Campuchia phủ nhận lời tố cáo cho rằng lực lượng an ninh nước này đã bắt giữ và giao hai nhà hoạt động mang quốc tịch Úc và Na Uy cho Việt Nam, nhưng những diễn biến chung quanh vụ mất tích của hai người đang đặt ra nhiều câu hỏi về nguy cơ đàn áp xuyên quốc gia trong vùng Đông Nam Á…
PHNOM PENH, ngày 7 tháng 10 năm 2026 — Chính phủ Campuchia ngày 7 tháng 10 năm 2026 phủ nhận lời tố cáo cho rằng lực lượng an ninh nước này đã bắt giữ và giao hai nhà hoạt động nhân quyền mang quốc tịch Úc và Na Uy cho Việt Nam, trong một vụ việc đang làm dấy lên những mối lo ngại mới về hiện tượng “đàn áp xuyên quốc gia” tại Đông Nam Á.
Cụ thể, Bộ Nội vụ Campuchia cho biết một cuộc điều tra đã được tiến hành sau khi Tòa Đại sứ Úc tại Phnom Penh yêu cầu nhà chức trách giúp tìm kiếm công dân Úc Trần Hiệp, sau khi ông mất liên lạc kể từ ngày 18 tháng 9. Người đi cùng ông là Nguyễn Đức Thuận, 52 tuổi, công dân Na Uy gốc Việt, cũng mất liên lạc trong cùng ngày. Theo hồ sơ di trú do Campuchia công bố, hai người đã nhập cảnh từ Thái Lan vào Campuchia ngày 15 tháng 9 trên chuyến bay K6 723 và không có dữ kiện nào cho thấy họ đã chính thức rời khỏi Campuchia.
Trần Hiệp, còn được biết dưới tên Hồ Phạm Hiệp Huy, 51 tuổi, là một nhà hoạt động nhân quyền cư ngụ tại Melbourne, Australia. Ông từng tham gia huấn luyện về an ninh điện tử cho các nhà hoạt động Việt Nam và là người đồng sáng lập Australian Alliance to Combat Human Trafficking. Nguyễn Đức Thuận là một nhà hoạt động nhân quyền cư ngụ tại Oslo, Na Uy, từng vận động cho việc trả tự do cho những tù nhân chính trị và lên tiếng về vấn đề tự do tôn giáo tại Việt Nam. Gia đình ông cho biết ông mắc bệnh tiểu đường và cần chích insulin mỗi ngày.
Theo Bộ Nội vụ Campuchia, đến ngày 28 tháng 9, nhà chức trách nước này nhận được tin từ Bộ Công an Việt Nam rằng Trần Hiệp, Nguyễn Đức Thuận và một người Việt Nam khác, Thái Công Trường Sơn, đã bị bắt tại chốt biên phòng Mỹ Quý Tây, tỉnh Tây Ninh, vào khoảng 9 giờ 50 tối ngày 18 tháng 9. Phía Việt Nam nói ba người đã nhập cảnh bất hợp pháp từ Campuchia vào Việt Nam và đang bị điều tra về những cáo buộc liên quan tới tổ chức Việt Tân, một tổ chức mà nhà cầm quyền Hà Nội xem là “tổ chức khủng bố”. Việt Nam cũng tố cáo những người này có liên quan tới một kế hoạch thực hiện hoạt động khủng bố và làm giấy tờ giả.
Tuy nhiên, Việt Tân bác bỏ hoàn toàn những lời tố cáo nói trên. Tổ chức này cho rằng Trần Hiệp và Nguyễn Đức Thuận hoàn toàn không có ý định vào Việt Nam mà dự trù rời Phnom Penh để trở lại Bangkok vào sáng 19 tháng 9. Theo lập luận của Việt Tân, việc hai người bất ngờ xuất hiện trong tình trạng bị phía Việt Nam bắt giữ là dấu hiệu cho thấy họ có thể đã bị bắt cóc trên lãnh thổ Campuchia rồi bị đưa qua biên giới. Đại diện Việt Tân Phong Nguyễn gọi những cáo buộc từ phía Việt Nam là “bịa đặt” và mô tả vụ việc như một trường hợp “đàn áp xuyên quốc gia”.
Campuchia hiện phủ nhận vai trò trong việc bắt giữ hoặc chuyển giao hai người này. Bộ Nội vụ nước này tuyên bố rõ rằng các cơ quan có thẩm quyền của Campuchia “không bắt giữ và giao” những người nói trên cho phía Việt Nam. Tuy nhiên, việc hai người nhập cảnh vào Campuchia ngày 15 tháng9, mất liên lạc ngày 18 tháng 9, không có hồ sơ xuất cảnh, rồi cùng xuất hiện trong thông báo bắt giữ của Việt Nam vào ngày 28 tháng 9 vẫn để lại nhiều câu hỏi chưa được giải đáp một cách công khai.
Vụ việc lập tức khiến người ta nhớ tới một số trường hợp từng xảy ra trước đây. Năm 2024, nhà hoạt động người Thượng Y Quynh Bdap, người đã được UNHCR công nhận quy chế tị nạn tại Thái Lan, bị cảnh sát Thái Lan bắt giữ ngày 11 tháng 6 theo yêu cầu dẫn độ của Việt Nam. Một tòa án Thái Lan sau đó ra phán quyết cho phép dẫn độ ông về Việt Nam, trong khi các tổ chức nhân quyền cảnh báo ông có nguy cơ bị tra tấn, đối xử vô nhân đạo hoặc bị đàn áp nếu trở về. Amnesty International và một số tổ chức khác gọi trường hợp này là một vấn đề nghiêm trọng liên quan tới nghĩa vụ không hồi hương những người có nguy cơ bị bức hại.
Một trường hợp nghiêm trọng hơn từng gây ra một cuộc khủng hoảng ngoại giao giữa Việt Nam và Đức là vụ Trịnh Xuân Thanh. Ngày 23 tháng 7 năm 2017, ông Thanh bị một nhóm người bắt cóc tại Berlin và sau đó xuất hiện tại Việt Nam. Chính phủ Đức kết luận đây là một vụ bắt cóc xảy ra trên lãnh thổ Đức và cáo buộc hành động này vi phạm luật pháp Đức cũng như luật pháp quốc tế; Berlin sau đó trục xuất một viên chức tình báo Việt Nam.
Những vụ việc như vậy thường được đặt trong khái niệm “đàn áp xuyên quốc gia” — tức là chính quyền mở rộng việc truy đuổi, đe dọa, bắt giữ hoặc gây áp lực đối với những người bất đồng chính kiến vượt ra ngoài biên giới quốc gia. Đối với trường hợp Trần Hiệp và Nguyễn Đức Thuận, hiện chưa có bằng chứng công khai đầy đủ để kết luận rằng hai người thực sự đã bị Campuchia bắt cóc rồi giao cho Việt Nam. Tuy nhiên, sự khác biệt giữa lời giải thích của Việt Nam, lời tố cáo của Việt Tân và dữ liệu di trú do Campuchia công bố khiến vụ việc tiếp tục được Australia, Na Uy và các tổ chức nhân quyền quốc tế đặc biệt chú ý.
Thủ tướng Australia Anthony Albanese cho biết chính phủ của ông đang liên lạc với gia đình Trần Hiệp và cung cấp sự trợ giúp lãnh sự. Trong khi đó, gia đình cùng các tổ chức nhân quyền tiếp tục yêu cầu Australia và Na Uy tìm cách tiếp xúc trực tiếp với hai công dân của mình để xác nhận tình trạng, sức khỏe cũng như điều kiện giam giữ của họ.
Cho tới ngày 7 tháng 10, cả hai vẫn đang bị phía Việt Nam giam giữ để điều tra, trong khi những câu hỏi quan trọng về việc họ đã từ Campuchia sang Việt Nam bằng cách nào vẫn chưa có câu trả lời độc lập.
NGƯỜI QUAN SÁT
