Từ tình trạng thiếu sách giáo khoa, đời sống giáo viên cho đến những nghi vấn chung quanh kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông, hàng loạt vấn đề của ngành giáo dục tại Việt Nam đang được đưa ra xem xét ở cấp lãnh đạo cao nhất. Bộ Chính trị đã thành lập một phái đoàn kiểm tra toàn diện, dự trù hoàn tất công việc trong tháng 12 năm 2026. Câu hỏi được đặt ra là liệu cuộc kiểm tra lần này có làm sáng tỏ trách nhiệm của những người liên hệ và đem lại những thay đổi thiết thực hay không…
Ngày 12 tháng 10 năm 2026, trong buổi tiếp xúc cử tri tại thành phố Đà Nẵng trước kỳ họp thứ hai của Quốc hội Việt Nam khóa XVI, ông Trần Cẩm Tú, Ủy viên Bộ Chính trị và Thường trực Ban Bí thư, cho biết Bộ Chính trị đã quyết định thành lập phái đoàn kiểm tra toàn diện công tác giáo dục và đào tạo từ đầu tháng 9.
Phái đoàn trực tiếp làm việc với Đảng ủy Bộ Giáo dục và Đào tạo, xem xét nhiều lãnh vực, từ chương trình học, sách giáo khoa, việc giảng dạy và học tập, đội ngũ giáo viên cho đến công tác quản trị và tổ chức bộ máy. Theo ông Trần Cẩm Tú, công việc dự trù sẽ hoàn tất trong tháng 12 năm 2026.
Vấn đề được ông Trần Cẩm Tú đặc biệt nhấn mạnh là tình trạng thiếu sách giáo khoa. Ông cho rằng sự quan tâm của cử tri đối với sách vở học đường là hoàn toàn chính đáng, bởi Việt Nam có khả năng sản xuất và xuất bản rất lớn, với hàng ngàn cơ sở xuất bản, thế nhưng tình trạng thiếu sách vẫn xảy ra.
Theo ông, cần phải kiểm tra để tìm ra nguyên nhân đích thực và nghiêm trị những trường hợp sai phạm nếu được phát hiện. Lời phát biểu này cho thấy cuộc kiểm tra không chỉ giới hạn trong nội dung chương trình hoặc phương pháp giảng dạy, mà còn đặt ra những câu hỏi về việc tổ chức, dự trù nhu cầu, cung cấp sách vở và trách nhiệm của các cơ quan có liên hệ. Nếu một quốc gia có khả năng xuất bản lớn mà học sinh vẫn không có đủ sách để học, điều cần làm là tìm cho ra nguyên nhân và xác định rõ trách nhiệm của những người phụ trách.
Trong buổi tiếp xúc cử tri ngày 12 tháng 10, nhiều vấn đề khác của ngành giáo dục cũng được nêu lên, gồm phẩm chất và hiệu quả giảng dạy, tiền lương cùng đời sống giáo viên, những khoản chi phí học hành mà phụ huynh phải gánh chịu, phẩm chất các bữa ăn bán trú và việc cải tổ kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông. Cử tri Vũ Tiến Dũng, thuộc phường Hải Châu, đề nghị nhà chức trách quan tâm nhiều hơn đến đời sống và khả năng chuyên môn của đội ngũ giáo viên, giảm bớt chi phí cũng như áp lực cho phụ huynh, đồng thời bảo đảm những kiến thức căn bản trong chương trình học được duy trì ổn định. Ông cũng đề nghị củng cố vị trí và nâng cao phẩm chất giảng dạy môn lịch sử trong nhà trường. Những ý kiến này cho thấy mối quan tâm của phụ huynh và xã hội không chỉ nằm ở điểm số hay thành tích học tập, mà còn bao gồm chi phí giáo dục, điều kiện làm việc của thầy cô và giá trị thực sự mà học sinh nhận được từ nhà trường.
Một vấn đề khác thu hút sự chú ý của dư luận là kết quả kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông năm 2026 tại Trường Trung học phổ thông Chuyên Tuyên Quang. Theo những tin tức được báo chí đăng tải vào đầu tháng 7, điểm thi môn Toán của học sinh trường này cao bất thường so với nhiều trường chuyên khác. Số liệu được công bố cho thấy có 299 trong tổng số 328 học sinh đạt từ 9 đến 10 điểm môn Toán, với điểm trung bình lên đến 9,58. Sau khi những con số này được phổ biến và làm nảy sinh nghi vấn, ngày 3 tháng 7, Bộ Giáo dục và Đào tạo cho biết đã phát hiện một số điểm cần được kiểm tra và làm sáng tỏ. Trước đó, ngày 2 tháng 7, một phái đoàn công tác của bộ đã phối hợp với các cơ quan hữu trách tỉnh Tuyên Quang để xem xét kết quả và thủ tục tổ chức kỳ thi.
Những con số kể trên, nếu chỉ xét riêng, chưa đủ căn cứ để kết luận đã xảy ra gian lận. Tuy nhiên, chúng đặt ra nhu cầu phải kiểm tra tính công bằng và khách quan trong việc tổ chức thi, coi thi, chấm bài và kiểm soát kết quả. Nếu cuộc rà soát xác nhận có sai phạm, các cơ quan hữu trách cần công bố rõ căn cứ, xác định người chịu trách nhiệm và áp dụng biện pháp xử lý theo quy định. Trái lại, nếu kết quả được xác nhận là hợp lệ, nhà chức trách cũng cần giải thích rõ ràng, có sức thuyết phục, nhằm bảo vệ danh dự và uy tín của học sinh, giáo viên cùng nhà trường. Niềm tin của công chúng đối với các kỳ thi có ý nghĩa rất quan trọng, bởi kết quả tốt nghiệp và tuyển sinh đại học ảnh hưởng trực tiếp đến con đường học vấn của hàng triệu học sinh và gia đình.
Đáng chú ý, ngày 13 tháng 10 năm 2026, một hoạt động giám sát khác tại Bộ Giáo dục và Đào tạo cũng được công bố. Phái đoàn giám sát của Ban Bí thư, do ông Trịnh Văn Quyết, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng và Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương, đứng đầu, tiến hành giám sát việc thực hiện Nghị quyết 71-NQ/TW về những biện pháp đột phá nhằm phát triển giáo dục và đào tạo. Theo quyết định được công bố tại hội nghị, nội dung giám sát tập trung vào giáo dục phổ thông, sách giáo khoa, công tác quản trị, tổ chức bộ máy, nhân sự, giáo viên và việc đầu tư xây cất trường học. Thời kỳ được xem xét kéo dài từ năm 2023 đến ngày 30 tháng 9 năm 2026, với thời hạn hoàn tất trước ngày 15 tháng 12 năm 2026. Bộ trưởng Giáo dục và Đào tạo Hoàng Minh Sơn cho biết bộ sẽ chuẩn bị các bản phúc trình và tài liệu cần thiết để phục vụ công việc giám sát. Ông Trịnh Văn Quyết nói mục đích của cuộc giám sát là đánh giá khách quan những kết quả đã đạt được, làm sáng tỏ các thiếu sót và đề nghị biện pháp cải thiện, chứ không đơn thuần chỉ nhằm tìm kiếm sai phạm.
Việc Bộ Chính trị cộng sản Việt Nam thành lập phái đoàn kiểm tra toàn diện, cùng với hoạt động giám sát của Ban Bí thư, cho thấy ngành giáo dục đang được xem xét ở cấp lãnh đạo cao nhất. Tuy nhiên, giá trị của những cuộc kiểm tra này rốt cuộc phải được đo lường bằng kết quả cụ thể: sách giáo khoa có được cung cấp đầy đủ cho học sinh hay không, điều kiện làm việc và tiền lương của giáo viên có được cải thiện hay không, các kỳ thi có bảo đảm công bằng và minh bạch hay không, và trách nhiệm của những người quản lý có được xác định rõ ràng hay không.
Người dân không chỉ mong đợi các cuộc kiểm tra hoàn tất đúng thời hạn, mà còn cần những kết luận dựa trên chứng cớ, những biện pháp sửa chữa rõ ràng và sự thay đổi thực sự trong trường học. Nếu những vấn đề tồn tại từ lâu được làm sáng tỏ và giải quyết đến nơi đến chốn, cuộc kiểm tra mới có thể tạo ra chuyển biến đáng kể trong phẩm chất giáo dục và khôi phục niềm tin của xã hội. Bằng không, dù có bao nhiêu phái đoàn đến kiểm tra, bao nhiêu bản phúc trình được soạn thảo, những khó khăn mà học sinh, phụ huynh và giáo viên phải gánh chịu vẫn có thể tiếp tục kéo dài.
NGƯỜI QUAN SÁT
