Chỉ trong vài giờ, lũ quét và những dòng bùn đá từ vùng núi Himalaya đã biến nhiều khu vực tại Nepal và Tây Tạng thành một thảm họa kinh hoàng. Số người thiệt mạng tiếp tục tăng, hàng ngàn người vẫn chưa rõ tung tích, trong khi nguy cơ một đợt lũ mới đang cận kề…
Ngày 28/8/2026, Nepal và khu vực Tây Tạng của Trung Quốc vẫn đang chạy đua với thời gian sau trận lũ quét kinh hoàng xảy ra ngày 26/8 tại vùng núi Himalaya. Chỉ trong vài giờ, một vụ sạt lở cùng sự sụp đổ của băng hà ở độ cao hàng ngàn thước đã biến dòng sông miền núi thành một khối nước, bùn, đá và băng khổng lồ, cuốn phăng nhà cửa, đường sá, cầu cống, cơ sở thủy điện và nhiều khu vực dọc biên giới. Điều khiến thảm họa trở nên đặc biệt nghiêm trọng là số người mất tích lên tới hơn 1.500 người, trong đó có hàng trăm người ngoại quốc, nhiều người đang trên đường hành hương tới núi Kailash và hồ Mansarovar ở Tây Tạng.
Theo Reuters cập nhật ngày 28/8, trận lũ xảy ra hôm thứ Tư đã làm 489 người thiệt mạng tại Nepal và 5 người tại Tây Tạng, trong khi gần 1.000 người vẫn mất tích ở cả hai phía biên giới. Tuy nhiên, con số này tiếp tục tăng rất nhanh khi các toán cứu hộ tiến vào những khu vực trước đó bị cô lập. Hãng AP sau đó dẫn Cơ quan Giảm nhẹ và Quản lý Rủi ro Thiên tai Quốc gia Nepal cho biết số người chết đã lên tới 538; cảnh sát Nepal thậm chí đưa ra con số 547. Cơ quan thiên tai Nepal ghi nhận 977 người mất tích và 3.742 người được cứu. Sự khác biệt giữa các con số không phải là điều bất thường trong một thảm họa đang diễn tiến từng giờ, bởi nhiều khu vực vẫn chưa thể tiếp cận và việc kiểm kê nạn nhân chưa hoàn tất.
Bi kịch bắt đầu vào khoảng 8 giờ 40 sáng ngày 26/8 theo giờ địa phương. Một khối băng hà lớn trên vùng núi cao Himalaya sụp xuống, kéo theo đất đá và tạo thành một dòng lở băng – đá khổng lồ. Ban đầu, một số tin tức cho rằng động đất có thể là nguyên nhân. Tuy nhiên, Cơ quan Khảo sát Địa chất Hoa Kỳ, tức USGS, sau đó xác định tín hiệu địa chấn không phải là một trận động đất thông thường gây ra vụ lũ, mà chính sự sụp đổ của băng hà cùng dòng đất đá khổng lồ đã tạo ra tín hiệu địa chấn tương đương khoảng 5,2 độ.
Dòng nước và đất đá từ vùng thượng nguồn tràn vào sông Lhende Khola, sau đó đổ xuống hệ thống Bhotekoshi và Trishuli. Tại một số nơi, mực nước sông Trishuli được cho là dâng tới khoảng 9 thước chỉ trong vòng 30 phút. Những ngôi làng nằm dọc theo dòng sông gần như không có thời giờ phản ứng. Nhà cửa bị cuốn trôi, xe cộ bị nước và bùn nuốt chửng, cầu đường bị phá hủy, trong khi nhiều công trình thủy điện và cơ sở hạ tầng quan trọng cũng chịu thiệt hại nặng nề.
Một trong những khu vực chịu thiệt hại nặng nhứt là huyện Rasuwa của Nepal, sát biên giới Trung Quốc. Tuyến đường nối Kathmandu với Lhasa vốn là một hành lang giao thông quan trọng và cũng là con đường được nhiều du khách, người hành hương sử dụng, nay đã bị tàn phá nghiêm trọng. Phía Trung Quốc, khu vực Gyirong thuộc Tây Tạng cũng bị dòng bùn đất và nước lũ tàn phá. Cảng biên giới Gyirong, một đầu mối giao thông quan trọng, bị ảnh hưởng nặng tới mức lực lượng cứu hộ gặp rất nhiều khó khăn khi tìm đường tiếp cận.
Đáng chú ý nhứt là danh sách người mất tích. Reuters cho biết ít nhứt 540 người ngoại quốc nằm trong số những người chưa được tìm thấy, nhiều người trong số này là khách hành hương Hindu từ Ấn Độ đang trên đường tới núi Kailash và hồ Mansarovar. Tại Tây Tạng, Trung Quốc thông báo có 558 người mất tích, trong đó 260 là công dân ngoại quốc. Chánh quyền Nepal cũng từng ghi nhận hàng trăm du khách từ nhiều quốc gia mất liên lạc sau thảm họa.
Đằng sau những con số khô khan ấy là những câu chuyện của những gia đình đang tuyệt vọng chờ đợi. Reuters dẫn lời Shanti Tamang, một phụ nữ 40 tuổi tại Nepal, kể rằng khi nghe cảnh báo nguy hiểm, mọi người chỉ biết chạy lên nơi cao hơn. “Mọi người bắt đầu nói ‘chạy đi’, vì vậy tôi chạy,” bà kể lại. Một người sống sót khác, Dibga Tamang, được trực thăng đưa ra khỏi vùng Rasuwa cùng ba người khác. Nhưng khi được cứu, ông nói rằng tất cả thân nhân của mình đã chết. Những câu chuyện như vậy cho thấy phía sau con số hàng trăm người thiệt mạng là những gia đình bị xé nát chỉ trong vài phút.
Nhưng thảm họa chưa dừng lại ở trận lũ đầu tiên. Ngày 28/8, một hồ nước thiên nhiên hình thành do đất đá chắn ngang dòng sông tại khu vực biên giới bắt đầu tràn bờ. Reuters cho biết lượng nước trong hồ đã vượt 2,5 triệu thước khối, tăng mạnh so với khoảng 1,5–2 triệu thước khối chỉ một ngày trước đó. Khi hồ bắt đầu tràn xuống sông Bhotekoshi, người dân ở khu vực hạ lưu được cảnh báo phải chạy lên vùng cao. Các toán cứu hộ cũng phải tạm ngưng hoạt động trong khoảng 90 phút để tránh trở thành nạn nhân của một đợt lũ thứ hai.
Phía Trung Quốc, lực lượng cứu hộ cũng phải rút khỏi khu vực nguy hiểm khi nguy cơ hồ nước vỡ tăng lên. Trung Quốc đã điều động hàng trăm nhân viên cứu hộ, máy móc và phương tiện tới khu vực Gyirong. Thủ tướng Trung Quốc Lý Cường đã tới khu vực bị nạn hôm 27/8 để chỉ đạo công tác cứu hộ. Ngày 28/8, cuộc họp của Bộ Chính trị Trung Quốc do Chủ tịch Tập Cận Bình chủ trì yêu cầu tăng cường tìm kiếm người mất tích, theo dõi các hồ băng, nguy cơ sạt lở và những hồ nước hình thành do đất đá chắn dòng.
Nepal cũng huy động một lực lượng rất lớn. Theo AP, hơn 14.800 nhân viên an ninh đã được điều động cho công tác tìm kiếm và cứu hộ. Chánh phủ Nepal cho biết Thủ tướng Balen Shah cùng các thành viên nội các sẽ đóng góp một tháng lương vào quỹ cứu trợ thiên tai. Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif cũng tuyên bố Pakistan sẽ gửi hỗ trợ khẩn cấp cho Nepal. Trong khi đó, Hội Chữ thập đỏ quốc tế ước tính ít nhứt 93.000 người đang bị ảnh hưởng và cần được trợ giúp nghiêm trọng; UNICEF cho biết khoảng 17.000 trẻ em cần viện trợ nhân đạo khẩn cấp, 18 trường học bị phá hủy hoàn toàn và 20 trường khác bị hư hại.
Một chi tiết gây tranh luận là Nepal cho biết họ chưa cần các toán tìm kiếm cứu nạn ngoại quốc, mặc dầu nhiều quốc gia đã đề nghị hỗ trợ. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Nepal Lok Bahadur Chhetri nói các lực lượng an ninh trong nước đang đảm nhiệm công việc và “hiện tại” chưa cần sự trợ giúp từ bên ngoài. Hàn Quốc đã có một toán phản ứng nhanh tại Kathmandu nhưng chưa được điều động. Theo Reuters, Ấn Độ, Trung Quốc, Hoa Kỳ, Anh, Nhật Bản, Hàn Quốc, Sri Lanka và Bangladesh đều đã đề nghị hỗ trợ tìm kiếm cứu nạn.
Thảm họa cũng đặt ra một câu hỏi lớn hơn về tương lai của Himalaya. Các nhà khoa học vẫn thận trọng, chưa thể kết luận biến đổi khí hậu trực tiếp gây ra vụ sụp đổ băng hà lần này. Nhưng họ cảnh báo Himalaya đang nóng lên nhanh chóng, trong khi các sông băng tiếp tục thu hẹp. Khi băng tan và địa hình núi trở nên bất ổn, nguy cơ xảy ra những vụ sạt lở, lũ băng hà và hồ nước bất ngờ vỡ có thể gia tăng. AP dẫn các nhà khoa học cho rằng chưa thể xác lập mối liên hệ trực tiếp giữa biến đổi khí hậu và thảm họa này, nhưng nhiệt độ toàn cầu gia tăng chắc chắn làm tăng nguy cơ của những hiện tượng tương tự tại Himalaya.
Điều đáng sợ nhứt vào cuối ngày 28/8 không còn chỉ là con số thương vong đã lên tới hàng trăm người. Đó là việc lực lượng cứu hộ vẫn chưa thể tiếp cận toàn bộ những khu vực bị tàn phá, trong khi một hồ nước khổng lồ đang tiếp tục đe dọa tạo ra một đợt lũ mới. Những con đường từng đưa người dân và khách hành hương qua dãy Himalaya giờ đây biến thành những dòng bùn; những cây cầu bị cuốn trôi; nhiều khu dân cư bị cô lập hoàn toàn.
NGƯỜI QUAN SÁT/ tổng hợp
