Từng bị Liên hiệp Âu Châu đưa vào danh sách đen về thuế hồi tháng 2 năm 2026, Việt Nam nay đã được gỡ tên sau hơn nửa năm. Đây là một dấu hiệu đáng chú ý đối với uy tín kinh tế của Việt Nam. Tuy nhiên, quyết định này có đồng nghĩa với việc mọi nghi vấn liên quan đến tính minh bạch của hệ thống thuế đã được giải quyết hoàn toàn hay không vẫn là điều cần chờ xem…
Ngày 9 tháng 10 năm 2026, Hội đồng Liên hiệp Âu Châu (EU) quyết định đưa Việt Nam và Panama ra khỏi danh sách các quốc gia và vùng lãnh thổ không hợp tác về thuế, sau khi ghi nhận những tiến triển trong việc đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế. Quyết định này được xem là dấu hiệu thuận lợi đối với những nỗ lực cải thiện môi trường kinh doanh và nâng cao tính minh bạch trong hệ thống thuế của Việt Nam. Tuy nhiên, đây chưa phải là sự xác nhận sau cùng rằng Việt Nam đã đáp ứng đầy đủ mọi tiêu chuẩn quốc tế. Quốc gia Đông Nam Á này vẫn được chuyển sang diện tiếp tục theo dõi, trong khi chờ một cuộc thẩm định chuyên sâu hơn.
Theo thông cáo công bố ngày 9 tháng 10 của Hội đồng EU, Việt Nam bị đưa vào danh sách những nơi không hợp tác về thuế hồi tháng 2 năm 2026, sau khi cuộc thẩm định của Diễn đàn Toàn cầu về Minh bạch và Trao đổi Thông tin vì Mục đích Thuế thuộc Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) cho thấy Việt Nam chưa đáp ứng những tiêu chuẩn cần thiết về việc trao đổi thông tin thuế theo yêu cầu. Đây là một cơ chế quốc tế nhằm bảo đảm các cơ quan hữu trách có thể tiếp cận những dữ kiện cần thiết để thi hành luật thuế, hạn chế hành vi trốn thuế và ngăn chặn việc lợi dụng những kẽ hở giữa hệ thống tài chánh của các quốc gia.
Việc bị đưa vào danh sách này không có nghĩa Việt Nam bị Liên hiệp Âu Châu cấm vận kinh tế hoặc phải chịu một lệnh trừng phạt mậu dịch toàn diện. Danh sách của EU chủ yếu được dùng như một phương tiện gây sức ép, nhằm khuyến khích các quốc gia và vùng lãnh thổ bên ngoài khối cải thiện chính sách thuế, tăng cường tính minh bạch và thực hiện những cam kết quốc tế trong thời hạn quy định. Dầu vậy, việc bị xếp vào diện không hợp tác có thể khiến các cơ quan quản lý, tổ chức tài chánh và công ty quốc tế chú ý nhiều hơn đến những rủi ro về thuế khi giao dịch với các quốc gia hoặc vùng lãnh thổ có tên trong danh sách.
Sau quyết định hồi tháng 2, Việt Nam đã tiến hành những biện pháp cải tổ và được chấp thuận để thẩm định lại cơ chế trao đổi thông tin thuế. Trong đợt cập nhật ngày 9 tháng 10, Hội đồng EU quyết định chuyển Việt Nam từ Phụ lục I, tức danh sách những quốc gia và vùng tài phán không hợp tác về thuế, sang Phụ lục II. Đây là danh sách ghi nhận những đối tác đang hợp tác với EU nhưng vẫn còn các cam kết cải tổ cần tiếp tục thực hiện. Cách phân loại này cho thấy Liên hiệp Âu Châu đã ghi nhận những tiến bộ của Việt Nam, nhưng vẫn chờ kết quả thẩm định chuyên sâu của Diễn đàn Toàn cầu trước khi xác định liệu những thiếu sót trước đây đã được khắc phục đầy đủ hay chưa.
Ngày 10 tháng 10 năm 2026, bà Phạm Thu Hằng, phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Việt Nam, hoan nghênh quyết định của EU. Bà cho rằng đây là sự ghi nhận đối với những nỗ lực của Việt Nam trong việc hoàn thiện khuôn khổ pháp lý, chính sách và nâng cao hiệu quả thi hành trên thực tế, nhằm xây dựng một môi trường kinh doanh và đầu tư thuận lợi, minh bạch, ổn định, phù hợp với các tiêu chuẩn và thông lệ quốc tế. Theo bà Hằng, Việt Nam sẵn sàng tiếp tục trao đổi và hợp tác với các đối tác quốc tế, trong đó có Liên hiệp Âu Châu, trên tinh thần xây dựng, bình đẳng và cùng có lợi. Mục tiêu được nêu ra là tăng cường tính minh bạch về thuế, cải thiện việc quản trị công ty và thúc đẩy một môi trường kinh doanh quốc tế công bằng, bền vững.
Panama cũng được đưa ra khỏi Phụ lục I trong cùng đợt cập nhật, nhưng trường hợp của quốc gia Trung Mỹ này có những điểm khác biệt. Theo Hội đồng EU, Panama đã cải tổ cơ chế miễn thuế đối với một số khoản lợi tức có nguồn gốc từ ngoại quốc, đồng thời được chấp thuận để thẩm định lại việc tuân thủ các tiêu chuẩn quốc tế về trao đổi thông tin thuế theo yêu cầu. Vì vậy, cả Việt Nam lẫn Panama đều được chuyển sang Phụ lục II, nhưng vẫn nằm trong diện theo dõi của Liên hiệp Âu Châu.
Sau đợt điều chỉnh ngày 9 tháng 10, danh sách chính thức những quốc gia và vùng tài phán không hợp tác về thuế của EU còn tám cái tên: Samoa thuộc Mỹ, Anguilla, Guam, Palau, Nga, quần đảo Turks và Caicos, quần đảo Virgin thuộc Mỹ và Vanuatu. Trong khi đó, Phụ lục II tiếp tục ghi nhận những đối tác đang hợp tác nhưng vẫn còn các cam kết hoặc vấn đề cần theo dõi, trong đó có Việt Nam và Panama. Liên hiệp Âu Châu dự trù xem xét cập nhật danh sách lần kế tiếp vào tháng 2 năm 2027.
Đối với Việt Nam, ý nghĩa quan trọng của quyết định này nằm ở việc cải thiện hình ảnh về công tác quản trị thuế và mức độ tuân thủ các tiêu chuẩn quốc tế. Trong lúc Việt Nam tìm cách thu hút thêm vốn đầu tư ngoại quốc, mở rộng xuất cảng và nâng cao vị thế trong chuỗi cung ứng toàn cầu, tính minh bạch của hệ thống thuế là một yếu tố có ảnh hưởng trực tiếp đến niềm tin của giới đầu tư. Tuy nhiên, việc được đưa ra khỏi danh sách đen mới chỉ là một bước tiến, chớ chưa phải bằng chứng bảo đảm rằng mọi vấn đề đã được giải quyết. Kết quả cuộc thẩm định chuyên sâu sắp tới sẽ có ý nghĩa quyết định đối với việc Việt Nam có hoàn tất được những cam kết còn lại hay không. Nói cách khác, việc được gỡ tên khỏi danh sách đen là một thuận lợi về mặt bang giao và kinh tế, nhưng muốn củng cố uy tín lâu dài, Việt Nam vẫn phải chứng minh rằng những cải tổ đã thực hiện có hiệu quả thực sự và đáp ứng được các tiêu chuẩn quốc tế.
NGƯỜI QUAN SÁT
