KATHMANDU – Một trận lũ quét kinh hoàng đã tràn qua khu vực biên giới giữa Nepal và Tây Tạng hôm thứ Tư, ngày 26 tháng 8, cuốn phăng nhiều ngôi làng, cầu đường và công trình thủy điện, khiến ít nhất 160 người thiệt mạng và hàng trăm người khác mất tích.
Thảm họa xảy ra tại vùng núi Himalaya, bắt đầu từ khu vực Tây Tạng của Trung Quốc trước khi một khối lượng khổng lồ nước, bùn, đá và cây cối lao xuống hệ thống sông Bhote Koshi và Trishuli ở Nepal.
Theo số liệu mới nhất từ giới chức hai nước, cảnh sát Nepal cho biết đã tìm thấy 157 thi thể, trong khi phía Trung Quốc xác nhận ít nhất 3 người thiệt mạng tại huyện Gyirong thuộc Tây Tạng.
Con số thương vong được dự báo có thể tiếp tục tăng mạnh vì hàng trăm người vẫn chưa được tìm thấy.
Bức tường nước và bùn bất ngờ tràn xuống núi
Lũ bắt đầu vào sáng thứ Tư khi nước sông Bhote Koshi bất ngờ dâng lên với tốc độ cực nhanh.
Dòng nước mang theo một lượng lớn bùn, đá và các mảnh vỡ lao xuống những thung lũng hẹp của Himalaya, gần như không cho người dân phía dưới đủ thời gian chạy thoát.
Các khu vực Rasuwa và Nuwakot của Nepal nằm trong số những nơi chịu thiệt hại nặng nhất.
Nhiều căn nhà bị nước cuốn khỏi nền móng. Những ngôi nhà còn đứng lại bị bùn phủ lên tới tầng trên. Xe cộ bị chôn vùi, cây cối và những khối đá lớn nằm ngổn ngang trên các tuyến đường.
Ít nhất 19 cây cầu được báo cáo đã bị cuốn trôi.
Riêng tuyến đường dài khoảng 42 km nối Betrawati với cửa khẩu Rasuwagadhi ở biên giới Trung Quốc bị phá hủy tại nhiều vị trí, khiến một trong những tuyến giao thương quan trọng giữa Nepal và Tây Tạng bị cắt đứt.
Nhiều dự án thủy điện nằm dọc các con sông cũng bị phá hủy hoặc hư hỏng nặng.
Hàng trăm du khách nước ngoài mất tích
Một trong những vấn đề khiến quy mô thảm họa trở nên đặc biệt nghiêm trọng là trận lũ xảy ra đúng lúc hàng trăm khách du lịch và người hành hương đang có mặt tại vùng biên giới.
Giới chức du lịch Nepal cho biết 403 người được báo cáo mất tích, trong đó có 341 công dân nước ngoài.
Trong số những người mất liên lạc có công dân từ nhiều quốc gia, gồm Ấn Độ, Hoa Kỳ, Australia, Anh và Canada.
Theo Associated Press, danh sách ban đầu gồm khoảng 133 công dân Ấn Độ, 47 người Mỹ, 34 người Australia, 33 người Anh và 24 người Canada.
Nhiều người trong số họ đang trên đường tới núi Kailash ở Tây Tạng, địa điểm linh thiêng đối với người theo Hindu giáo, Phật giáo và một số tôn giáo khác.
Tháng 8 cũng là mùa cao điểm của các chuyến hành hương tới Kailash.
Ngoài du khách nước ngoài, hàng chục người Nepal đi bộ tới khu vực hồ Gosaikunda nhân dịp lễ Janai Purnima cũng được báo cáo mất liên lạc.
Tây Tạng: 265 người mất tích
Phía bên kia biên giới cũng đang đối mặt với tình trạng nghiêm trọng.
Truyền thông nhà nước Trung Quốc cho biết một trận lở đất và lũ đã tấn công huyện Gyirong thuộc Tây Tạng, nơi có cửa khẩu quan trọng nối Trung Quốc với Nepal.
Ít nhất 3 người được xác nhận thiệt mạng và khoảng 265 người mất tích tại khu vực này.
Đường sá, hệ thống điện và thông tin liên lạc bị gián đoạn, khiến việc xác định chính xác số người thương vong gặp nhiều khó khăn.
Hình ảnh từ máy bay không người lái cho thấy nhiều tuyến đường bị phá hủy và các tòa nhà bị bùn đất bao phủ.
Điều gì đã tạo ra trận lũ khủng khiếp?
Nguyên nhân chính xác vẫn đang được điều tra, nhưng những bằng chứng ban đầu đang hướng tới một hiện tượng đặc biệt nguy hiểm trên dãy Himalaya.
Các chuyên gia phân tích ảnh vệ tinh phát hiện một phần lớn của sông băng ở độ cao khoảng 5.200 mét có thể đã sụp xuống một thung lũng thấp hơn khoảng 1.200 mét.
Khối băng khổng lồ kéo theo đá và đất tạo thành một trận lở băng – đá.
Các quan chức thủy văn Nepal cho biết ảnh vệ tinh do phía Trung Quốc cung cấp cho thấy lượng đất đá sau đó có thể đã chặn một con sông cách cầu biên giới Miteri khoảng 20 km về phía thượng nguồn.
Con đập tự nhiên này tạo thành một hồ nước tạm thời.
Khi con đập bằng bùn, đá và băng không chịu nổi áp lực và vỡ ra, một lượng nước khổng lồ lập tức lao xuống thung lũng.
Đó có thể là lý do trận lũ xuất hiện gần như đột ngột và có sức tàn phá khủng khiếp.
Động đất hay sông băng sụp đổ?
Ban đầu, Cơ quan Khảo sát Địa chất Hoa Kỳ ghi nhận một sự kiện địa chấn tương đương khoảng 4,4 độ gần biên giới Nepal – Tây Tạng.
Điều này làm xuất hiện giả thuyết rằng một trận động đất có thể đã gây ra vụ sạt lở.
Tuy nhiên, dữ liệu sau đó được xem xét lại và sự kiện địa chấn có khả năng chính là tín hiệu tạo ra bởi một vụ sạt lở đất cực lớn, thay vì một trận động đất thông thường.
Vì vậy, các nhà khoa học hiện chưa kết luận động đất là nguyên nhân gây thảm họa.
Một khả năng được chú ý nhiều hơn là sông băng mất ổn định rồi sụp xuống, kéo theo hàng triệu tấn băng, đá và đất.
Nước sông dâng tới 9 mét chỉ trong khoảng nửa giờ
Quy mô của sự kiện thể hiện rõ qua dữ liệu thủy văn.
Theo các phân tích ban đầu được Reuters dẫn lại, dòng nước, bùn và đá từ khu vực thượng nguồn đổ vào hệ thống sông Bhote Koshi và Trishuli khiến mực nước tại một số nơi tăng tới khoảng 9 mét chỉ trong vòng nửa giờ.
Một số người sống sót kể rằng họ chỉ nghe thấy một tiếng động lớn từ phía thượng nguồn rồi nhìn thấy nước và bùn đang lao tới.
Bibek Kumal, một công nhân Nepal 24 tuổi, đang đào hố bên ngoài một căn nhà thì dòng lũ xuất hiện.
Anh bị nước cuốn đi nhưng may mắn bám được vào một cây xoài và sống sót.
Ngôi nhà nơi anh đang làm việc bị phá hủy hoàn toàn.
Hơn 3.000 nhân viên cứu hộ được huy động
Nepal đã triển khai quân đội, cảnh sát và lực lượng cảnh sát vũ trang tới khu vực thiên tai.
Trực thăng được sử dụng để tìm kiếm người sống sót và đưa người bị thương ra khỏi những khu vực bị cô lập.
Tuy nhiên, hoạt động cứu hộ gặp rất nhiều khó khăn.
Nhiều tuyến đường và cầu đã biến mất, thông tin liên lạc bị gián đoạn, thời tiết xấu hạn chế hoạt động của trực thăng, trong khi mực nước tại một số con sông vẫn ở mức nguy hiểm.
Bản thân lực lượng cứu hộ cũng chịu tổn thất. Hàng chục cảnh sát và nhân viên an ninh Nepal được báo cáo mất tích.
Nepal đã đề nghị Ấn Độ và Trung Quốc hỗ trợ hoạt động tìm kiếm và cứu nạn.
Giới chức đồng thời yêu cầu người dân sống gần các sông Bhote Koshi, Trishuli và Narayani rời khỏi bờ sông và di chuyển tới những khu vực cao hơn.
Himalaya ngày càng đối mặt với những trận lũ bất thường
Thảm họa lần này một lần nữa làm dấy lên lo ngại về sự ổn định của các sông băng trên dãy Himalaya.
Nhiệt độ tăng đang làm băng tan nhanh hơn, tạo ra thêm các hồ băng và đồng thời khiến một số sườn núi, sông băng trở nên mất ổn định.
Theo các nghiên cứu được Reuters dẫn lại, Nepal đã mất gần một phần ba lượng băng trong khoảng ba thập niên qua, trong khi tốc độ tan băng trong thập niên gần đây tăng đáng kể.
Khu vực xảy ra thảm họa lần này cũng từng chứng kiến một trận lũ bất ngờ vào tháng 7/2025. Sau sự kiện đó, giới chức Nepal kết luận một hồ băng trên sông Lhende gần biên giới Trung Quốc – Nepal đã vỡ.
Những sự kiện liên tiếp cho thấy một nguy cơ ngày càng lớn đối với hàng triệu người sống dưới chân Himalaya: một thảm họa có thể bắt đầu ở độ cao hàng nghìn mét, tại một nơi gần như không có người sinh sống, nhưng chỉ trong thời gian rất ngắn, bức tường nước, băng và đá có thể lao xuống những cộng đồng đông dân ở phía dưới.
Trong thảm họa ngày 26 tháng 8, quy mô thực sự của thiệt hại vẫn chưa được xác định.
Với hàng trăm người còn mất tích tại Nepal và Tây Tạng, giới chức cảnh báo con số 160 người thiệt mạng hiện nay có thể chưa phải là con số cuối cùng.
Calitoday tổng hợp
