Trung Quốc áp dụng biện pháp trừng phạt đối với hai viên chức cao cấp của Paraguay và Belize vì lập trường ủng hộ Đài Loan, lập tức gặp phải sự phản đối mạnh mẽ từ những bên liên hệ. Căng thẳng ngoại giao tiếp tục gia tăng, trong khi Washington cáo buộc Bắc Kinh dùng áp lực để buộc các quốc gia nhỏ phải thay đổi đường lối ngoại giao của mình…
Ngày 12 tháng 10 năm 2026, nhà cầm quyền Trung Quốc công bố những biện pháp trừng phạt nhắm vào hai viên chức cao cấp của Paraguay và Belize vì lập trường ủng hộ Đài Loan. Động thái này làm bùng lên một cuộc tranh cãi ngoại giao mới giữa Bắc Kinh với những quốc gia vẫn duy trì bang giao chính thức với hòn đảo dân chủ này. Hai người bị nhắm tới là ông Gustavo Villate, Bộ trưởng Công nghệ Thông tin và Truyền thông Paraguay, và ông Francis Fonseca, Ngoại trưởng Belize. Bắc Kinh cáo buộc hai ông có những hành động chống Trung Quốc, hỗ trợ các lực lượng mà họ cho là chủ trương Đài Loan độc lập, đồng thời phổ biến những tin tức sai lệch liên quan đến các vụ tấn công mạng bị nghi ngờ có nguồn gốc từ Trung Quốc. Tuy nhiên, Paraguay, Belize, Đài Loan và Hoa Kỳ đều lên tiếng phản đối, cho rằng Bắc Kinh đang tìm cách gây áp lực để buộc các quốc gia khác thay đổi chính sách ngoại giao theo ý mình.
Theo Reuters và Associated Press, Bộ Ngoại giao Trung Quốc công bố các biện pháp trừng phạt dựa trên Luật Chống trừng phạt nước ngoài của Trung Quốc. Những biện pháp này gồm việc phong tỏa tài sản mà hai viên chức có thể sở hữu tại Trung Quốc, cấm hai ông nhập cảnh Trung Quốc, Hồng Kông và Ma Cao, đồng thời cấm các tổ chức và cá nhân Trung Quốc giao dịch, hợp tác hoặc thực hiện những hoạt động khác với họ. Bắc Kinh nói rằng các biện pháp trên nhằm bảo vệ chủ quyền, an ninh và quyền lợi phát triển của quốc gia, đồng thời chống lại những hành động mà họ cho là tiếp tay cho phong trào đòi Đài Loan độc lập.
Phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Trung Quốc Mao Ninh cáo buộc một số chính trị gia tại Paraguay và Belize đã trở thành những quân cờ phục vụ chính quyền Đài Loan, tìm kiếm sự hậu thuẫn từ bên ngoài và làm tổn hại đến những quyền lợi căn bản của Bắc Kinh. Bà Mao cũng đề cập đến việc các viên chức này viếng thăm Đài Loan, tiếp đón những nhân vật mà Trung Quốc xem là thuộc thành phần chủ trương độc lập, cùng những cáo buộc liên quan đến các vụ tấn công mạng bị cho là có dính líu đến Trung Quốc. Bắc Kinh bác bỏ những lời cáo buộc ấy và cho rằng các phát biểu nói trên đã gây ảnh hưởng bất lợi đến hình ảnh của quốc gia.
Đối với Trung Quốc, vấn đề Đài Loan không đơn thuần là một cuộc bất đồng ngoại giao, mà được xem là một trong những quyền lợi căn bản liên quan trực tiếp đến chủ quyền và sự thống nhất lãnh thổ. Bắc Kinh coi Đài Loan là một phần lãnh thổ Trung Quốc và không loại trừ khả năng sử dụng võ lực để đặt hòn đảo này dưới quyền kiểm soát của mình. Trong khi đó, Đài Loan có chính quyền, quân đội, hệ thống luật pháp và bộ máy quản trị riêng, đồng thời cương quyết phản đối việc bị đặt dưới quyền cai trị của Bắc Kinh.
Sự khác biệt căn bản này khiến Trung Quốc liên tục vận động các quốc gia cắt đứt bang giao với Đài Bắc để chuyển sang công nhận Bắc Kinh. Paraguay và Belize nằm trong số 12 quốc gia còn duy trì bang giao chính thức với Đài Loan. Những quốc gia còn lại phần lớn là các nước nhỏ tại Trung Mỹ, vùng Caribe và Nam Thái Bình Dương, bên cạnh Eswatini ở Phi Châu và Tòa Thánh Vatican. Trong những năm gần đây, Nauru chuyển sang công nhận Bắc Kinh vào năm 2024, trong khi Honduras chấm dứt bang giao với Đài Loan vào năm 2023. Những thay đổi này cho thấy nỗ lực cô lập Đài Loan trên mặt trận ngoại giao của Trung Quốc vẫn tiếp tục.
Tại Paraguay, chính phủ đã phản ứng ngay trong ngày 12 tháng 10. Bộ Ngoại giao nước này tuyên bố bác bỏ những biện pháp trừng phạt nhắm vào Bộ trưởng Gustavo Villate, cho rằng hành động của Bắc Kinh chỉ tạo thêm những căng thẳng không cần thiết trong bang giao giữa hai nước. Chính phủ tại Asunción đồng thời tái xác nhận sự ủng hộ đối với Đài Loan và cam kết bảo vệ những giá trị cùng nguyên tắc dân chủ. Ông Villate cũng nhấn mạnh rằng hệ thống hạ tầng kỹ thuật số của Paraguay được điều hành theo những tiêu chuẩn kỹ thuật và an ninh quốc gia do chính nước này quyết định. Theo ông, không một biện pháp trừng phạt nào từ bên ngoài có thể buộc Paraguay thay đổi những quyết định ấy.
Ông Villate cho rằng các biện pháp của Trung Quốc có thể liên quan đến những dự án hợp tác về kỹ thuật và kinh tế giữa Paraguay với Đài Loan. Trong số đó có kế hoạch xây dựng trung tâm dữ liệu tại Nueva Asunción và chương trình Yguazú Digital, nhằm phát triển một trung tâm công nghệ trí tuệ nhân tạo. Paraguay cũng đã mời tập đoàn Hon Hai, còn được biết đến với tên Foxconn, xem xét khả năng đầu tư và tham gia các dự án kỹ thuật tại nước này. Theo lời ông Villate, những chương trình hợp tác có ảnh hưởng đáng kể đến kinh tế và xã hội có thể là một trong những nguyên nhân khiến Bắc Kinh gia tăng áp lực.
Tại Belize, chính phủ của Thủ tướng John Briceño cũng lên tiếng phản đối. Trong bản tuyên bố công bố ngày 13 tháng 10, Bộ Ngoại giao Belize cho rằng việc áp dụng biện pháp trừng phạt đối với một viên chức đang thi hành nhiệm vụ hợp pháp là hành động không có căn cứ chính đáng. Chính phủ nước này khẳng định những biện pháp đơn phương như vậy sẽ không làm thay đổi đường lối ngoại giao của Belize, đồng thời nhấn mạnh mỗi quốc gia có quyền tự quyết định quan hệ bang giao của mình theo Hiến chương Liên Hiệp Quốc.
Belize cũng lên tiếng bảo vệ mối quan hệ hợp tác lâu dài với Đài Loan, cho biết bang giao giữa hai bên được thiết lập trên căn bản một quyết định có chủ quyền của chính Belize và đã đem lại nhiều lợi ích trong các lãnh vực phát triển, y tế, giáo dục, cơ sở hạ tầng, môi trường và nông nghiệp. Chính phủ Belize cho biết sẽ tham khảo ý kiến các đối tác song phương, khu vực và cộng đồng quốc tế về những diễn biến mới. Lập trường này cho thấy Belize không muốn để những biện pháp trừng phạt của Bắc Kinh trở thành tiền lệ, khiến quốc gia này bị buộc phải thay đổi đường lối ngoại giao.
Đài Loan phản ứng mạnh mẽ trước hành động của Trung Quốc. Ngày 13 tháng 10, Thủ tướng Đài Loan Cho Jung-tai tuyên bố Bắc Kinh không có quyền can thiệp vào công việc nội bộ hoặc chi phối quan hệ ngoại giao của những quốc gia có chủ quyền. Ông khẳng định Đài Loan sẽ tiếp tục hợp tác với các đối tác bang giao và những quốc gia dân chủ khác nhằm bảo vệ tự do, dân chủ, hòa bình và an ninh trong khu vực.
Thứ trưởng Ngoại giao Đài Loan Chen Ming-chi cũng chỉ trích việc Bắc Kinh sử dụng biện pháp trừng phạt để gây áp lực lên những đối tác của Đài Bắc, cho rằng đây là một hình thức đàn áp vượt ra ngoài biên giới Trung Quốc. Ông đặt câu hỏi liệu Bắc Kinh có ý định trừng phạt cả thế giới hay không, trong lúc Đài Loan vẫn tiếp tục tăng cường những mối quan hệ quốc tế của mình. Đối với chính quyền Đài Bắc, các biện pháp trừng phạt này không làm suy giảm quyết tâm duy trì bang giao với những quốc gia đồng minh, mà trái lại còn cho thấy áp lực ngoại giao từ Bắc Kinh ngày càng quyết liệt.
Hoa Kỳ cũng nhanh chóng lên tiếng. Ngày 13 tháng 10, phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Mỹ Tommy Pigott tuyên bố chính quyền Tổng thống Donald Trump phản đối những hành động cưỡng ép và gây hấn của Trung Quốc đối với các quốc gia tại Tây Bán Cầu, chỉ vì những nước này thực thi các quyền thuộc chủ quyền của mình. Ông Pigott nhắc lại lập trường của Ngoại trưởng Marco Rubio rằng Washington không muốn khu vực châu Mỹ trở thành nơi các đối thủ cạnh tranh sử dụng để đe dọa an ninh Hoa Kỳ hoặc phá hoại những mối quan hệ hợp tác của nước này. Washington cũng xác nhận sẽ tiếp tục đứng về phía các đối tác, trong đó có Đài Loan, nhằm cổ võ những giá trị chung, bảo vệ an ninh và thúc đẩy sự thịnh vượng.
Bắc Kinh đáp lại bằng cách yêu cầu Hoa Kỳ ngưng gửi những tín hiệu mà họ cho là khuyến khích các lực lượng chủ trương Đài Loan độc lập. Những lời phản bác qua lại cho thấy cuộc tranh chấp không còn giới hạn trong quan hệ giữa Trung Quốc với hai quốc gia tại Nam Mỹ và Trung Mỹ, mà đã trở thành một phần trong cuộc cạnh tranh chiến lược rộng lớn hơn giữa Bắc Kinh và Washington.
Dẫu vậy, giới quan sát nhận định những biện pháp trừng phạt lần này phần lớn mang tính tượng trưng. Các viên chức của những quốc gia duy trì bang giao với Đài Loan thường ít có nhu cầu đến Trung Quốc hoặc trực tiếp giao dịch với các tổ chức tại nước này. Vì thế, lệnh cấm nhập cảnh hay hạn chế hợp tác có thể chưa gây ra ảnh hưởng đáng kể ngay trước mắt. Tuy nhiên, ý nghĩa chính trị của vụ việc lại rất đáng kể: Trung Quốc muốn chứng tỏ rằng việc công khai ủng hộ Đài Loan có thể dẫn đến những hậu quả về ngoại giao, trong khi Paraguay và Belize muốn bảo vệ nguyên tắc rằng đường lối đối ngoại của một quốc gia không thể bị quyết định bởi áp lực từ một cường quốc.
Vụ việc cũng cho thấy nguy cơ căng thẳng tiếp tục gia tăng tại khu vực Nam Mỹ và vùng Caribe, nơi Washington đang theo dõi sát sự bành trướng ảnh hưởng về kinh tế, kỹ thuật và ngoại giao của Trung Quốc. Nếu Bắc Kinh tiếp tục sử dụng các biện pháp trừng phạt để gây áp lực lên những quốc gia duy trì bang giao với Đài Loan, phản ứng từ Hoa Kỳ và các đối tác của Đài Bắc có thể trở nên mạnh mẽ hơn, khiến cuộc tranh chấp lan sang nhiều lãnh vực khác.
NGƯỜI QUAN SÁT/ tổng hợp
