Nga gia tăng oanh kích Ukraine bằng hỏa tiễn và máy bay không người lái, đe dọa khiến hàng triệu người thiếu điện, nước và sưởi ấm khi mùa đông đến gần. Trong khi đó, Tổng thống Donald Trump cho biết Hoa Kỳ đang thảo luận với Nga và Trung Quốc về mục tiêu giải trừ vũ khí nguyên tử…
Vào ngày 16 tháng 10 năm 2026, theo những tin tức được nêu trong các bản tin tường thuật chiến sự của các hãng thông tấn quốc tế, Nga đã gia tăng việc sử dụng hỏa tiễn tầm xa và máy bay không người lái để tấn công nhiều mục tiêu trên khắp Ukraine. Kyiv, thủ đô Ukraine, tiếp tục nằm trong tầm oanh kích, cùng với nhiều thành phố và trung tâm kỹ nghệ quan trọng khác.
Các cuộc không kích không chỉ gây thiệt hại cho những cơ sở quân sự mà còn làm dấy lên mối lo ngại về hậu quả đối với thường dân, khi trường học, bệnh viện, khách sạn, xe lửa, cầu cống và những công trình phục vụ đời sống bị hư hại. Tuy nhiên, mức độ thiệt hại tại từng địa điểm cần được đối chiếu với thông báo của chính quyền Ukraine, hình ảnh tại hiện trường và những nguồn tin độc lập đã được kiểm chứng. Việc một công trình bị đánh trúng cũng chưa đủ để tự nó chứng minh thường dân là mục tiêu chủ ý của cuộc tấn công.
Điểm đáng chú ý trong những tuần gần đây là việc Nga được cho là đã gia tăng sử dụng một loại máy bay không người lái trang bị động cơ phản lực mới kể từ giữa tháng 8 năm 2026. So với loại máy bay không người lái dùng cánh quạt thông thường, phương tiện trang bị động cơ phản lực có thể bay nhanh hơn, khiến thời gian báo động và đánh chặn bị rút ngắn. Nếu được sử dụng với số lượng lớn, phối hợp cùng hỏa tiễn hành trình và hỏa tiễn đạn đạo, những phương tiện này có thể gây thêm áp lực cho hệ thống phòng không Ukraine, buộc Kyiv phải phân tán các đơn vị đánh chặn và tiêu hao số đạn dược vốn đã bị thiếu hụt sau nhiều năm chiến tranh. Dẫu vậy, nhận định rằng Ukraine “chưa có biện pháp đối phó hữu hiệu” cần được xem xét thận trọng, bởi hiệu quả đánh chặn còn tùy thuộc vào loại máy bay không người lái, độ cao, tốc độ, đường bay, hệ thống radar và số lượng vũ khí phòng không hiện có tại từng khu vực.
Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelenskyy cáo buộc Tổng thống Nga Vladimir Putin đang tìm cách làm Ukraine kiệt quệ bằng những cuộc tấn công có hệ thống vào các cơ sở hạ tầng thiết yếu. Theo những phân tích được công bố trong tuần này, chiến thuật của Moscow dường như không chỉ nhằm gây thiệt hại về quân sự mà còn làm gián đoạn giao thông, cản trở công tác cứu hộ và khiến đời sống tại các đô thị lớn ngày càng khó khăn. Tờ Financial Times ngày 10 tháng 10 cho biết Nga đã mở rộng những đợt tấn công sang các cây cầu bắc qua sông Dnipro tại Kyiv, đánh dấu một sự chuyển hướng đáng chú ý từ những mục tiêu năng lượng sang hệ thống giao thông. Thủ đô Ukraine lệ thuộc vào một số cây cầu trọng yếu bắc qua sông; nếu những tuyến đường này bị đóng cửa trong thời gian dài, việc đi lại, chuyên chở hàng hóa và triển khai lực lượng cứu hộ đều có thể gặp trở ngại.
Mối đe dọa từ những máy bay không người lái trang bị động cơ phản lực đang khiến tình hình thêm phức tạp. Theo tờ The Guardian ngày 11 tháng 10, các máy bay không người lái Shahed sử dụng động cơ phản lực có thể bay nhanh hơn và ở độ cao lớn hơn một số kiểu trước đây, khiến những toán phòng không tình nguyện tại Kyiv khó đánh chặn bằng súng máy và các hệ thống vũ khí cũ. Những đội phòng vệ địa phương, gồm luật sư, giáo sư và người hoạt động trong các ngành sáng tạo, phải bố trí người quan sát trên mái nhà hoặc ngoài đồng trống để phát hiện mục tiêu trên không. Bài báo cho biết tỷ lệ đánh chặn máy bay không người lái của Ukraine đã giảm xuống còn khoảng 50–60%, trong bối cảnh Nga sử dụng thường xuyên hơn những phương tiện tấn công mới. Kyiv đang tìm cách phát triển máy bay không người lái chuyên dùng để đánh chặn với tốc độ cao, nhưng tình trạng thiếu những bộ phận thiết yếu, đặc biệt là động cơ phản lực cỡ nhỏ, đang gây trở ngại cho việc sản xuất hàng loạt.
Hậu quả đối với thường dân ngày càng rõ rệt khi mùa đông đến gần. Theo tờ The Guardian ngày 14 tháng 10, ba nhà máy điện tại Kyiv đã bị Nga tấn công, làm dấy lên lo ngại về nguồn cung điện và hệ thống sưởi ấm trong những tháng lạnh nhất. Những đợt oanh kích liên tiếp có thể buộc chính quyền Ukraine phải phân chia nguồn lực vốn hạn hẹp giữa việc bảo vệ các thành phố, sửa chữa cơ sở hạ tầng và duy trì hoạt động quân sự. Tại miền đông Ukraine, người dân cũng phải sống chung với mối đe dọa thường trực từ máy bay không người lái. Tờ Washington Post ngày 15 tháng 10 ghi nhận các cuộc tấn công bằng phương tiện không người lái đã trở thành một trong những nguyên nhân lớn gây thương vong cho thường dân tại những khu vực gần tiền tuyến. Người dân phải sử dụng thiết bị báo động, giăng lưới che trên đường và áp dụng nhiều biện pháp tự bảo vệ khác nhằm giảm bớt nguy cơ bị tấn công.
Trên mặt trận ngoại giao, nỗ lực của Hoa Kỳ nhằm đạt được một thỏa thuận ngưng tấn công các cơ sở năng lượng giữa Nga và Ukraine đã không đem lại kết quả như mong đợi. Theo hãng thông tấn Associated Press ngày 15 tháng 10, Ukraine đã tái tục những cuộc tấn công nhắm vào hạ tầng năng lượng của Nga, trong đó có một nhà máy lọc dầu tại vùng Ryazan, sau khi Kyiv cáo buộc Moscow vi phạm thỏa thuận đình chiến liên quan đến các cơ sở năng lượng. Điện Kremlin bác bỏ cáo buộc đã ngưng tấn công các nhà máy lọc dầu của Ukraine, đồng thời gọi hành động trả đũa của Kyiv là một sự khiêu khích. Tổng thống Zelenskyy bày tỏ sự thất vọng đối với chính quyền Trump, đặc biệt về những giới hạn trong việc chia sẻ tin tức tình báo và hoạt động liên lạc qua hệ thống vệ tinh Starlink. Ông cũng tìm cách vận động thêm sự hậu thuẫn từ các nhà lãnh đạo Âu Châu, trong lúc Kyiv lo ngại viện trợ từ Washington có thể bị suy giảm.
Trong khi chiến sự tiếp tục leo thang, lời tuyên bố của Tổng thống Donald Trump ngày 15 tháng 10 về những cuộc thảo luận với Nga và Trung Quốc nhằm tiến tới giải trừ vũ khí nguyên tử đã thu hút sự chú ý của quốc tế. Trong cuộc phỏng vấn với Newsmax, ông Trump cho biết Washington đang bàn bạc với Moscow và Bắc Kinh về vấn đề này, đồng thời bày tỏ mong muốn tiến tới giải trừ hạt nhân nếu có thể. Ông cảnh báo Trung Quốc có thể bắt kịp năng lực hạt nhân của Hoa Kỳ trong vòng năm năm tới. Theo Reuters ngày 16 tháng 10, thông tin từ Newsmax cho biết ông Trump đã trao đổi với Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình về vấn đề giải trừ vũ khí nguyên tử. Tuy nhiên, cho đến nay chưa có thông báo nào về một thỏa thuận cụ thể, lộ trình cắt giảm kho vũ khí hay cơ chế kiểm chứng được cả ba quốc gia chấp thuận.
Một trở ngại quan trọng là Hiệp ước Cắt giảm Vũ khí Chiến lược Mới, thường được gọi là New START, đã hết hiệu lực trong năm 2026. Hiệp ước này được Hoa Kỳ và Nga ký kết vào năm 2010, sau đó được gia hạn một lần thêm năm năm dưới thời Tổng thống Joe Biden và Tổng thống Vladimir Putin. Thỏa thuận đặt ra những giới hạn đối với một số loại đầu đạn nguyên tử chiến lược đã được bố trí để sẵn sàng sử dụng, cùng các phương tiện mang và phóng những đầu đạn ấy. Khi hiệp ước hết hiệu lực, hai nước không còn bị ràng buộc bởi những giới hạn theo cơ chế cũ, trừ khi đạt được một thỏa thuận mới hoặc có quyết định pháp lý thích hợp để tiếp tục duy trì các giới hạn đó.
Theo Viện Nghiên cứu Hòa bình Quốc tế Stockholm (SIPRI), Nga sở hữu số đầu đạn nguyên tử lưu kho lớn nhất thế giới, kế đến là Hoa Kỳ và Trung Quốc. Tuy nhiên, theo những số liệu Reuters dẫn lại, Hoa Kỳ có số đầu đạn đã được bố trí để sẵn sàng sử dụng nhiều hơn Nga. Việc đưa Trung Quốc vào một khuôn khổ kiểm soát vũ khí mới cũng đặt ra nhiều khó khăn, bởi quy mô kho vũ khí và chính sách nguyên tử của Bắc Kinh khác với hai cường quốc còn lại. Muốn đạt được một thỏa thuận thực chất, cả ba bên sẽ phải thương lượng không chỉ về số lượng đầu đạn mà còn về phương thức kiểm chứng, mức độ minh bạch, các phương tiện phóng và những điều kiện an ninh mà mỗi nước xem là thiết yếu.
NGƯỜI QUAN SÁT/ tổng hợp
