Một chiếc xuồng phóng như bay trong đêm, chở theo cả đống đạn dược. Chỉ vài phút sau, tiếng súng nổ dồn dập giữa biển tối, biến một cuộc xâm nhập vào Cuba thành màn chạm súng đẫm máu, làm cả vùng chấn động…
Ngày 1 tháng 4 năm 2026, không khí giữa Mỹ và Cuba bất ngờ nóng lên khi tòa đại sứ Mỹ tại Havana xác nhận có một toán chuyên viên thuộc cơ quan điều tra liên bang được đưa tới để làm một cuộc điều tra riêng về vụ nổ súng ngoài biển xảy ra hơn một tháng trước. Động thái hiếm hoi này lập tức làm dấy lên nhiều nghi vấn, đẩy sự việc vốn đã căng thẳng trở thành một vấn đề nhạy cảm giữa hai nước vốn không ưa gì nhau từ lâu.
Theo phía Cuba, vụ việc xảy ra vào rạng sáng ngày 25 tháng 2 năm 2026, tại một vùng biển phía bắc, cách thành phố Marathon của tiểu bang Florida chừng 160 cây số. Trong bóng tối dày đặc, một chiếc xuồng cao tốc chở 10 người Cuba sống lưu vong bất ngờ tiến sâu vào vùng biển thuộc quyền kiểm soát của Cuba.
Điều làm lực lượng tuần tra chú ý không chỉ là hành trình lén lút, mà còn là số vũ khí mang theo: gần 13.000 viên đạn, 13 khẩu súng trường và 11 khẩu súng ngắn, đủ để biến một chuyến đi thành một cuộc hành động có tổ chức. Một toán tuần tra gồm năm người phía Cuba nhanh chóng áp sát.
Theo báo cáo từ Havana, lúc đầu hai bên còn cách nhau gần 200 mét. Khi bị yêu cầu dừng lại, chiếc xuồng không chấp hành mà còn nổ súng trước. Đạn xé màn đêm, mở đầu cho một cuộc đụng súng ngắn ngủi nhưng dữ dội. Người chỉ huy phía Cuba trúng đạn ngay loạt đầu, khiến tình hình rối loạn liền tại chỗ.
Khoảng cách giữa hai bên bị rút ngắn rất nhanh, chỉ còn chừng vài chục mét. Giữa sóng biển và bóng tối, hai phía bắn trả trực diện. Tất cả chỉ diễn ra trong vài phút, nhưng hậu quả thì nặng nề: năm người chết tại chỗ, gồm cả người trên xuồng lẫn phía tuần tra. Những người còn lại bị bắt hoặc bị thương, khép lại một trong những vụ chạm súng hiếm hoi nhưng nghiêm trọng tại vùng biển này trong nhiều năm.
Phía Cuba sau đó lên tiếng, cho rằng nhóm xâm nhập là những người lưu vong mang tư tưởng cực đoan, trong đó có người từng bị nghi dính líu tới các hoạt động bạo lực trước đây. Theo họ, nhóm này xuất phát từ đất Mỹ, không chỉ nhằm xâm nhập mà còn có ý gây rối và nhắm vào các đơn vị quân sự. Lời cáo buộc này khiến dư luận đặt câu hỏi về việc phía Mỹ kiểm soát các nhóm chống đối hoạt động trên lãnh thổ mình tới đâu.
Ngược lại, phía Mỹ tỏ ra dè dặt hơn. Việc cử toán điều tra sang Havana được nói là để làm rõ sự việc một cách khách quan. Tuy nhiên, cũng có thể hiểu đây là cách để phía Mỹ tự mình nắm thông tin, thay vì chỉ dựa vào tường trình từ phía Cuba. Trong hoàn cảnh quan hệ hai bên vốn nhạy cảm, chỉ cần cách hiểu khác nhau về một chi tiết cũng có thể dẫn tới căng thẳng ngoại giao.
Điều làm vụ này trở nên nguy hiểm không chỉ nằm ở số súng đạn hay con số thương vong, mà còn ở bối cảnh chung quanh. Người Cuba lưu vong từ lâu vốn không phải một khối đồng nhất, mà chia thành nhiều nhóm, từ hoạt động chính trị ôn hòa cho tới những thành phần chủ trương hành động mạnh. Việc một nhóm mang theo vũ khí nặng và tổ chức xâm nhập như vậy đặt ra nhiều câu hỏi về mức độ chuẩn bị, nguồn hỗ trợ và mục đích thật sự.
Một số nhà quan sát cho rằng, nếu những gì phía Cuba nói là đúng, thì đây không phải là một vụ vượt biển thất bại, mà có thể là một kế hoạch nhằm gây xáo trộn trong nước. Ngược lại, nếu phía Mỹ tìm ra những tình tiết khác, câu chuyện có thể rẽ sang hướng khác hẳn, kéo theo nhiều hệ lụy khó lường cho quan hệ giữa hai bên.
Hiện giờ, mọi sự chú ý đều dồn vào kết quả cuộc điều tra. Nhưng ngay cả khi có kết luận rõ ràng, câu hỏi lớn vẫn còn đó: liệu sự thật có đủ làm dịu tình hình, hay chỉ là thêm một mảnh ghép trong chuỗi căng thẳng kéo dài giữa Washington và Havana?
Thực tế cho thấy, những chuyện như vậy hiếm khi dừng lại ở chính nó. Nó thường làm lộ ra những mâu thuẫn âm ỉ từ trước. Một cuộc đụng súng chỉ vài phút ngoài biển cũng có thể để lại dư âm kéo dài hàng tháng, thậm chí nhiều năm.
Khi toán điều tra bắt đầu làm việc tại Havana, áp lực không chỉ là tìm xem ai nổ súng trước, mà còn phải lần ra toàn bộ diễn tiến dẫn tới cuộc chạm súng đó. Trong hoàn cảnh niềm tin giữa hai bên vốn mong manh, mỗi chi tiết đều có thể bị soi kỹ, mỗi kết luận đều dễ bị nghi ngờ./.
NGƯỜI QUAN SÁT/ (tổng hợp BBC, …)
