Bộ Công an CSVN đưa ra đề nghị sửa đổi nhiều điểm quan trọng trong Bộ luật Hình sự, trong đó có việc bổ sung thêm 7 tội danh mới, đồng thời thu hẹp phạm vi áp dụng án tử hình đối với 6 tội danh. Đề nghị sửa đổi này đang nhận được nhiều sự chú ý trong dư luận và dự kiến sẽ được Quốc hội nước này xem xét trong thời gian tới…
Ngày 20 tháng 7 năm 2026, Bộ Công an CSVN công bố một số nội dung đáng chú ý trong dự thảo Bộ luật Hình sự sửa đổi. Theo đó, cơ quan soạn thảo đề nghị bổ sung thêm 7 tội danh mới và tiếp tục giảm bớt phạm vi áp dụng hình phạt tử hình đối với một số nhóm tội phạm. Dự thảo do Bộ Công an chủ trì xây dựng, dự kiến sẽ được trình Quốc hội CSVN cho ý kiến tại kỳ họp bất thường vào tháng 8 và xem xét thông qua trong kỳ họp tháng 10 năm 2026.
Theo Bộ Công an, qua quá trình tổng kết việc thi hành Bộ luật Hình sự, nhiều loại tội phạm mới đã xuất hiện với thủ đoạn ngày càng tinh vi, nhất là trong các lãnh vực công nghệ cao, môi trường, dữ liệu cá nhân và tội phạm có tổ chức xuyên quốc gia. Trong khi đó, một số hành vi nguy hiểm chưa được quy định rõ ràng trong luật pháp hiện hành, gây khó khăn cho công tác điều tra, xử lý và phòng ngừa tội phạm. Vì vậy, cơ quan soạn thảo cho rằng cần phải bổ sung thêm những quy định mới nhằm hoàn thiện hành lang pháp lý và nâng cao hiệu quả quản lý xã hội.
Bảy tội danh mới được đề nghị bổ sung gồm: tội xâm phạm dữ liệu cá nhân; tội cản trở hoạt động bảo vệ dữ liệu cá nhân; tội vi phạm quy định về xử lý chất thải rắn sinh hoạt, chất thải rắn thông thường hoặc xả nước thải gây ô nhiễm môi trường; tội khai thác thủy sản trái phép; tội phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt; tội tài trợ cho việc phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt; và tội thành lập hoặc tham gia nhóm tội phạm có tổ chức.
Bộ Công an cho rằng những quy định mới này nhằm đáp ứng tình hình thực tế đang thay đổi nhanh chóng, bảo vệ quyền lợi cá nhân trong môi trường số, bảo vệ môi trường sinh thái, nguồn lợi thủy sản, đồng thời phù hợp với những công ước quốc tế mà Việt Nam đã tham gia, trong đó có các thỏa thuận liên quan đến phòng chống tội phạm mạng và tội phạm có tổ chức xuyên quốc gia.
Song song với việc mở rộng thêm các tội danh mới, dự thảo cũng đề nghị bỏ hình phạt tử hình đối với 6 tội danh. Những tội danh được đề nghị bỏ án tử hình gồm tội bạo loạn; tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi; tội mua bán trái phép chất ma túy; tội chống loài người; tội phạm chiến tranh; đồng thời điều chỉnh một tội danh có mức án tử hình liên quan đến hành vi khủng bố nhằm chống chính quyền nhân dân sang nhóm tội khủng bố.
Nếu được Quốc hội CSVN thông qua, Bộ luật Hình sự sửa đổi sẽ chỉ còn duy trì hình phạt tử hình đối với 4 nhóm tội danh gồm phản bội Tổ quốc, giết người, khủng bố và sản xuất trái phép chất ma túy.
Giải thích về đề nghị này, Bộ Công an cho biết việc thu hẹp phạm vi áp dụng án tử hình nhằm phù hợp với xu hướng cải cách tư pháp hiện nay, đồng thời tiếp cận với xu hướng lập pháp của nhiều quốc gia trên thế giới và các cam kết quốc tế mà Việt Nam tham gia. Cơ quan soạn thảo cũng nhận định rằng trên thực tế, một số tội danh dù có quy định mức án tử hình nhưng rất ít khi được áp dụng, trong khi hình phạt tù chung thân không giảm án vẫn có thể bảo đảm tính nghiêm minh và tác dụng răn đe.
Tuy nhiên, những đề xuất sửa đổi lần này cũng tạo ra nhiều cuộc tranh luận về sự cân bằng giữa yêu cầu trừng phạt nghiêm khắc và xu hướng nhân đạo hóa pháp luật.
Một mặt, việc bổ sung thêm 7 tội danh mới cho thấy hệ thống pháp luật đang cố gắng thích ứng với những dạng vi phạm mới phát sinh trong thời đại kỹ thuật số, đặc biệt là những vấn đề liên quan đến dữ liệu cá nhân, công nghệ cao và môi trường. Đây là những lãnh vực đang trở thành thách thức lớn đối với nhiều quốc gia trên thế giới.
Nhưng mặt khác, nếu chỉ mở rộng phạm vi xử lý hình sự mà không nâng cao khả năng thực thi của các cơ quan chức năng, luật pháp có nguy cơ trở thành những quy định nhiều về hình thức nhưng chưa chắc đạt được hiệu quả trong thực tế. Đối với các vấn đề như an ninh mạng, bảo vệ dữ liệu hay môi trường, điều quan trọng không chỉ là có thêm điều luật, mà còn cần có năng lực giám sát, điều tra và thực thi minh bạch.
Đáng chú ý nhất trong đề xuất lần này là việc bỏ án tử hình đối với một số tội danh đặc biệt nghiêm trọng như hiếp dâm người dưới 16 tuổi hoặc mua bán trái phép chất ma túy. Những người ủng hộ cho rằng đây là bước đi phù hợp với xu hướng chung của thế giới, tạo điều kiện thuận lợi hơn trong hợp tác tư pháp quốc tế, dẫn độ và tương trợ hình sự giữa các quốc gia.
Trong khi đó, những ý kiến khác lại đặt câu hỏi về mức độ răn đe của pháp luật khi hình phạt cao nhất được thu hẹp đối với những hành vi gây hậu quả đặc biệt nghiêm trọng cho xã hội. Đặc biệt, các hành vi xâm hại trẻ em hoặc gieo rắc ma túy vẫn luôn được xem là những hiểm họa lớn, ảnh hưởng trực tiếp đến sự an toàn của cộng đồng và tương lai của thế hệ trẻ.
Một hệ thống pháp luật hiệu quả cần vừa có sự nghiêm minh để bảo vệ kỷ cương, vừa có tính nhân đạo để phù hợp với sự phát triển của xã hội hiện đại. Việc mở rộng thêm các quy định xử lý tội phạm mới nhưng đồng thời giảm mức hình phạt cao nhất đối với một số tội danh là một bài toán cần được cân nhắc kỹ lưỡng.
NGƯỜI QUAN SÁT
