Quốc vương Anh Charles III viếng thăm Bahamas trong lúc nhiều quốc gia vùng Caribe tiếp tục yêu cầu London nhìn nhận trách nhiệm lịch sử, xin lỗi và bồi thường về di sản của chế độ nô lệ. Chuyến công du lần này có mở đường cho những cuộc thương thuyết thực chất, hay những tranh chấp về lịch sử vẫn tiếp tục phủ bóng lên mối bang giao giữa Anh và vùng Caribe?…
Ngày 27/10/2026, Quốc vương Anh Charles III đến Nassau, thủ đô Bahamas, khởi đầu chuyến công du vùng Caribe kéo dài đến ngày 4/11 cùng Hoàng hậu Camilla. Chuyến đi diễn ra giữa lúc nhiều quốc gia Caribe tiếp tục kêu gọi Anh nhìn nhận trách nhiệm lịch sử đối với nạn buôn bán nô lệ xuyên Đại Tây Dương, đồng thời yêu cầu mở cuộc đối thoại về việc chính thức xin lỗi và bồi thường. Theo lịch trình do Hoàng gia Anh công bố ngày 2/10, nhà vua sẽ viếng thăm Bahamas, Guyana và Antigua và Barbuda, nơi ông dự trù tham dự Hội nghị các nhà lãnh đạo chính phủ Khối Thịnh vượng chung năm 2026.
Tại Bahamas, Charles III được Toàn quyền Dame Cynthia Pratt và Thủ tướng Philip Davis tiếp đón. Trong một buổi sinh hoạt tại Clifford Park ở Nassau, nhà vua phát biểu trước giới trẻ và khách mời, nhắc đến những đau thương trong lịch sử đã góp phần tạo nên xã hội Caribe ngày nay. Ông nói cần nhìn nhận những khổ đau mà cư dân các hòn đảo cùng nhiều nơi khác từng phải gánh chịu, đồng thời vẫn hướng đến những thành quả hiện tại và cơ hội trong tương lai. Clifford Park cũng mang ý nghĩa lịch sử đối với Bahamas, vì nơi đây gắn liền với những sinh hoạt đánh dấu ngày quốc gia này giành độc lập khỏi Anh vào năm 1973.
Dù lời phát biểu của nhà vua được xem là một sự nhìn nhận đáng chú ý về quá khứ, những người vận động đòi bồi thường cho rằng như vậy vẫn chưa đủ. Bác sĩ Niambi Hall Campbell-Dean, chủ tịch Ủy ban Bồi thường Bahamas, cho biết người dân không chỉ mong đợi những lời nói có tính cách tượng trưng, mà còn muốn Anh nhìn nhận rõ ràng hơn trách nhiệm lịch sử và đưa ra những biện pháp khắc phục cụ thể. Theo những người vận động, việc thừa nhận quá khứ phải được tiếp nối bằng những cuộc đối thoại nghiêm chỉnh về lời xin lỗi chính thức, bồi thường và các chương trình trợ giúp nhằm giải quyết những hậu quả xã hội, kinh tế vẫn kéo dài qua nhiều thế hệ.
Cuộc tranh luận này bắt nguồn từ lịch sử buôn bán nô lệ xuyên Đại Tây Dương kéo dài nhiều thế kỷ. Theo những số liệu được các hãng thông tấn quốc tế dẫn lại, khoảng 12,5 triệu người Phi Châu đã bị bắt giữ và đưa qua Đại Tây Dương để bán làm nô lệ; trong số đó, các chuyến tàu của Anh được ước tính đã chuyên chở khoảng 3,2 triệu người. Những người bị bắt làm nô lệ bị cưỡng bách lao động tại các đồn điền, phục vụ nền kinh tế thuộc địa. Những người vận động đòi bồi thường cho rằng hệ thống này không chỉ gây đau khổ cho những người trực tiếp bị áp bức, mà còn để lại hậu quả lâu dài đối với cơ hội kinh tế, tình trạng bất bình đẳng xã hội và quan hệ chủng tộc tại nhiều quốc gia Caribe.
Một trong những tiếng nói nổi bật trong phong trào đòi công lý lịch sử là Giáo sư Hilary Beckles, chủ tịch Ủy ban Bồi thường của Cộng đồng Caribe, thường được gọi tắt là CARICOM. Ông cùng các tổ chức vận động trong khu vực kêu gọi những quốc gia từng hưởng lợi từ chế độ nô lệ tham gia đối thoại về trách nhiệm lịch sử và những hình thức bồi thường thích hợp. Tổng thư ký CARICOM, bà Carla Barnett, cũng nhấn mạnh những vấn đề như nhìn nhận lịch sử, giải trình trách nhiệm và xây dựng một tương lai công bằng hơn cho con cháu của những người từng bị biến thành tài sản của chủ nô. Theo những người vận động, bồi thường không nhất thiết chỉ có nghĩa là chi trả tiền mặt, mà còn có thể bao gồm trợ giúp giáo dục, chăm sóc sức khỏe, phát triển kinh tế và khắc phục những bất bình đẳng bắt nguồn từ thời kỳ thuộc địa.
Sức ép đối với London gia tăng sau khi Jamaica tiếp tục theo đuổi yêu cầu bồi thường. Theo các bản tường thuật quốc tế trong tháng 9 và tháng 10/2026, Jamaica đã đưa ra yêu cầu bồi thường trị giá 10 tỷ Mỹ kim đối với Anh, đẩy cuộc tranh luận về công lý lịch sử sang một giai đoạn mới. Động thái này cho thấy vấn đề không còn chỉ được nêu lên trong những buổi tưởng niệm hoặc các cuộc tiếp xúc ngoại giao, mà đã trở thành một yêu cầu chính thức về trách nhiệm và khắc phục hậu quả.
Lập trường của chính phủ Anh hiện nay không có nghĩa là London chấp nhận bồi thường bằng tiền. Chính phủ Anh nhìn nhận chế độ buôn bán nô lệ xuyên Đại Tây Dương là một chương đau buồn trong lịch sử, nhưng chưa cam kết đưa ra lời xin lỗi chính thức hoặc chi trả tiền bồi thường theo yêu cầu của các quốc gia Caribe. Trong khi đó, Điện Buckingham cho biết chuyến công du chú trọng quan hệ hợp tác, đời sống hiện tại và triển vọng tương lai của các quốc gia được viếng thăm, dù nhà vua không né tránh những khía cạnh đau buồn của lịch sử. Cũng cần lưu ý rằng Charles III là nguyên thủ quốc gia trong một thể chế quân chủ lập hiến, do đó các quyết định chính sách chính thức thuộc thẩm quyền của chính phủ Anh, chứ không phải cá nhân nhà vua.
Vấn đề bồi thường còn gắn liền với cuộc tranh luận về tương lai của chế độ quân chủ tại vùng Caribe. Bahamas và Antigua và Barbuda hiện vẫn công nhận Quốc vương Anh là nguyên thủ quốc gia, nhưng một số tổ chức và nhân vật chính trị trong khu vực muốn chuyển sang thể chế cộng hòa. Những người chủ trương thay đổi cho rằng việc trở thành nước cộng hòa sẽ giúp các quốc gia khẳng định đầy đủ hơn chủ quyền và bản sắc độc lập sau thời kỳ thuộc địa. Trái lại, những người muốn duy trì chế độ quân chủ nhấn mạnh các mối liên hệ lịch sử và sự hợp tác hiện có. Một cuộc thăm dò do Lord Ashcroft thực hiện năm 2023 từng ghi nhận 51% người được hỏi tại Bahamas ủng hộ việc trở thành nước cộng hòa, trong khi 27% muốn tiếp tục duy trì chế độ quân chủ.
Tổng thư ký Khối Thịnh vượng chung, bà Shirley Botchwey, cũng cho rằng các quốc gia thành viên cần có một cuộc thảo luận nghiêm chỉnh về vấn đề bồi thường, với những hình thức có thể bao gồm trợ giúp tài chính hoặc hoàn trả các cổ vật lịch sử. Bà nhấn mạnh rằng vấn đề này cần được đưa ra bàn thảo thay vì tìm cách né tránh. Vì vậy, Hội nghị các nhà lãnh đạo chính phủ Khối Thịnh vượng chung tại Antigua và Barbuda, dự trù diễn ra từ ngày 1 đến ngày 4/11/2026, được chú ý không chỉ vì chương trình hợp tác về thương mại, phát triển và biến đổi khí hậu, mà còn vì khả năng các nhà lãnh đạo sẽ thảo luận về di sản của chế độ nô lệ cùng những yêu cầu bồi thường.
Sau Bahamas, Charles III dự trù đến Guyana, nơi Tổng thống Mohamed Irfaan Ali từng kêu gọi Anh tiến xa hơn trong việc nhìn nhận trách nhiệm lịch sử. Chương trình tại Guyana còn đề cập đến việc bảo vệ môi trường, sự đa dạng sinh học và những cuộc gặp gỡ với các cộng đồng bản địa. Sau đó, nhà vua sẽ đến Antigua và Barbuda để tham dự các sinh hoạt chính thức và hội nghị Khối Thịnh vượng chung cùng Hoàng hậu Camilla. Những cuộc tiếp xúc này diễn ra trong lúc nhiều quốc gia Caribe muốn biến những tuyên bố nhìn nhận lịch sử thành các cuộc đối thoại đem lại kết quả cụ thể.
NGƯỜI QUAN SÁT/ tổng hợp
