Giữa lúc Trung Quốc tiếp tục gia tăng áp lực quân sự chung quanh Đài Loan, một cuộc tranh luận đặc biệt nhạy cảm lại được đặt ra: liệu hòn đảo này có nên tìm tới một hình thức răn đe hạt nhân hay không? Đây vẫn là vấn đề gây nhiều tranh cãi trong giới chiến lược, bởi một mặt, năng lực hạt nhân có thể được xem là phương tiện răn đe nhằm làm cho đối phương phải cân nhắc kỹ hơn trước khi phát động chiến tranh; nhưng mặt khác, sự xuất hiện thêm một quốc gia hay vùng lãnh thổ sở hữu võ khí nguyên tử tại Đông Á cũng có thể làm cho tình hình an ninh thêm phức tạp và gia tăng nguy cơ leo thang hạt nhân nếu xảy ra chiến tranh giữa Hoa Kỳ và Trung Quốc….
Một cuộc tranh luận chiến lược đặc biệt nhạy cảm đang được đặt ra trong bối cảnh Trung Quốc tiếp tục gia tăng áp lực quân sự quanh Đài Loan: liệu khả năng răn đe hạt nhân có thể giúp ngăn Bắc Kinh phát động chiến tranh, hay ngược lại sẽ khiến eo biển Đài Loan trở thành một trong những điểm nóng nguy hiểm nhất thế giới? Tính tới giữa tháng 9 năm 2026, chưa có bằng chứng cho thấy Hoa Kỳ hay Đài Loan đang chính thức theo đuổi việc trang bị võ khí hạt nhân cho Đài Bắc. Tuy nhiên, ý tưởng về một sự bảo đảm hạt nhân mạnh hơn cho Đài Loan đã xuất hiện trong giới nghiên cứu chiến lược từ nhiều năm qua. Một số công trình nghiên cứu từng đưa ra hai phương án: Đài Loan được đặt dưới “ô hạt nhân” của Hoa Kỳ, hoặc tự mình sở hữu võ khí hạt nhân. Đây là những đề nghị trong giới nghiên cứu, chớ không phải chánh sách chính thức của Washington hay Đài Bắc.
Vấn đề trở nên đáng chú ý hơn trong năm 2026 khi áp lực quân sự chung quanh Đài Loan tiếp tục gia tăng. Reuters ngày 17 tháng 9 cho biết các đồng minh của Hoa Kỳ tại Á Châu đang đặc biệt quan tâm tới khả năng Tổng thống Donald Trump điều chỉnh cách tiếp cận đối với Đài Loan trong cuộc gặp với Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình dự kiến diễn ra ngày 24 tháng 9 tại Washington. Reuters cho biết Bắc Kinh vẫn xem Đài Loan là một lợi ích cốt lõi và chưa từ bỏ khả năng sử dụng võ lực để đạt mục tiêu thống nhất. Đồng thời, một gói võ khí trị giá khoảng 14 tỷ Mỹ kim dành cho Đài Loan vẫn đang chờ quyết định của Washington.
Trong khi đó, Đài Loan đang đi theo hướng gia tăng đáng kể khả năng phòng thủ thông thường thay vì công khai theo đuổi võ khí nguyên tử. Ngày 20 tháng 8 năm 2026, chánh phủ Tổng thống Lai Ching-te đề nghị ngân sách quốc phòng năm 2027 lên tới 1.1225 ngàn tỷ Đài tệ, tương đương hơn 35 tỷ Mỹ kim theo tỷ giá được nêu trong các báo cáo, tăng khoảng 18% và lần đầu tiên vượt mức 1 ngàn tỷ Đài tệ. Khoản chi này cũng vượt 3% tổng sản lượng nội địa. Chánh phủ Đài Loan cho biết ngân sách sẽ bao gồm những khoản dành cho hỏa tiễn, drone và những năng lực quốc phòng khác.
Động thái này diễn ra trong lúc quân đội Trung Quốc vẫn thường xuyên hoạt động quanh Đài Loan. Chính quyền của Tổng thống Lai Ching-te đã nhiều lần nhấn mạnh nhu cầu tăng cường khả năng tự phòng thủ, trong đó có việc phát triển các hệ thống võ khí nội địa và củng cố năng lực phòng thủ bất đối xứng. Washington cũng nhiều lần thúc giục Đài Bắc gia tăng chi tiêu quốc phòng. Vì vậy, thay vì công khai tìm kiếm một kho võ khí nguyên tử, Đài Loan hiện đang tập trung vào hỏa tiễn, drone, phòng không, chiến tranh duyên hải, tàu ngầm và những hệ thống có thể gây tổn thất đáng kể cho một lực lượng tiến công lớn hơn nhiều.
Reuters trước đây cũng cho biết Đài Loan đang mở rộng mạnh kho hỏa tiễn chống hạm. Theo những tính toán được dẫn trong các báo cáo trước đó, số hỏa tiễn loại này có thể tăng lên hơn 1.800 quả vào đầu năm 2029. Đây là một phần trong chiến lược phòng thủ bất đối xứng, tức sử dụng một số lượng lớn những hệ thống tương đối cơ động để gây khó khăn cho lực lượng đổ bộ, lực lượng phong tỏa hoặc các chiến hạm của Trung Quốc. Mục tiêu của mô hình này là làm cho bất cứ chiến dịch quân sự nào chống Đài Loan cũng phải đối diện với phí tổn rất cao ngay từ giai đoạn đầu.
Một thay đổi đáng chú ý khác là việc Đài Loan tăng cường phòng thủ tại quần đảo Bành Hồ. Khu vực này nằm giữa Đài Loan và Trung Quốc đại lục, có vị trí chiến lược đối với bất cứ kịch bản quân sự nào tại eo biển. Đài Bắc đã đưa các hệ thống hỏa tiễn tầm xa, drone cùng nhiều đơn vị quân sự tới Bành Hồ và tổ chức các cuộc tập trận nhằm chuẩn bị cho nhiều tình huống, từ phong tỏa cho tới một cuộc đổ bộ quy mô lớn. Các chuyên gia quân sự Đài Loan từng được Reuters dẫn lời cho rằng nếu Bắc Kinh tiến hành một chiến dịch đổ bộ vào đảo chính, Bành Hồ có thể trở thành một trong những mục tiêu quan trọng trong giai đoạn đầu.
Nhưng nếu câu hỏi được đặt ra là “Đài Loan có nên có bom nguyên tử hay không?”, vấn đề lập tức trở nên phức tạp hơn rất nhiều. Đài Loan từng có chương trình nghiên cứu hạt nhân quân sự trong thời kỳ Chiến tranh Lạnh. Những tài liệu được Cơ quan Lưu trữ An ninh Quốc gia thuộc Đại học George Washington công bố cho thấy từ cuối thập niên 1960 tới thập niên 1980, giới chức Hoa Kỳ nhiều lần lo ngại Đài Loan có thể bí mật phát triển khả năng chế tạo một số loại võ khí hạt nhân nhằm tạo sức răn đe trước Trung Quốc. Washington khi đó phản đối mạnh hướng đi này.
Chương trình nói trên sau cùng không trở thành một kho võ khí hạt nhân. Theo Cơ quan An toàn Hạt nhân Đài Loan, trong báo cáo thực thi cơ chế thanh sát năm 2024, Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế, tức IAEA, tiếp tục kết luận rằng toàn bộ vật liệu hạt nhân của Đài Loan được sử dụng cho mục đích hòa bình. Đài Loan duy trì chánh sách không phát triển, không sản xuất, không có được, không lưu trữ và không sử dụng võ khí hạt nhân, đồng thời tiếp tục hợp tác với IAEA theo các cơ chế bảo đảm hạt nhân hiện hành. Điều này có nghĩa là tình trạng hiện nay rất khác với những lo ngại từng xuất hiện trong thời kỳ Chiến tranh Lạnh.
Trong khi đó, Trung Quốc lại đang tiếp tục mở rộng lực lượng hạt nhân. Những đánh giá của giới nghiên cứu và Bộ Quốc phòng Hoa Kỳ trong những năm gần đây cho rằng Bắc Kinh đang xây dựng và củng cố nhiều cơ sở liên quan tới lực lượng hỏa tiễn hạt nhân. Washington từng dự báo kho đầu đạn hạt nhân của Trung Quốc có thể đạt khoảng 1.000 đầu đạn vào năm 2030. Sự phát triển này đang làm thay đổi cán cân chiến lược tại Đông Á và khiến vấn đề răn đe hạt nhân trở thành một phần ngày càng quan trọng trong những cuộc thảo luận về an ninh khu vực.
Bản thân Bắc Kinh khẳng định chánh sách hạt nhân của Trung Quốc vẫn dựa trên nguyên tắc không sử dụng trước. Trong báo cáo về việc thực hiện Hiệp ước Không phổ biến Võ khí Hạt nhân hồi tháng 4 năm 2026, Bộ Ngoại giao Trung Quốc tuyên bố Bắc Kinh theo đuổi chiến lược tự vệ và chánh sách “không sử dụng trước” võ khí hạt nhân. Tuy nhiên, Bắc Kinh cũng khẳng định sẽ duy trì khả năng răn đe và phản công hạt nhân nhằm ngăn các quốc gia khác sử dụng hoặc đe dọa sử dụng võ khí hạt nhân chống Trung Quốc. Vì vậy, giữa tuyên bố chánh sách và cách các nước khác đánh giá sự phát triển lực lượng hạt nhân của Trung Quốc vẫn còn một khoảng cách cần được giới nghiên cứu theo dõi.
Một vấn đề khác khiến giới chiến lược đặc biệt lo ngại là nguy cơ một cuộc chiến thông thường tại Đài Loan leo thang thành đối đầu hạt nhân giữa Hoa Kỳ và Trung Quốc. Trong một cuộc xung đột quy mô lớn, hai bên có thể nhắm tới các trung tâm chỉ huy, thông tin liên lạc và những hệ thống quân sự chiến lược của nhau. Khi các mục tiêu như vậy bị đe dọa, nguy cơ một bên hiểu sai ý định của bên kia và tiến tới những bước trả đũa ngày càng mạnh có thể gia tăng. Một số nghiên cứu chiến lược do các định chế quốc tế thực hiện trong năm 2026 vì vậy xem nguy cơ leo thang hạt nhân là một trong những vấn đề cần được tính tới trong bất cứ kịch bản chiến tranh Mỹ–Trung nào liên quan tới Đài Loan.
Chính vì vậy, việc trao cho Đài Loan võ khí hạt nhân không đơn giản chỉ là câu chuyện “có thêm một loại võ khí để tự vệ”. Một phía của cuộc tranh luận cho rằng nếu Đài Loan sở hữu một năng lực đủ sức khiến Trung Quốc phải đối diện với cái giá cực kỳ lớn khi phát động chiến tranh, Bắc Kinh có thể phải cân nhắc kỹ hơn trước khi hành động. Theo lập luận này, giá trị chính của võ khí hạt nhân nằm ở khả năng răn đe chớ không nhứt thiết ở việc sử dụng chúng trên chiến trường. Nhưng phía còn lại có thể lập luận rằng nếu Đài Loan trở thành một chủ thể sở hữu võ khí hạt nhân, điều đó có thể kích thích một cuộc chạy đua nguyên tử tại Đông Á, tạo thêm lý do để Bắc Kinh hành động trước khi năng lực ấy hoàn thiện, đồng thời đặt Hoa Kỳ vào một tình thế chiến lược khó xử hơn.
Một nghiên cứu trên Journal of Strategic Studies năm 2025 cũng xem xét một kịch bản khác: sử dụng võ khí hạt nhân chiến thuật của Hoa Kỳ trong trường hợp Trung Quốc xâm lược Đài Loan. Tác giả David W. Kearn cho rằng vẫn chưa rõ chiến lược “chiến tranh hạt nhân giới hạn” có thật sự cần thiết hay không, đồng thời nhận định rằng khó có thể mặc nhiên xem chiến lược này là một phương tiện bảo đảm răn đe hữu hiệu đối với Bắc Kinh. Điều đó cho thấy ngay cả trong giới nghiên cứu chiến lược, câu hỏi về vai trò của võ khí hạt nhân trong một cuộc chiến tại Đài Loan vẫn chưa có một đáp án thống nhứt.
Tính tới ngày 18 tháng 9 năm 2026, câu chuyện vì vậy vẫn nằm trong phạm vi tranh luận chiến lược chớ chưa phải là một quyết định chánh sách của Đài Loan hay Hoa Kỳ. Đài Loan đang gia tăng ngân sách quốc phòng, phát triển hỏa tiễn, drone, năng lực phòng thủ các đảo và khả năng chống phong tỏa; Hoa Kỳ tiếp tục là nguồn cung võ khí quan trọng của Đài Bắc; trong khi Trung Quốc tiếp tục hiện đại hóa lực lượng quân sự và kho võ khí hạt nhân. Chánh phủ Đài Loan trong tháng 9 cũng đề nghị thêm 145.7 tỷ Đài tệ cho quốc phòng trong năm 2026, gồm các hệ thống drone và chống hỏa tiễn đạn đạo. Đồng thời, Tổng thống Donald Trump và Chủ tịch Tập Cận Bình được dự trù gặp nhau tại Washington ngày 24 tháng 9, trong lúc tương lai chánh sách của Hoa Kỳ đối với Đài Loan đang được các đồng minh Á Châu theo dõi rất sát.
NGƯỜI QUAN SÁT/ tổng hợp
