Nữ lãnh tụ đối lập María Corina Machado trở về Venezuela giữa lúc quốc gia này bước vào giai đoạn chuyển tiếp sau khi Nicolás Maduro bị lật đổ. Hàng chục ngàn người xuống đường đón mừng bà, nhưng tương lai dân chủ và thời điểm tổ chức một cuộc tổng tuyển cử tự do vẫn còn là những câu hỏi chưa có lời giải đáp…
Ngày 25/10/2026, nữ lãnh tụ đối lập Venezuela María Corina Machado trở về nước sau khoảng 10 tháng sống ở ngoại quốc, được hàng chục ngàn người ủng hộ chào đón trên đường tiến về thủ đô Caracas. Sự trở về của nữ chính khách đoạt giải Nobel Hòa bình năm 2025 diễn ra trong lúc Venezuela trải qua những biến động chính trị sâu rộng, sau khi Tổng thống Nicolás Maduro bị lực lượng Hoa Kỳ bắt giữ hồi đầu tháng 1/2026. Tuy nhiên, mặc dù chính quyền Maduro đã sụp đổ, Venezuela vẫn chưa tổ chức cuộc bầu cử tổng thống mới, trong khi quyền điều hành đất nước hiện nằm trong tay Tổng thống lâm thời Delcy Rodríguez, một đồng minh lâu năm của ông Maduro.
Cụ thể bà María Corina Machado xuất hiện tại tiểu bang Lara, miền tây Venezuela, trước khi lên đường trở về Caracas. Tại một nhà thờ địa phương, bà được những người ủng hộ vây quanh, ôm chào và hô vang các khẩu hiệu đòi tự do. Cuộc hành trình về thủ đô kéo dài khoảng tám tiếng đồng hồ, vì đám đông liên tục tụ tập dọc hai bên đường để chào đón bà. Khi đoàn xe tiến gần Caracas, nhiều người mang theo quốc kỳ Venezuela, trao tràng hạt và tìm cách đến gần nữ lãnh tụ đối lập. Bà Machado tuyên bố trở về để cùng đồng bào đấu tranh cho tự do, đoàn tụ các gia đình và đòi trả tự do cho những người bị giam cầm vì lý do chính trị. Đối với nhiều người ủng hộ, sự xuất hiện của bà không đơn thuần là cuộc trở về của một chính khách sau thời gian sống lưu vong, mà còn là dấu hiệu cho thấy phong trào đối lập vẫn tồn tại giữa giai đoạn chuyển tiếp đầy bất trắc.
Năm 2023, bà Machado từng thắng lớn trong cuộc bầu cử sơ bộ của phe đối lập, với mục tiêu ra tranh cử tổng thống vào năm 2024. Tuy nhiên, chính quyền Nicolás Maduro đã ngăn cản bà tham gia tranh cử, buộc phe đối lập phải đưa cựu viên chức ngoại giao Edmundo González Urrutia ra thay thế. Cuộc bầu cử tháng 7/2024 gây ra những tranh cãi dữ dội, sau khi cơ quan bầu cử do chính quyền kiểm soát tuyên bố ông Maduro tái đắc cử nhưng không công bố đầy đủ các biên bản kiểm phiếu chi tiết để chứng minh kết quả. Phe đối lập đưa ra những biên bản mà họ cho là chứng minh ông González đã thắng với cách biệt lớn. Nhiều chính phủ ngoại quốc và tổ chức độc lập đặt nghi vấn về tính minh bạch của cuộc bầu cử. Sau ngày bỏ phiếu, biểu tình bùng nổ tại nhiều nơi và chính quyền mở chiến dịch đàn áp, khiến nhiều người bị bắt giữ, trong khi bà Machado phải sống ẩn náu suốt một thời gian dài.
Cuối năm 2025, bà Machado bí mật rời Venezuela sang Na Uy để nhận giải Nobel Hòa bình, phần thưởng dành cho những nỗ lực thúc đẩy quyền dân chủ của người dân Venezuela. Chuyến đi diễn ra sau một thời gian dài bà phải hoạt động trong tình trạng an ninh bị đe dọa. Tuy nhiên, lần trở về này không diễn ra trong hoàn cảnh bình thường. Theo Reuters, những nỗ lực trước đó nhằm đưa bà trở lại Venezuela đã nhiều lần bị trì hoãn. Một nguồn tin am hiểu cuộc hành trình cho biết chuyến đi lần này có sự phối hợp với chính phủ Hoa Kỳ, Panama và Colombia, trong khi Tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump nói ông không biết trước việc bà Machado trở về. Ngoại trưởng Hoa Kỳ Marco Rubio tuyên bố những điều kiện bảo đảm an toàn cho bà Machado là kết quả của các cuộc thương lượng hòa giải do Hoa Kỳ hậu thuẫn, trong đó có việc phóng thích một số tù nhân chính trị và tạo điều kiện cho những nhân vật đối lập đang sống lưu vong được trở về quê hương.
Bà Machado trở về trong lúc Tổng thống lâm thời Delcy Rodríguez vẫn nắm quyền điều hành Venezuela. Ngày 3/1/2026, lực lượng Hoa Kỳ mở cuộc hành quân tại Caracas, bắt giữ Nicolás Maduro cùng phu nhân Cilia Flores và đưa cả hai sang New York để đối diện với những cáo buộc liên quan đến ma túy và vũ khí. Ông Maduro bác bỏ các cáo buộc nhắm vào mình. Sau khi ông bị bắt, bà Rodríguez, lúc đó là phó tổng thống, trở thành người đứng đầu chính quyền lâm thời. Chính phủ Hoa Kỳ sau đó từng bước khôi phục bang giao với Caracas và thúc đẩy hợp tác kinh tế, đặc biệt trong lãnh vực dầu hỏa. Tuy nhiên, việc ông Maduro bị loại khỏi quyền lực không có nghĩa Venezuela lập tức trở thành một quốc gia dân chủ hoàn chỉnh. Bà Rodríguez vốn là một nhân vật then chốt trong chính quyền cũ, trong khi nhiều cơ quan công quyền, lực lượng an ninh và cơ cấu quyền lực hình thành dưới thời ông Maduro vẫn tiếp tục hoạt động.
Theo bản nghiên cứu cập nhật ngày 24/9/2026 của Thư viện Hạ viện Anh, chính quyền lâm thời đã phóng thích nhiều tù nhân chính trị, ban hành luật ân xá và bắt đầu đối thoại với một số thành phần đối lập. Tuy nhiên, các tổ chức bảo vệ nhân quyền cho biết vẫn còn hàng trăm người bị giam giữ vì lý do chính trị, trong khi quyền tự do báo chí và hoạt động chính trị vẫn bị hạn chế. Tổ chức Human Rights Watch nhận định tình trạng đàn áp công khai đã giảm bớt, nhưng nhấn mạnh rằng những thay đổi này chỉ có thể duy trì lâu dài nếu đi đôi với cải tổ thể chế, bảo đảm ngành tư pháp độc lập và phóng thích toàn thể tù nhân chính trị. Liên Hiệp Quốc cũng cảnh báo rằng một số đạo luật được sử dụng để hình sự hóa những hoạt động bất đồng chính kiến vẫn còn hiệu lực. Những vấn đề đó cho thấy tiến trình chuyển tiếp tại Venezuela vẫn còn phải vượt qua nhiều trở ngại.
Về kinh tế, Venezuela tiếp tục phải đối diện với nạn lạm phát cao, nợ công khổng lồ và tình trạng lệ thuộc nặng nề vào việc xuất cảng dầu hỏa. Nền kinh tế nước này đã suy sụp nghiêm trọng trong nhiều năm trước khi ông Maduro bị bắt, khiến hàng triệu người phải rời bỏ quê hương để tìm việc làm và một cuộc sống khá hơn. Chính quyền Rodríguez đang tìm cách thu hút tư bản đầu tư, phục hồi ngành sản xuất dầu khí và thương lượng lại những nghĩa vụ nợ. Tháng 8/2026, Washington và Caracas công bố một thỏa thuận hợp tác dầu hỏa mới, nhưng thỏa thuận này cũng gây tranh luận về chủ quyền tài nguyên và mức độ chi phối của Hoa Kỳ đối với nền kinh tế Venezuela. Dù bang giao giữa hai nước đã được cải thiện, những khó khăn về sinh kế, dịch vụ công cộng và phục hồi kinh tế vẫn chưa được giải quyết tận gốc.
Trong hoàn cảnh đó, bà Machado tiếp tục đòi tổ chức một cuộc tổng tuyển cử tự do và công bằng, đồng thời kêu gọi cải tổ cơ quan bầu cử để bảo đảm mọi khuynh hướng chính trị đều có cơ hội tham gia. Bà cùng ông Edmundo González tuyên bố sẽ tiếp tục thúc đẩy tiến trình dân chủ; ông González hiện đang ở ngoại quốc cũng cho biết sẽ trở về Venezuela trong thời gian tới. Tuy nhiên, phong trào do bà Machado lãnh đạo không tham gia những cuộc thương lượng giữa chính quyền lâm thời và một số nhóm đối lập khác, vốn tập trung vào việc cải tổ Tối cao Pháp viện và cơ quan bầu cử. Sự khác biệt này phản ảnh những bất đồng về phương thức chuyển tiếp: một bên muốn nhanh chóng xác lập lộ trình bầu cử và thay đổi quyền lực, trong khi bên kia chọn cách thương lượng từng bước với chính quyền hiện tại.
Ngày 27/10, Ủy ban Nobel Na Uy hoan nghênh việc bà Machado trở về, đồng thời bày tỏ hy vọng sự hiện diện của bà sẽ củng cố lực lượng đối lập dân chủ và phong trào đấu tranh bất bạo động. Trong khi đó, Tổng thống Donald Trump tiếp tục bày tỏ sự ủng hộ đối với bà Rodríguez và đặt ưu tiên vào việc ổn định kinh tế trong giai đoạn trước mắt. Điều này khiến một bộ phận phe đối lập lo ngại rằng những tính toán về dầu hỏa và quan hệ chiến lược có thể được đặt lên trên đòi hỏi tổ chức một cuộc bầu cử dân chủ thực sự.
Sự trở về của María Corina Machado vì vậy là một biến cố quan trọng đối với tương lai chính trị Venezuela, nhưng chưa phải bằng chứng cho thấy cuộc khủng hoảng đã chấm dứt. Sau khi Nicolás Maduro bị bắt giữ, đất nước bước sang một giai đoạn mới, với một số tù nhân được phóng thích, bang giao quốc tế thay đổi và các cuộc thương lượng chính trị bắt đầu.
NGƯỜI QUAN SÁT/ tổng hợp
