lập chúng chưa bao giờ có thể dự đoán và đã chủ động tìm cách tránh, về cơ bản làm thay đổi sự cân bằng quyền lực trong đất nước.”

Sau khi nhiệm kỳ xét xử của Tòa án Tối cao kết thúc vào cuối tháng 6, ông Trump nói rằng phán quyết liên quan đến Slaughter là “quyết định lớn nhất và có ảnh hưởng sâu rộng nhất” mà tòa đã đưa ra.

Nhìn chung, 55% người tham gia khảo sát Washington Post/Ipsos không đồng tình với cách Tòa án Tối cao đang thực hiện nhiệm vụ của mình. Hơn 4/10 người được hỏi bày tỏ sự ủng hộ đối với tòa án, trong khi 4% bỏ qua câu hỏi.

Quan điểm về Tòa án Tối cao có sự khác biệt rõ rệt theo đảng phái chính trị: 75% người thuộc Đảng Dân chủ không tán thành, trong khi 67% người thuộc Đảng Cộng hòa tán thành. Trong khi đó, gần 6/10 người được hỏi nhìn chung không tán thành tòa án.

Cuộc khảo sát có biên độ sai số 1,9 điểm phần trăm.

“Nhóm người bất khả xâm phạm ngày càng lớn của Trump”

Một trong những trách nhiệm chính của tổng thống theo Hiến pháp Hoa Kỳ là bảo đảm rằng luật pháp của quốc gia được “thi hành một cách trung thành”. Hiến pháp cũng yêu cầu luật pháp phải được áp dụng bình đẳng đối với mọi công dân. Và theo một truyền thống bắt nguồn từ Đại Hiến chương Magna Carta, nền dân chủ của chúng ta vận hành dựa trên nguyên tắc rằng không ai — kể cả tổng thống — đứng trên pháp luật.

Điều đó đã thay đổi vào tháng 7 năm 2024, khi Tòa án Tối cao Hoa Kỳ phán quyết rằng các tổng thống không thể bị truy tố vì vi phạm pháp luật trong khi thực hiện những nhiệm vụ “cốt lõi” của mình. Ngoài ra, một quy định của Bộ Tư pháp cũng bảo vệ tổng thống khỏi bị truy tố trong thời gian đang tại nhiệm.

Tổng thống vẫn có thể bị Quốc hội luận tội và bãi nhiệm. Phó tổng thống cũng có thể khởi động quá trình loại bỏ tổng thống nếu đa số thành viên Nội các tuyên bố rằng tổng thống không đủ khả năng thực hiện nhiệm vụ. Quy trình này, được cho phép theo Khoản 4 Tu chính án thứ 25, chưa từng được sử dụng.

Những biện pháp trừng phạt này hiếm khi cần thiết, bởi vì phần lớn các tổng thống đã chấp nhận trách nhiệm về đạo đức và luân lý, ngay cả khi hành động của họ không bị pháp luật nghiêm cấm. Tổng thống Trump thì khác. Ông không muốn chấp nhận bất kỳ giới hạn nào đối với hành vi của mình, và Quốc hội hiện nay đã từ chối áp đặt những giới hạn đó.

Trump không bị đe dọa bởi hai lần bị luận tội chưa từng có tiền lệ, cũng không bởi 88 cáo buộc hình sự được đưa ra chống lại ông trong khoảng thời gian giữa hai nhiệm kỳ, hay bởi việc ông bị kết án 34 tội danh hình sự. Ông đã mang thái độ coi thường pháp luật của mình vào vị trí quyền lực cao nhất của đất nước.

Trong nhiệm kỳ thứ hai, Trump không chỉ phớt lờ các ràng buộc pháp lý và đạo đức đối với hành vi của mình. Ông còn giúp các đồng minh tránh khỏi trách nhiệm pháp lý. Ông đã làm suy yếu nguyên tắc công lý bình đẳng để tạo ra hai tầng lớp công dân: một nhóm được ưu đãi, nhóm kia bị truy đuổi.

Nhóm được ưu đãi bao gồm khoảng 1.500 người ủng hộ đã tham gia vụ bạo loạn tại Điện Capitol ngày 6/1/2021. Với tư cách tổng thống, Trump không chỉ thả họ khỏi tù và xóa phần lớn hồ sơ phạm tội của họ, mà còn muốn trả cho họ hàng triệu đô la tiền thuế của người dân như khoản bồi thường vì sự “bất tiện” khi phải đối mặt với công lý vì nỗ lực lật ngược một cuộc bầu cử hợp pháp.

Trump cũng đã ân xá cho những người đã đóng góp tiền chính trị hoặc dành cho ông các lợi ích tài chính, cũng như những đồng nghiệp có quan hệ tài chính hoặc chính trị trực tiếp với ông. Hình thức trao đổi lợi ích này cực kỳ phi đạo đức, nhưng Hiến pháp không giới hạn quyền ân xá của tổng thống. Theo thống kê gần đây nhất, các lệnh ân xá của Trump không chỉ khiến các nạn nhân mất đi cơ hội được thực thi công lý; chúng còn xóa bỏ gần 2 tỷ USD tiền phạt, tài sản bị tịch thu và khoản bồi thường mà tòa án yêu cầu trả cho nạn nhân và người đóng thuế.

Nhóm được ưu đãi này dường như còn bao gồm 1.835 người trung thành với Trump được ông bổ nhiệm vào các vị trí liên bang, cùng với 22 quan chức cấp Nội các. Ông đã hứa sẽ ban hành các lệnh ân xá hàng loạt cho “tất cả những người từng ở trong phạm vi 200 feet quanh Phòng Bầu dục” trước khi rời nhiệm sở.

Được bảo vệ như vậy, các thành viên Nội các của ông đã công khai nói dối trước Quốc hội và phớt lờ luật pháp. Ví dụ, quyền Bộ trưởng Tư pháp Todd Blanche từ chối tuân thủ đạo luật lưỡng đảng yêu cầu ông công bố toàn bộ hồ sơ liên quan đến tội phạm tình dục Jeffrey Epstein. Những hồ sơ bị giữ lại có thể chứa thêm các đề cập đến Trump.

Những hồ sơ đó cũng chứa các cáo buộc liên quan đến “nhóm Epstein” — tức những người giàu có và nổi tiếng khác, sống cuộc sống xa hoa, thiếu chuẩn mực đạo đức và có thể đã liên quan đến tội ác của Epstein. Bộ Tư pháp chưa truy tố bất kỳ ai trong số họ, ngoại trừ cộng sự của Epstein là Ghislaine Maxwell.

Những người “bất khả xâm phạm” dường như còn bao gồm hàng chục nghìn nhân viên liên bang về nhập cư và biên giới, trong đó có một số người đáng lẽ phải bị truy tố vì vi phạm quyền dân sự, thậm chí liên quan đến các vụ giết người. Họ được phép đeo mặt nạ — một trang bị của những kẻ hèn nhát và tội phạm — để không thể bị nhận diện.

Đã nhiều tháng kể từ khi các đặc vụ ICE (Cơ quan Thực thi Di trú và Hải quan Mỹ) khiến công dân Hoa Kỳ Alex Pretti và Renee Good thiệt mạng trong các cuộc biểu tình ở Minnesota. Cả hai vụ việc vẫn chưa được giải quyết.

Trump chưa loại trừ khả năng tự ân xá cho chính mình đối với những hành động không nằm trong phạm vi bảo vệ của Tòa án Tối cao. Ông tuyên bố mình có “quyền tuyệt đối”, dù chưa có tổng thống nào trước đây từng thực hiện điều này.

Còn nhóm thứ hai — những người mà Trump đã khiến Bộ Tư pháp nhắm đến thì sao?

Bộ này đang điều tra, truy tố hoặc khởi tố những người mà Trump xem là đối thủ chính trị, dựa trên các cáo buộc chưa được chứng minh và những lý do rất mong manh. Trong số đó có cựu Giám đốc FBI James Comey, người bị truy tố vì chụp và chia sẻ một bức ảnh về vỏ sò.

Nhóm này cũng bao gồm những người nhập cư hợp pháp và bất hợp pháp tại Mỹ, trong đó có ít nhất 3.800 trẻ em, bị bắt giữ, giam giữ, trục xuất hoặc bỏ tù. Theo luật pháp, họ có những quyền tương tự như công dân, nhưng nhiều người đã bị từ chối quyền được xét xử đúng thủ tục.

Nhóm này cũng bao gồm vô số người Mỹ bị chính quyền Trump gán nhãn là khủng bố trong nước hoặc phần tử nổi dậy chỉ vì họ có quan điểm thiên tả. Trong khi đó, chính quyền phần lớn phớt lờ các nhóm cực hữu, dù lịch sử cho thấy những nhóm này có khả năng sử dụng bạo lực cao hơn nhiều.

Không còn chính xác khi nói rằng Trump chỉ đang khao khát trở thành một nhà chuyên quyền, một vị vua hay một nhà độc tài. Với việc tự phục vụ lợi ích cá nhân và phá hoại nguyên tắc thượng tôn pháp luật, ông ấy đã đạt đến vị trí đó.

Nhận định trên đây là của William S. Becker từng là giám đốc khu vực trung tâm của Bộ Năng lượng Hoa Kỳ và trợ lý đặc biệt cho trợ lý bộ trưởng phụ trách hiệu quả năng lượng và năng lượng tái tạo. Ông hiện là giám đốc điều hành của Dự án Hành động Khí hậu Tổng thống.

HẠNH DƯƠNG

Tổng hợp