Calitoday (30/10/2026): Trước việc Donald Trump nghiêng về phía Tổng thống NGa Putin và tỏ thái độ muốn Ukraine đầu hàng Nga khiến Putin tìm cách đe dọa Liên minh Châu Âu, vì vậy các nước Châu Âu và NATO nay liên minh để sẵn sàng tự cứu mình mà không cần đến hỗ trợ của Mỹ.
Tuần trước, các máy bay chiến đấu Typhoon của Anh đã hộ tống các tiêm kích đa năng Rafale của Pháp trong một cuộc tập trận tấn công hạt nhân trên không giữa Anh và Pháp – lần đầu tiên sự kiện như vậy diễn ra, với mật danh là “Exercise Rummy”. Cựu sếp của tôi, ông Donald Rumsfeld, chắc hẳn sẽ chẳng thấy vui vẻ gì; cuộc tập trận này hoàn toàn không có sự tham gia của các lực lượng Mỹ. Thay vào đó, theo tuyên bố từ phía London, cuộc tập trận này “đánh dấu một bước tiến quan trọng trong hợp tác quốc phòng giữa Anh và Pháp theo Tuyên bố Northwood năm 2025”, nhằm phối hợp các chiến lược răn đe hạt nhân của hai quốc gia.
Trên thực tế, nỗ lực chung này là một minh chứng nữa cho thấy các quốc gia – nhóm mà Thủ tướng Canada Mark Carney gọi là “các cường quốc tầm trung” – đang ngày càng thực hiện nhiều biện pháp phòng ngừa (hedge) trước khả năng Mỹ quay lưng với các đồng minh của mình.
Pháp đã mở rộng khái niệm “răn đe tiền phương” (forward deterrence) tới mười quốc gia châu Âu, trong đó có Anh – một quốc gia sở hữu vũ khí hạt nhân. Như cuộc tập trận vừa qua đã cho thấy, giữa Anh và Pháp đã tồn tại một khuôn khổ hợp tác hạt nhân. Thỏa thuận của Pháp bao gồm các hoạt động như tập trận chung (điển hình là cuộc tập trận với Anh vừa kết thúc), khả năng triển khai ngắn hạn các khí tài có năng lực hạt nhân trên lãnh thổ đồng minh, và tăng cường tham vấn sâu rộng giữa các bên.
Dù không quốc gia nào công khai thừa nhận rằng sự hợp tác này là một biện pháp phòng ngừa trong trường hợp Mỹ từ chối thực thi Điều 5 của Hiệp ước NATO khi Nga tấn công, nhưng ý định đó đã quá rõ ràng. Như Thủ tướng Na Uy Jonas Gahr Støre từng phát biểu: “Chúng tôi thực hiện điều này trong bối cảnh tình hình chính sách an ninh tại châu Âu, bao gồm việc Nga tái vũ trang ồ ạt – kể cả trong lĩnh vực hạt nhân – và việc nước này đang tiến hành một cuộc chiến tranh toàn diện chống lại một quốc gia châu Âu khác”.
Nếu Na Uy và 9 quốc gia còn lại hoàn toàn tin tưởng rằng Mỹ sẽ đến hỗ trợ họ trong trường hợp bị Nga tấn công, thì tại sao họ lại phải liên kết với một cơ chế răn đe hạt nhân riêng biệt do Pháp dẫn đầu?
Không chỉ các quốc gia châu Âu đang mở rộng các biện pháp phòng ngừa trước một nước Mỹ ngày càng có xu hướng thu mình vào các vấn đề nội bộ. Cùng ngày Anh và Pháp tiến hành các cuộc tập trận, Pakistan, Thổ Nhĩ Kỳ, Qatar và Indonesia đã ký kết “Bản ghi nhớ Badr”. Văn kiện này đặt nền tảng cho việc phát triển các dự án quân sự hiện có thông qua hợp tác sản xuất, chuyển giao công nghệ và xây dựng chuỗi cung ứng tích hợp. Dù chưa phải là một hiệp ước quốc phòng chính thức, đây có thể là bước tiến quan trọng hướng tới một hiệp ước như vậy — nhất là khi hai trong số các bên ký kết là Thổ Nhĩ Kỳ và Pakistan gần đây đã tham gia một hiệp ước quốc phòng mang tên “Liên minh Quốc phòng Mecca” với Ả Rập Xê Út.
Ả Rập Xê Út vẫn đang phải hứng chịu các cuộc tấn công từ lực lượng Houthi nhắm vào cơ sở hạ tầng quân sự và dầu khí của nước này. Ở một khía cạnh nào đó, hiệp ước Mecca chính thức hóa sự hỗ trợ mà Pakistan và Thổ Nhĩ Kỳ đã và đang dành cho vương quốc này. Pakistan hiện duy trì lực lượng binh sĩ và máy bay tại Ả Rập Xê Út, trong khi Thổ Nhĩ Kỳ cung cấp hỗ trợ về lập kế hoạch, hậu cần, tình báo, giám sát, trinh sát, cũng như hỗ trợ các hoạt động liên quan đến máy bay không người lái (drone) và chống drone.
Đáng chú ý là các cường quốc tầm trung khác — cả trong và ngoài khu vực — cũng đang hỗ trợ Ả Rập Xê Út. London thông báo sẽ triển khai các máy bay chiến đấu Typhoon đến vương quốc này để bảo vệ các cơ sở hạ tầng trọng yếu và các thành phố trước những đợt tấn công từ lực lượng Houthi. Tổng thống Pháp Emmanuel Macron cũng tuyên bố Pháp sẽ triển khai binh sĩ cùng các hệ thống phòng không để bảo vệ cảng Yanbu của Ả Rập Xê Út. Bên cạnh đó, Quốc hội Ai Cập đã phê chuẩn việc gửi hỗ trợ quân sự cho phía Ả Rập Xê Út.
Cho đến nay, Washington vẫn hạn chế mức độ hỗ trợ dành cho Ả Rập Xê Út, bất chấp những yêu cầu khẩn thiết từ phía Riyadh về việc thực hiện các cuộc tấn công trực tiếp nhắm vào lực lượng Houthi. Trước tình hình đó, các cường quốc tầm trung đã vào cuộc, dù phạm vi hỗ trợ chỉ dừng lại ở việc bảo vệ các cơ sở và thành phố của Ả Rập Xê Út. Chắc chắn họ sẽ không quên rằng chính họ — chứ không phải Hoa Kỳ — mới là những bên đã đứng ra giúp đỡ vương quốc đang gặp khó khăn này.
Khi cựu Thủ tướng Pakistan được hỏi rằng tại sao nước này lại ưu tiên tìm đến Trung Quốc thay vì Hoa Kỳ, ông đã trả lời: “Hoa Kỳ chỉ là người bạn đồng hành khi thuận lợi, còn Trung Quốc mới là người bạn đồng hành trong mọi hoàn cảnh”. Việc Washington để Ả Rập Xê Út tự xoay xở không chỉ thúc đẩy các cường quốc tầm trung tìm kiếm những phương án dự phòng, mà còn mở rộng hơn nữa cánh cửa mà khu vực này đã dành sẵn cho Trung Quốc.
Xu hướng tìm kiếm các phương án thay thế cho sự hỗ trợ từ Hoa Kỳ không chỉ giới hạn ở châu Âu hay Trung Đông. Đặc biệt, Hàn Quốc đang đặt dấu hỏi về mối quan hệ vốn từng rất khăng khít với Washington.
Lời đe dọa của Tổng thống Trump về việc áp thuế lên tới 300% đối với các công ty nước ngoài không xây dựng nhà máy tại Mỹ đã trở thành nguồn cơn gây căng thẳng giữa hai quốc gia. Người dân Hàn Quốc cũng lo ngại về cam kết của Mỹ đối với công tác quốc phòng của nước họ. Đáng chú ý là hơn ba phần tư dân số Hàn Quốc ủng hộ việc nước này tự phát triển năng lực vũ khí hạt nhân — một tâm lý mà Seoul có lẽ không thể phớt lờ mãi được.
HẠNH DƯƠNG
Tổng hợp
