Như Ninh Nguyễn Hồng Dũng
Kính thưa quý vị
Tuần lễ này, đất trời đang bước vào mùa Vu Lan, mùa của lòng hiếu thảo, mùa tưởng nhớ công ơn sinh thành dưỡng dục, mùa để mỗi người lắng lòng nhìn lại tình cảm và trách nhiệm của mình đối với cha mẹ, ông bà và tổ tiên.
Trong không khí thiêng liêng ấy, Nguyễn Hồng Dũng xin được chia sẻ cùng quý vị rằng,Vu Lan không chỉ là một ngày lễ trong Phật giáo. Vu Lan còn là tiếng chuông thức tỉnh lương tri, nhắc nhở mỗi người nhớ rằng mình không tự nhiên mà có mặt trên cuộc đời này. Thân thể này được hình thành từ cha mẹ. Tiếng nói, nụ cười, dáng đi và cả những thói quen rất nhỏ của chúng ta đều ít nhiều mang dấu ấn của gia đình và tổ tiên. Từng bước trưởng thành của một người con đều có bóng dáng hy sinh của cha và tình thương của mẹ. Mẹ đã mang nặng đẻ đau, thức khuya dậy sớm, chăm sóc con từ khi còn đỏ hỏn. Cha đã âm thầm làm việc, chịu đựng khó nhọc để bảo vệ và xây dựng tương lai cho con. Có những giọt nước mắt cha mẹ không để con nhìn thấy. Có những nỗi lo cha mẹ giữ kín trong lòng. Có những hy sinh mà đến khi chính mình làm cha, làm mẹ, chúng ta mới hiểu được phần nào. Vì vậy, mùa Vu Lan không chỉ để chúng ta cài một đóa hoa hồng lên áo. Đóa hoa ấy đẹp và thiêng liêng, nhưng điều quan trọng hơn là chúng ta phải biết biến tình cảm thành hành động.
Nếu cha mẹ còn hiện tiền, hãy trân trọng từng ngày còn được gần gũi. Một lời hỏi thăm, một bữa cơm sum họp, một cuộc điện thoại, một lần đưa cha mẹ đi khám bệnh hay một thái độ nhẹ nhàng, nhẫn nại cũng có thể làm cha mẹ ấm lòng. Đừng đợi đến khi cha mẹ không còn nữa mới thương tiếc và nói rằng: -“Giá như ngày ấy con dành thêm thời gian cho cha mẹ.” hay “Giá như con bớt nóng giận và biết lắng nghe nhiều hơn.” hoặc “Giá như con nói được một lời cảm ơn khi cha mẹ vẫn còn bên cạnh.” Hai tiếng “giá như” thường xuất hiện quá muộn. Bởi vậy, người con có hiếu phải biết thương kính cha mẹ ngay trong hiện tại.
Nếu cha mẹ đã qua đời, sự báo hiếu vẫn không chấm dứt. Chúng ta tưởng niệm cha mẹ bằng cách sống tử tế, giữ gìn danh dự gia đình, làm các việc lành, bố thí, cúng dường, giúp đỡ người nghèo khó và hồi hướng công đức đến cha mẹ cùng cửu huyền thất tổ. Một người con sống có đạo đức, có trách nhiệm và đem lợi ích đến cho xã hội chính là một nén tâm hương đẹp nhất dâng lên cha mẹ.
Đạo Phật đặc biệt đề cao lòng hiếu thảo. Trong bài kinh Vu Lan Bồn, Đức Phật dạy rằng công ơn cha mẹ vô cùng sâu nặng và rất khó đền đáp đầy đủ. Dù người con có hết lòng phụng dưỡng cha mẹ về vật chất, vẫn chưa thể gọi là báo đáp trọn vẹn. Sự báo hiếu cao quý hơn là giúp cha mẹ tăng trưởng niềm tin chân chánh, biết làm việc thiện, tránh điều ác, phát triển lòng bao dung và sống đời an vui. Như vậy, báo hiếu không chỉ là cho cha mẹ tiền bạc, nhà cửa hay vật dụng. Báo hiếu còn là đem đến cho cha mẹ sự bình an trong tâm hồn.
Có người rất thành công ngoài xã hội nhưng thường xuyên làm cha mẹ buồn phiền. Có người mua cho cha mẹ nhiều món quà đắt tiền nhưng lại thiếu một lời nói dịu dàng. Cũng có người tổ chức lễ giỗ rất lớn sau khi cha mẹ qua đời, nhưng khi cha mẹ còn sống lại không dành thời gian chăm sóc. Sự báo hiếu chân thật không nằm ở hình thức phô trương. Nó được biểu hiện qua lòng biết ơn, sự kính trọng, lời nói hòa nhã và những hành động thiết thực trong đời sống hằng ngày.
Dĩ nhiên có nhiều cách báo hiếu khác nhau. Có người phụng dưỡng cha mẹ lúc tuổi già. Có người tiếp nối nghề nghiệp và tâm nguyện của gia đình. Có người xây dựng trường học, bệnh viện hoặc làm việc thiện để tưởng nhớ cha mẹ. Một hình thức báo hiếu rất cao đẹp là biến những thiệt thòi của cha mẹ thành động lực giúp đỡ những người đang chịu hoàn cảnh tương tự.
Trong tuần lễ Vu Lan năm nay, nước Mỹ vừa tiễn biệt một người phụ nữ đã thực hiện lòng hiếu thảo theo cách đặc biệt ấy. Đó là nữ danh ca nhạc đồng quê Dolly Parton. Bà là một huyền thoại của nền âm nhạc Hoa Kỳ, nổi tiếng qua nhiều ca khúc như “I Will Always Love You”. Nhưng phía sau ánh đèn sân khấu, những giải thưởng và thành công vang dội, bà còn được kính trọng bởi tấm lòng nhân ái, đặc biệt là tình thương dành cho trẻ em. Dolly Parton qua đời ngày 25 tháng 8 năm 2026 tại Nashville, Tennessee, hưởng thọ 80 tuổi, sau một thời gian chống chọi với bệnh ung thư. Trước sự ra đi của bà, Tổng thống Donald Trump đã ban hành tuyên bố tưởng niệm và ra lệnh treo cờ Hoa Kỳ rũ trong một tuần. Đây là sự ghi nhận đặc biệt dành cho một người nghệ sĩ đã để lại ảnh hưởng sâu đậm trong đời sống văn hóa và tinh thần của người dân Hoa Kỳ. Nhưng di sản quý giá của bà không chỉ nằm trong những ca khúc nổi tiếng. Một trong những công trình ý nghĩa nhất của bà là chương trình Dolly Parton’s Imagination Library, tức “Thư viện Tưởng tượng của Dolly Parton”.
Cha của Dolly Parton là một người lao động nghèo, không có điều kiện học hành và không biết đọc, biết viết. Tuy không được học chữ, ông vẫn là một người cha thông minh, cần cù và hết lòng chăm lo cho gia đình. Dolly Parton rất yêu kính cha nên khi đã thành danh, bà không quên hoàn cảnh thiếu thốn của ông. Bà từng suy nghĩ rằng nếu cha mình có cơ hội được học tập và tiếp xúc với sách từ thuở nhỏ, có lẽ cuộc đời của ông đã mở ra thêm nhiều con đường khác. Từ tình thương dành cho cha, bà nuôi dưỡng một tâm nguyện rằng, giúp trẻ em có sách để đọc ngay từ những năm đầu đời, không để hoàn cảnh nghèo khó ngăn cản các em bước vào thế giới tri thức.
Năm 1995, bà thành lập chương trình Imagination Library tại quê nhà Sevier County, Tennessee. Chương trình gửi miễn phí mỗi tháng một cuốn sách phù hợp với lứa tuổi đến tận nhà cho trẻ em dưới 5 tuổi, không phân biệt gia đình giàu hay nghèo. Từ một chương trình nhỏ tại quê hương, Imagination Library dần phát triển thành một phong trào khuyến đọc quốc tế. Đến nay, chương trình đã trao tặng gần 300 triệu cuốn sách được gửi đến trẻ em tại Hoa Kỳ và nhiều quốc gia khác. Những con số ấy không chỉ thể hiện giá trị vật chất. Mỗi cuốn sách là một hạt giống của trí tuệ. Mỗi trang sách có thể khơi dậy một ước mơ. Mỗi đứa trẻ biết đọc có thể tìm thấy một con đường mới cho tương lai.
Chương trình được thực hiện thông qua quỹ của Dolly Parton và sự hợp tác của hàng nghìn tổ chức địa phương. Nhưng chính bà là người khơi nguồn, gieo ý tưởng và dành cả uy tín lẫn tâm huyết để phát triển công việc ấy trong suốt nhiều thập niên. Đây là một cách báo hiếu vô cùng thiết thực và cảm động vì Dolly Parton không thể đưa người cha đã lớn tuổi trở lại trường học. Bà cũng không thể thay đổi hoàn cảnh thiếu thốn của tuổi thơ ông. Nhưng bà đã biến nỗi thiệt thòi của cha thành cơ hội học tập cho hàng triệu trẻ em.
Bà không chỉ nói: “Tôi thương cha.” Bà đã dùng tình thương ấy để hành động. Bà không chỉ tưởng nhớ những khó khăn của cha mà đã biến những khó khăn ấy thành một chương trình đem ánh sáng tri thức đến cho cuộc đời. Những cuốn sách được trao cho trẻ em chính là những đóa hoa hiếu hạnh mà bà dâng lên người cha của mình. Một người cha không biết đọc đã trở thành nguồn cảm hứng để hàng triệu trẻ em biết yêu sách và mở rộng tương lai. Đó là cách biến tình riêng thành tình thương rộng lớn; từ hiếu kính cha mẹ tiến đến lòng từ bi đối với xã hội.
Tấm gương của Dolly Parton giúp chúng ta hiểu rằng lòng biết ơn chân thật phải được thể hiện bằng hành động. Vì vậy, trong mùa Vu Lan, chúng ta thường nghe những lời ca ngợi tình cha, nghĩa mẹ. Những lời ấy rất đẹp và cần thiết. Nhưng sau mùa lễ, nếu chúng ta trở về với thái độ lạnh nhạt, nóng giận hoặc vô tâm với cha mẹ thì ý nghĩa Vu Lan vẫn chưa thật sự đi vào cuộc sống. Báo hiếu không nhất thiết phải bắt đầu bằng một công trình lớn lao. Nó có thể khởi đầu từ những việc rất bình thường như khi cha mẹ già yếu, hãy kiên nhẫn vì tai cha mẹ có thể đã nghe không rõ, mắt đã nhìn không tỏ và bước chân không còn nhanh như trước. Khi cha mẹ kể đi kể lại một câu chuyện, xin đừng khó chịu. Ngày chúng ta còn nhỏ, cha mẹ cũng đã phải lặp lại một câu nói rất nhiều lần để dạy chúng ta biết gọi “ba”, gọi “mẹ”. Khi cha mẹ không theo kịp kỹ thuật hiện đại, hãy từ tốn chỉ dẫn. Ngày xưa, chính cha mẹ đã cầm tay dạy chúng ta từng bước đi đầu tiên. Khi cha mẹ bệnh, hãy chăm sóc bằng tình thương, đừng chỉ xem đó là một nghĩa vụ nặng nề. Khi có bất đồng, hãy trình bày bằng lời nói kính trọng. Hiếu thảo không có nghĩa là chúng ta không được có ý kiến khác, nhưng dù khác biệt vẫn phải giữ được sự lễ phép và lòng thương kính.
Người con ở xa có thể báo hiếu bằng những cuộc điện thoại thường xuyên. Người không có nhiều tiền vẫn có thể báo hiếu bằng sự quan tâm và thời gian. Người có điều kiện hơn có thể chăm lo vật chất, sức khỏe và đời sống tinh thần cho cha mẹ. Điều quan trọng không phải chúng ta cho cha mẹ bao nhiêu, mà là trong những việc làm ấy có bao nhiêu tình thương chân thành.
Báo hiếu cũng không dừng lại ở cha mẹ hiện đời. Mỗi chúng ta đều là sự tiếp nối của ông bà và tổ tiên. Tưởng nhớ tổ tiên không chỉ là thắp hương, cúng giỗ hay gìn giữ gia phả. Sự tưởng nhớ cao quý nhất là gìn giữ những giá trị tốt đẹp của gia đình, sửa đổi những tập khí chưa lành và xây dựng một đời sống đạo đức cho thế hệ mai sau. Nếu tổ tiên từng chịu nhiều gian khổ để con cháu có cuộc sống ngày hôm nay, thì chúng ta phải biết sử dụng những điều kiện đang có một cách xứng đáng. Nếu cha mẹ từng hy sinh để chúng ta được học hành, chúng ta phải dùng kiến thức ấy để giúp đời, không nên dùng tài năng làm tổn hại người khác; nếu gia đình đã để lại cho chúng ta một truyền thống đạo đức, chúng ta phải tiếp tục vun bồi và trao truyền cho con cháu. Một người sống lương thiện làm rạng danh tổ tiên. Một người biết phụng sự xã hội là đang tiếp nối công đức của gia đình. Một người biết nuôi dạy con cái có đạo đức là đang báo hiếu cả quá khứ và tương lai.
Nhân đây tôi xin gởi đến các bạn trẻ thân mến, tuổi trẻ là quãng đời đẹp nhất, tràn đầy sức khỏe, trí tuệ và những ước mơ. Nhưng trên hành trình xây dựng tương lai, xin các bạn đừng quên những người đã âm thầm đứng phía sau mình. Đừng nghĩ rằng đợi đến khi thành công, có nhiều tiền hoặc có địa vị rồi mới báo hiếu. Cha mẹ không thể chờ chúng ta mãi. Thời gian của cha mẹ mỗi ngày một ngắn lại. Hãy bắt đầu ngay hôm nay bằng một lời hỏi thăm, một bữa cơm, một cái ôm, một lời cảm ơn hoặc một lời xin lỗi chân thành. Nếu cha mẹ đã qua đời, hãy sống sao cho cha mẹ có thể tự hào về mình. Hãy làm một việc thiện để hồi hướng. Hãy giúp một người khó khăn, trao một cuốn sách cho trẻ em, đóng góp vào học bổng hoặc tham gia công việc phục vụ cộng đồng. Hãy noi theo những người đã cống hiến cho cuộc đời như bà Dolly Parton. Bà đã dùng danh tiếng và thành công của mình không chỉ để hưởng thụ cá nhân, mà còn để mở cánh cửa tri thức cho hàng triệu trẻ em.
Các bạn không nhất thiết phải là một ca sĩ nổi tiếng, cũng không cần phải trao tặng hàng trăm triệu cuốn sách mới được gọi là người có hiếu. Chỉ cần các bạn biết biến lòng biết ơn thành một việc làm cụ thể, các bạn đã bắt đầu bước đi trên con đường hiếu hạnh. Nếu cha mẹ từng nghèo khó, hãy cố gắng học tập và giúp những người nghèo khó. Nếu cha mẹ từng không có cơ hội đến trường, hãy trân trọng việc học và giúp những trẻ em thiếu điều kiện học hành. Nếu cha mẹ từng chịu cô đơn, hãy biết quan tâm đến người già. Nếu cha mẹ từng được người khác giúp đỡ, hãy tiếp tục trao lòng tốt ấy cho cộng đồng. Đó chính là cách biến công ơn cha mẹ thành nguồn năng lượng thiện lành để phụng sự cuộc đời.
Kính thưa quý vị,
Mùa Vu Lan rồi sẽ đi qua, nhưng hạnh hiếu phải còn ở lại trong từng ngày sống của chúng ta. Báo hiếu không phải là việc làm trong một ngày hay một mùa. Đó là một nếp sống, một sự tỉnh thức và một thái độ biết ơn xuyên suốt cuộc đời. Tấm gương của bà Dolly Parton cho chúng ta thấy rằng một người con có thể báo hiếu cha mẹ bằng cách tiếp nối tình thương và chuyển hóa nỗi thiệt thòi của cha mẹ thành hạnh phúc cho nhiều người. Từ một người cha không biết đọc, bà đã xây dựng nên một chương trình đưa hàng trăm triệu cuốn sách đến với trẻ thơ. Từ tình thương dành cho một người cha, bà đã mở rộng thành tình thương dành cho hàng triệu gia đình. Và từ lòng hiếu thảo, bà đã để lại một di sản nhân ái cho thế giới.
Mong rằng trong mùa Vu Lan này, mỗi người chúng ta hãy tự hỏi: “Cha mẹ đang cần gì nơi con?” hay “con đã làm gì để đền đáp công ơn sinh thành dưỡng dục?” hoặc như “con có thể biến lòng biết ơn của mình thành hành động nào có ích cho gia đình và xã hội?”
Xin các bậc làm cha mẹ hãy sống mẫu mực để con cháu noi theo. Xin những người con hãy kính thương và phụng dưỡng cha mẹ khi còn có thể. Xin các bạn trẻ hãy học hạnh báo hiếu bằng những việc làm cụ thể, bắt đầu từ gia đình rồi mở rộng đến cộng đồng và nhân loại. Bởi vì người biết ơn sẽ biết yêu thương. Người có hiếu sẽ biết trách nhiệm. Người biết phụng sự sẽ tìm thấy ý nghĩa cao đẹp của đời mình.
Hãy để lòng hiếu thảo trở thành nền tảng đạo đức. Hãy để tình thương trở thành hành động. Hãy để sự cống hiến trở thành một nếp sống. Và hãy dùng chính hạnh báo hiếu để thăng hoa cuộc đời.
Nguyện cầu hồng ân Tam Bảo gia hộ cho cha mẹ hiện tiền của tất cả chúng ta được thân tâm an lạc, phước thọ tăng long. Nguyện đem công đức lành hồi hướng đến cha mẹ nhiều đời cùng cửu huyền thất tổ đã quá vãng, nương nhờ ánh sáng từ bi và trí tuệ mà được an lành, siêu thoát.
Kính chúc quý vị cùng gia đình một mùa Vu Lan tràn đầy tình thương, sự tỉnh thức và lòng biết ơn.
Nam mô Đại Hiếu Mục Kiền Liên Bồ Tát Ma Ha Tát.
Như Ninh Nguyễn Hồng Dũng
