WASHINGTON (Calitoday News)– Tổng thống Donald Trump đang gây ra một cuộc tranh luận mới trên chính trường Mỹ sau khi tuyên bố sẽ phát $5,000 cho mỗi công dân Mỹ trưởng thành nếu Đảng Cộng hòa giữ được quyền kiểm soát cả Hạ viện và Thượng viện trong cuộc bầu cử giữa kỳ tháng 11.
Ông Trump gọi khoản tiền này là “Trump Dividend” – Cổ tức Trump, ví người dân Mỹ như những cổ đông được chia phần từ thành công kinh tế của đất nước.
Tuy nhiên, chỉ ít giờ sau khi đề xuất được công bố, một câu hỏi lớn lập tức xuất hiện: Hơn một ngàn tỷ đô la để phát những tấm check này sẽ lấy từ đâu?
Các chuyên gia ngân sách cũng cảnh báo tổng thống không thể tự mình quyết định phát khoản tiền khổng lồ như vậy mà không có sự chấp thuận của Quốc hội.
$5,000 nếu Cộng hòa thắng cả Hạ viện và Thượng viện
Ông Trump đưa ra lời hứa tối thứ Tư tại đại hội giữa kỳ của Đảng Cộng hòa ở Dallas, Texas, trong lúc GOP đang chuẩn bị cho cuộc bầu cử ngày 3 tháng 11.
Theo tuyên bố của tổng thống, điều kiện là Đảng Cộng hòa phải giữ được cả Hạ viện lẫn Thượng viện.
“Nếu Đảng Cộng hòa thắng, quý vị thắng cùng chúng tôi và quý vị nhận được $5,000,” ông Trump tuyên bố.
Ông nói khoản tiền sẽ được gọi là “Trump Dividend.”
Tổng thống cho rằng sức mạnh và thành công kinh tế của Hoa Kỳ cho phép chính phủ chia lại một phần lợi ích cho người dân.
Ông Trump còn nói khoản tiền sẽ dành cho mọi công dân Mỹ trưởng thành, mặc dù sau đó Phó Tổng thống JD Vance cho rằng những người Mỹ giàu có có thể sẽ không nằm trong diện nhận tiền.
Cho đến nay, chính quyền chưa công bố mức thu nhập nào sẽ được dùng để xác định ai bị loại khỏi chương trình.
Tổng chi phí có thể lên tới $1.2 ngàn tỷ
Con số $5,000 nghe hấp dẫn đối với từng gia đình, nhưng khi nhân lên trên toàn nước Mỹ, chi phí trở nên rất lớn.
Reuters ước tính có khoảng 240 triệu công dân Mỹ trưởng thành. Nếu mỗi người nhận $5,000, chính phủ liên bang sẽ phải chi khoảng:
$1.2 ngàn tỷ.
Một số cách tính sử dụng toàn bộ dân số trưởng thành của Hoa Kỳ đưa con số lên khoảng $1.3 ngàn tỷ hoặc hơn.
Để so sánh, Hoa Kỳ hiện đã phải đối mặt với mức thâm hụt ngân sách hàng năm khoảng $2 ngàn tỷ, trong khi nợ quốc gia gần đây đã vượt $40 ngàn tỷ.
Điều đó khiến nhiều chuyên gia đặt câu hỏi liệu một khoản “cổ tức” khổng lồ có thực sự tồn tại hay chính phủ cuối cùng sẽ phải vay thêm tiền để thực hiện lời hứa.
Marc Goldwein thuộc Committee for a Responsible Federal Budget chỉ ra rằng các công ty thường trả cổ tức khi có tiền thặng dư. Chính phủ Mỹ hiện ở tình trạng hoàn toàn ngược lại: đang chi nhiều hơn thu và phải vay một khoản rất lớn mỗi năm.
JD Vance nói có thể lấy tiền thuế quan để trả
Sau bài phát biểu của ông Trump, Phó Tổng thống JD Vance đề cập đến một nguồn tài chính có thể được sử dụng: tiền thu được từ thuế quan.
Nhưng các con số hiện tại cho thấy nguồn tiền này chưa đủ.
Theo Reuters dẫn số liệu của Congressional Budget Office, chính phủ liên bang thu khoảng $167 tỷ từ thuế quan trong năm tài khóa hiện tại, thấp hơn rất nhiều so với khoảng $1.2 ngàn tỷ cần thiết để phát $5,000 cho khoảng 240 triệu người.
Nói cách khác, nếu chỉ dựa vào mức thu thuế quan hiện tại, số tiền đó mới đáp ứng được một phần tương đối nhỏ của tổng chi phí chương trình.
Nếu Quốc hội không tìm được nguồn thu khác hoặc cắt giảm chi tiêu tương ứng, chính phủ có thể phải vay thêm, qua đó làm tăng thâm hụt và nợ quốc gia.
Lo ngại $5,000 có thể làm lạm phát nóng trở lại
Ngoài vấn đề ngân sách, một số nhà kinh tế còn cảnh báo việc đột ngột bơm hơn $1 ngàn tỷ tiền mặt vào nền kinh tế có thể thúc đẩy người dân chi tiêu mạnh và làm áp lực lạm phát tăng trở lại.
Michael Strain của American Enterprise Institute nhận định nền kinh tế hiện không ở trong hoàn cảnh giống thời kỳ đại dịch COVID-19, khi hàng triệu người mất việc và chính phủ sử dụng stimulus checks để hỗ trợ nền kinh tế.
Hiện thị trường lao động tương đối đầy đủ và lạm phát vẫn là vấn đề. Vì vậy, một đợt kích thích tài khóa lớn có thể làm giá cả tăng nhanh hơn.
Nếu lạm phát tăng, Federal Reserve có thể phải duy trì hoặc nâng lãi suất, ảnh hưởng đến mortgage, khoản vay mua xe, thẻ tín dụng và nhiều loại tín dụng khác.
Thị trường trái phiếu cũng có thể chịu áp lực nếu Washington phải phát hành thêm một lượng lớn nợ để tài trợ chương trình.
Ngay cả một nhà tài trợ Cộng hòa cũng gọi đây là “hối lộ”
Phản ứng không chỉ đến từ phía Dân chủ.
Joe Lonsdale, đồng sáng lập Palantir và là một nhà tài trợ nổi tiếng cho Đảng Cộng hòa, công khai phản đối đề xuất.
Lonsdale nói ông muốn Đảng Cộng hòa thắng cuộc bầu cử giữa kỳ và ủng hộ nhiều chính sách của chính quyền Trump, nhưng phản đối điều ông mô tả là kiểu “bread and circus bribes” – dùng tiền và lợi ích để lấy lòng công chúng.
Ông thậm chí mỉa mai rằng nếu chính phủ có thể đơn giản tạo ra tiền để phát cho dân thì tại sao dừng ở $5,000.
Sự phản đối từ một người từng ủng hộ ông Trump cho thấy đề xuất này có thể gây tranh cãi ngay trong giới bảo thủ, đặc biệt với những người ưu tiên giảm chi tiêu và nợ liên bang.
Tổng thống có thể tự phát check $5,000 hay không?
Đây có lẽ là trở ngại lớn nhất.
Theo các chuyên gia ngân sách, Tổng thống Trump không thể đơn phương lấy hơn $1 ngàn tỷ từ ngân khố và gửi check cho người dân.
Quốc hội có quyền kiểm soát chi tiêu liên bang và một chương trình như vậy về cơ bản cần được Quốc hội cho phép và cấp ngân sách.
Điều đó tạo ra một nghịch lý thú vị trong chính lời hứa của ông Trump.
Ông nói tiền sẽ được phát nếu Đảng Cộng hòa thắng cả Hạ viện và Thượng viện. Nếu điều đó xảy ra, GOP về lý thuyết sẽ có vị thế thuận lợi hơn để đưa chương trình qua Quốc hội.
Nhưng ngay cả khi Cộng hòa kiểm soát cả hai viện, vẫn chưa chắc tất cả nghị sĩ Cộng hòa sẽ đồng ý bổ sung hơn $1 ngàn tỷ vào chi tiêu liên bang.
Có phải “mua phiếu” hay không?
Việc ông Trump gắn khoản tiền $5,000 với chiến thắng của một đảng chính trị cũng lập tức làm xuất hiện câu hỏi liệu lời hứa có vi phạm luật bầu cử hay không.
Tuy nhiên, vấn đề pháp lý không đơn giản như việc gọi đề xuất này là “mua phiếu.”
Ông Trump không nói rằng chỉ những người bỏ phiếu cho Đảng Cộng hòa mới được nhận $5,000. Theo đề xuất của ông, nếu GOP thắng, khoản tiền sẽ dành cho những công dân đủ điều kiện nói chung, bất kể cá nhân đó đã bỏ phiếu cho ai.
Reuters dẫn các chuyên gia pháp lý cho rằng lời hứa chính sách mang lại lợi ích tài chính cho một nhóm cử tri rộng lớn nhìn chung không đồng nghĩa với hành vi trả tiền trực tiếp để đổi lấy lá phiếu.
Dù vậy, cách ông Trump công bố đề xuất ngay trước cuộc bầu cử chắc chắn sẽ tiếp tục tạo ra tranh luận chính trị.
Ông Trump từng đưa ra những ý tưởng tương tự
Đây không phải lần đầu ông Trump đề nghị gửi tiền trực tiếp cho người Mỹ.
Năm 2025, ông từng nói đến khoản “tariff dividend” khoảng $2,000, được tài trợ bằng nguồn thu thuế quan. Đề xuất đó cuối cùng không trở thành chương trình phát tiền.
Trước đó cũng từng xuất hiện ý tưởng “DOGE Dividend” $5,000, theo đó một phần tiền tiết kiệm được từ Department of Government Efficiency sẽ được trả lại cho người dân. Kế hoạch đó cũng không trở thành chương trình chi trả thực tế.
Một chương trình khác đã được thực hiện là “Warrior Dividend” $1,776 dành cho khoảng 1.45 triệu quân nhân vào cuối năm 2025. Điểm khác biệt quan trọng là khoản tiền này sử dụng nguồn ngân sách đã được Quốc hội phê chuẩn.
Vì vậy, lời hứa $5,000 mới nhất vẫn còn cách rất xa việc một tấm check thực sự được gửi đến người dân.
$5,000 hiện vẫn chỉ là lời hứa
Đối với người dân Mỹ, điểm quan trọng nhất lúc này là không nên xem $5,000 như một khoản tiền chắc chắn sẽ nhận được.
Hiện chưa có luật được Quốc hội thông qua, chưa có ngân sách $1.2 ngàn tỷ được cấp, chưa có ngày phát tiền và cũng chưa có tiêu chuẩn thu nhập chính thức để xác định ai đủ điều kiện.
Điều chắc chắn duy nhất trong tuyên bố hiện nay là ông Trump đã biến khoản “Trump Dividend” $5,000 thành một phần của thông điệp vận động cho cuộc bầu cử giữa kỳ.
Liệu lời hứa này có giúp Đảng Cộng hòa thu hút thêm cử tri hay ngược lại làm gia tăng lo ngại về lạm phát, thâm hụt và nợ quốc gia sẽ là một trong những câu hỏi đáng chú ý trong những tuần trước ngày bầu cử 3 tháng 11.
Calitoday tổng hợp
