CaliToday News – Tại thành phố Austin (Texas), Mathew Davis (49 tuổi) đang sống trong một trung tâm trú ẩn vô gia cư. Với số tiền ít ỏi kiếm được từ việc bán huyết tương, ngay cả một căn nhà nhỏ giá 450 USD/tháng không có nước máy và chung nhà vệ sinh cũng nằm ngoài khả năng của ông. Cùng lúc đó, hơn 4.500 căn hộ thuộc diện “nhà ở giá rẻ” tại chính thành phố này — chiếm gần 16% — lại đang bị bỏ trống.
Thiếu hụt trầm trọng nhà ở cho nhóm cực kỳ nghèo
Theo báo cáo thường niên mới nhất từ Liên minh Nhà ở Thu nhập Thấp Quốc gia (National Low Income Housing Coalition), nước Mỹ chỉ có khoảng 4 triệu căn hộ giá rẻ cho thuê dành cho 11 triệu hộ gia đình thuộc diện thu nhập cực thấp (thu nhập dưới ngưỡng nghèo liên bang — chưa đến 16.000 USD/năm đối với hộ độc thân — hoặc dưới 30% mức thu nhập trung bình của khu vực – AMI). Nhóm này chiếm khoảng 1/4 tổng số hộ thuê nhà tại Mỹ, và khoảng 3/4 trong số họ phải chi hơn một nửa thu nhập cho tiền thuê nhà cùng điện nước.
Tuy nhiên, số liệu từ Hội đồng Cơ quan Nhà ở Tiểu bang Quốc gia cho thấy chỉ khoảng 12% số căn hộ giá rẻ được tài trợ trong năm 2024 thông qua chương trình Tín dụng Thuế Nhà ở Thu nhập Thấp (LIHTC) là dành cho nhóm này. Phần lớn nguồn vốn lại đổ vào xây nhà cho những người có thu nhập từ 50% AMI trở lên. Tại Austin, 50% AMI tương đương khoảng 47.000 USD/năm đối với người độc thân, trong khi người thu nhập cực thấp kiếm dưới 28.000 USD.
Chương trình LIHTC đã tài trợ gần 4 triệu căn hộ trong 40 năm qua, nhưng nhà kinh tế Chris Edwards từ Viện Cato chỉ trích chương trình quá phức tạp, quan liêu, làm tăng chi phí xây dựng và đề xuất nên trợ cấp tiền trực tiếp cho người thuê qua phiếu hỗ trợ nhà ở (vouchers). Dù vậy, nguồn quỹ liên bang cho phiếu hỗ trợ này thiếu hụt nghiêm trọng khi chỉ 1/4 số gia đình đủ điều kiện nhận được, còn danh sách chờ kéo dài nhiều năm. Bà Carmen Romero, Chủ tịch kiêm CEO của True Ground Housing Partners tại khu vực Washington, D.C., cho biết sau khi trừ chi phí thế chấp và vận hành, một căn hộ cho người có thu nhập 60% AMI chỉ còn dư 140 USD/tháng, do đó không thể khả thi về mặt kinh tế để xây nhà cho nhóm 30% AMI nếu thiếu khoản trợ cấp đặc biệt lớn.
Giá tiệm cận thị trường, thủ tục phức tạp khiến nhà bỏ trống
Tại các thành phố như Austin, Denver và Portland, giá thuê nhà giá rẻ cho nhóm 60% AMI đang tiệm cận giá thị trường. Tình trạng này khiến nhiều người đủ điều kiện thà trả thêm một khoản nhỏ để thuê nhà ở thương mại nhằm tránh quy trình xác minh thu nhập khắt khe:
- Tại Austin: Tỷ lệ trống của nhà ở giá rẻ lên tới gần 16% (mức lành mạnh là khoảng 5%), tương đương hơn 4.500 căn trống theo dữ liệu từ CoStar. Hãng phát triển LDG Development ghi nhận tỷ lệ trống 12% ở phân khúc 60% AMI. Trong khi thành phố hoàn thành toàn bộ 15.000 căn hộ kế hoạch (2018–2027) cho nhóm 60% – 80% AMI, thì nhóm thu nhập cực thấp chỉ mới có 543 căn được xây dựng trên mục tiêu 20.000 căn.
- Tại Denver: Cơ quan Nhà ở và Tài chính Colorado ghi nhận tỷ lệ căn hộ trống là 13% ở phân khúc 60% AMI và tới 21% ở phân khúc 80% AMI thuộc diện tài trợ thuế liên bang, dù thành phố rất thiếu nhà cho người nghèo nhất.
- Tại Portland: Cục Nhà ở Portland ghi nhận hơn 1.700 căn hộ giá rẻ bị bỏ trống (tỷ lệ trống 7,5%). Phần lớn dành cho nhóm 60% AMI (thu nhập khoảng 54.000 USD/người độc thân) với giá trần 1.444 USD/tháng, gần sát mức giá thuê căn hộ một phòng ngủ trên thị trường thương mại là 1.581 USD. Một người dân tên Jaiden Barbee cho biết sẵn sàng trả thêm 200 USD mỗi tháng cho căn hộ thương mại để tránh các rào cản xét duyệt hồ sơ kéo dài.
Ban tập viên CaliToday
