WASHINGTON, (Caltioday News) – Tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump đang đối mặt với sự phản đối mạnh mẽ từ cả đảng Cộng hòa lẫn đảng Dân chủ sau quyết định đình chỉ áp dụng các biện pháp trừng phạt kinh tế mới đối với Nga, chỉ hai ngày trước khi những biện pháp này dự kiến có hiệu lực. Nhiều nhà lập pháp cáo buộc quyết định của ông Trump có thể giúp Tổng thống Nga Vladimir Putin duy trì cuộc chiến tại Ukraine, đồng thời làm suy yếu chính sách gây sức ép kinh tế mà Quốc hội Mỹ vừa thông qua.
Hôm thứ Sáu, ngày 16/10, ông Trump ký sắc lệnh hành pháp miễn trừ việc thực thi một số biện pháp trừng phạt và thuế quan được quy định trong đạo luật mang tên cố Thượng nghị sĩ Cộng hòa Lindsey Graham. Đạo luật này được Quốc hội thông qua với sự ủng hộ của cả hai đảng và được chính ông Trump ký ban hành ngày 18/9.
Quyết định mới đánh dấu sự thay đổi đáng kể trong chính sách của Washington đối với Moscow, giữa lúc chính quyền Trump đang tìm cách giảm giá nhiên liệu và thúc đẩy các cuộc đàm phán chấm dứt chiến tranh Nga–Ukraine.
Trump đình chỉ các biện pháp trừng phạt vừa được Quốc hội thông qua
Đạo luật Lindsey O. Graham Sanctioning Russia and Iran Act of 2026 được xây dựng nhằm gia tăng sức ép kinh tế đối với Nga và những quốc gia tiếp tục mua dầu khí của Moscow.
Theo luật, các biện pháp dự kiến có hiệu lực ngày 18/10 bao gồm mức thuế 100% đối với năm quốc gia nhập khẩu dầu thô và khí đốt Nga nhiều nhất, cùng mức thuế lên tới 500% đối với hàng hóa Nga và những biện pháp trừng phạt bổ sung khác.
Các nước mua năng lượng Nga với số lượng lớn, đặc biệt là Trung Quốc, Ấn Độ và Thổ Nhĩ Kỳ, nằm trong nhóm có thể chịu ảnh hưởng.
Tuy nhiên, đạo luật cũng cho phép tổng thống miễn áp dụng một số biện pháp nếu xác nhận với Quốc hội rằng quyết định đó phục vụ lợi ích quốc gia Hoa Kỳ.
Ông Trump đã sử dụng quyền miễn trừ này, đồng thời gửi thông báo đến Quốc hội. Sắc lệnh không đưa ra lời giải thích chi tiết về lý do đình chỉ các biện pháp trừng phạt.
Theo CBS News, những miễn trừ sẽ tiếp tục có hiệu lực cho đến khi chính quyền xác định cần có hành động khác.
Nhiều nghị sĩ Cộng hòa công khai chỉ trích Trump
Phản ứng đáng chú ý nhất xuất phát từ chính các thành viên đảng Cộng hòa, những người trước đây thường ủng hộ chính sách đối ngoại của tổng thống.
Thượng nghị sĩ Thom Tillis của North Carolina gọi quyết định này là cực kỳ thiếu trách nhiệm, đồng thời chỉ trích chính quyền vì nhượng bộ Tổng thống Putin trong lúc Nga tiếp tục tấn công Ukraine.
Ông Tillis cho rằng nếu muốn giảm giá năng lượng, Washington nên tập trung giải quyết cuộc chiến với Iran thay vì nới lỏng các biện pháp trừng phạt Moscow.
Thượng nghị sĩ John Cornyn của Texas cũng phản đối, cho rằng cố Thượng nghị sĩ Lindsey Graham sẽ vô cùng thất vọng trước quyết định của ông Trump.
Theo Cornyn, việc giúp Nga giảm bớt áp lực kinh tế có thể khiến Moscow tiếp tục theo đuổi những mục tiêu quân sự tại Ukraine và gây thêm nguy cơ đối với các đồng minh NATO.
Thượng nghị sĩ Kevin Cramer của North Dakota cảnh báo rằng nhượng bộ một nhà lãnh đạo sử dụng sức mạnh quân sự để gây sức ép có thể dẫn đến những yêu sách mới trong tương lai.
Tại Hạ viện, Dân biểu Cộng hòa Don Bacon của Nebraska cáo buộc ông Trump đang kéo dài chiến tranh thay vì chấm dứt nó. Ông còn cảnh báo rằng một số nghị sĩ Cộng hòa có thể không tiếp tục ủng hộ các ưu tiên lập pháp khác của tổng thống.
Cựu Chủ tịch Ủy ban Đối ngoại Hạ viện Michael McCaul cũng kêu gọi ông Trump xem xét lại quyết định, cho rằng những nhượng bộ trước đây của Washington không khiến Nga chấm dứt các cuộc tấn công vào Ukraine.
Đảng Dân chủ cáo buộc Trump tạo điều kiện cho Nga tiếp tục chiến tranh
Các lãnh đạo đảng Dân chủ cũng lên tiếng phản đối mạnh mẽ.
Lãnh đạo phe thiểu số Thượng viện Chuck Schumer cho rằng việc nới lỏng trừng phạt đang hỗ trợ nền kinh tế Nga đúng vào thời điểm Moscow cần nguồn tài chính để tiếp tục chiến tranh.
Dân biểu Gregory Meeks của New York, thành viên Dân chủ hàng đầu tại Ủy ban Đối ngoại Hạ viện, nhận định ông Trump từ lâu đã có thẩm quyền trừng phạt Nga nhưng không muốn sử dụng đầy đủ những công cụ đó.
Thượng nghị sĩ Richard Blumenthal của Connecticut cáo buộc quyết định miễn trừ không phục vụ lợi ích an ninh quốc gia, đồng thời kêu gọi các đồng nghiệp Cộng hòa cùng phản đối.
Trước đó, một nhóm 12 thượng nghị sĩ thuộc cả hai đảng, gồm sáu nghị sĩ Cộng hòa và sáu nghị sĩ Dân chủ, đã gửi thư yêu cầu ông Trump hủy bỏ thỏa thuận nhập khẩu dầu diesel từ Nga.
Các nhà lập pháp lập luận rằng nguồn thu từ xuất khẩu nhiên liệu có thể giúp Moscow tài trợ hoạt động quân sự tại Ukraine, trong khi lợi ích kinh tế dành cho người tiêu dùng Mỹ tương đối hạn chế.
Thỏa thuận mua 300.000 tấn dầu diesel Nga gây tranh cãi
Quyết định miễn trừ trừng phạt xuất hiện chỉ một tuần sau khi ông Trump thông báo thỏa thuận với Tổng thống Putin nhằm đưa hơn 300.000 tấn dầu diesel của Nga vào thị trường Hoa Kỳ và quốc tế.
Lượng nhiên liệu này tương đương khoảng 2,2 triệu thùng dầu diesel.
Theo CBS News, Hoa Kỳ tiêu thụ khoảng 4,1 triệu thùng dầu diesel mỗi ngày. Như vậy, số lượng nhiên liệu trong thỏa thuận chỉ tương đương hơn một nửa nhu cầu tiêu thụ trong một ngày của nước Mỹ.
Các chuyên gia năng lượng nhận định lượng dầu diesel này khó có thể bù đắp những gián đoạn nguồn cung do chiến tranh Iran gây ra.
Ngoài ra, Ukraine đã tấn công nhiều cơ sở lọc dầu của Nga, khiến năng lực sản xuất và xuất khẩu nhiên liệu của Moscow bị ảnh hưởng. Vì vậy, vẫn chưa rõ Nga có thể giao đủ số nhiên liệu như cam kết vào thời điểm nào.
Những người phản đối cho rằng thỏa thuận có thể mang lại nguồn thu cho Nga nhưng chưa chắc giúp giảm đáng kể giá xăng dầu tại Mỹ.
Trump giải thích muốn giữ Nga ở lại bàn đàm phán hòa bình
Trước làn sóng chỉ trích, Tổng thống Trump bảo vệ quyết định của mình, cho rằng việc tiếp tục gia tăng sức ép kinh tế có thể khiến Moscow rút khỏi các cuộc đàm phán chấm dứt chiến tranh.
Trong bài đăng trên Truth Social hôm Chủ nhật, ngày 18/10, ông Trump giải thích rằng chính quyền đang thương lượng một thỏa thuận hòa bình giữa Nga và Ukraine, vì vậy ông không muốn thực hiện những biện pháp có thể đẩy Nga ra khỏi bàn đàm phán.
Tòa Bạch Ốc cũng đưa ra lập luận tương tự.
Phát ngôn viên Taylor Rogers cho biết việc áp dụng ngay những biện pháp trừng phạt mới có thể cản trở nỗ lực đạt được một thỏa thuận hòa bình toàn diện và lâu dài.
Theo Tòa Bạch Ốc, tổng thống vẫn có quyền sử dụng các biện pháp trừng phạt trong tương lai nếu nhận thấy điều đó phù hợp với lợi ích quốc gia.
Tuy nhiên, những người chỉ trích cho rằng việc giảm sức ép kinh tế trước khi Nga có những nhượng bộ cụ thể có thể làm suy yếu vị thế đàm phán của Washington.
Tổng thống Ukraine Zelensky phản đối quyết định của Washington
Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky cũng bày tỏ thất vọng trước quyết định của ông Trump.
Ông Zelensky nhắc lại vai trò của cố Thượng nghị sĩ Lindsey Graham, người từng tích cực vận động Quốc hội Mỹ thông qua những biện pháp trừng phạt cứng rắn đối với Nga.
Theo nhà lãnh đạo Ukraine, đạo luật được thông qua nhờ sự hợp tác của cả hai đảng tại Quốc hội Hoa Kỳ, và việc đình chỉ thực thi sẽ làm giảm hiệu quả của nỗ lực gây sức ép lên Moscow.
Ông Zelensky cho rằng quyết định này chủ yếu mang lại lợi ích cho Nga.
Trong khi đó, chiến sự vẫn tiếp diễn. Theo thông tin do chính quyền Ukraine công bố ngày 19/10, các cuộc tấn công gần đây của Nga đã gây thiệt hại cho cơ sở hạ tầng năng lượng, khu dân cư, trường học và một số cơ sở y tế.
Ông Trump cùng ngày lại chỉ trích Ukraine, cho rằng Washington đã hỗ trợ Kyiv rất nhiều nhưng không nhận được sự đáp lại tương xứng.
Tranh cãi lan sang vấn đề hệ thống Starlink tại Ukraine
Cùng lúc với bất đồng về lệnh trừng phạt Nga, các nhà lập pháp Mỹ đang yêu cầu điều tra những gián đoạn liên quan đến hệ thống liên lạc vệ tinh Starlink và Starshield mà quân đội Ukraine sử dụng.
Theo ông Zelensky, tình trạng giảm tốc độ dịch vụ Starshield đã ảnh hưởng đến khả năng vận hành các hệ thống đánh chặn máy bay không người lái Shahed của Nga.
Ông Trump phủ nhận việc mình ra lệnh hạn chế Starlink tại Ukraine. Ngoại trưởng Marco Rubio cũng khẳng định chính quyền không liên quan đến những gián đoạn này.
Tỷ phú Elon Musk cho biết các hệ thống Starshield thuộc quyền sở hữu và kiểm soát của chính phủ Hoa Kỳ, và mọi hạn chế sử dụng đều do quân đội Mỹ quyết định.
Một nhóm thượng nghị sĩ thuộc cả hai đảng đã yêu cầu tổng thanh tra Bộ Quốc phòng điều tra liệu các quyết định của Ngũ Giác Đài hoặc những nhà thầu liên quan có góp phần gây ra tình trạng gián đoạn hay không.
Ngày 19/10, hai thượng nghị sĩ Thom Tillis và Richard Blumenthal cho biết sau cuộc trao đổi với ông Zelensky, họ được thông báo rằng những gián đoạn vẫn tiếp diễn, ảnh hưởng đến khả năng phòng thủ của Ukraine.
Hiện chưa có kết luận điều tra xác định bên chịu trách nhiệm.
Quốc hội có thể tìm cách ngăn chặn quyết định của Trump
Sự phản đối từ cả hai đảng đặt ra khả năng Quốc hội sẽ tìm cách hạn chế hoặc đảo ngược quyết định miễn trừ trừng phạt của tổng thống.
Một số nghị sĩ đã đề nghị chính quyền cung cấp thông tin mật về cơ sở đưa ra quyết định, trong khi những người khác muốn Quốc hội xem xét các biện pháp lập pháp mới.
Tuy nhiên, đạo luật hiện hành trao cho tổng thống quyền miễn áp dụng trừng phạt khi xác nhận việc đó phục vụ lợi ích quốc gia. Vì vậy, việc đảo ngược quyết định không đơn giản chỉ là yêu cầu ông Trump thực thi luật.
Tranh cãi cũng diễn ra trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ ngày 3/11, khi giá xăng dầu và chi phí sinh hoạt tiếp tục là những vấn đề được cử tri Mỹ quan tâm.
Đến ngày 19/10, các biện pháp trừng phạt mới vẫn được miễn áp dụng theo sắc lệnh của ông Trump. Chưa có thông báo chính thức nào về việc chính quyền sẽ thay đổi quyết định, trong khi những lời kêu gọi từ Quốc hội nhằm khôi phục sức ép kinh tế đối với Nga tiếp tục gia tăng.
Calitoday tổng hợp
