Một bên là Đài Loan đang tăng cường phòng thủ trước sức ép ngày càng lớn từ Bắc Kinh; bên kia là Trung Quốc tiếp tục vật lộn với cuộc khủng hoảng địa ốc kéo dài. Hai diễn biến xảy ra gần như cùng lúc đang phơi bày những thử thách rất lớn mà Bắc Kinh phải đối diện, cả ở bên ngoài lẫn bên trong…
Ngày 23 tháng 8 năm 2026, Tổng thống Đài Loan Lại Thanh Đức tới đảo Kim Môn, một trong những tiền đồn nhạy cảm nhứt nằm sát bờ biển Trung Quốc, để tưởng niệm 68 năm cuộc giao tranh năm 1958. Trong bài diễn văn trước các cựu chiến binh, ông Lại nhấn mạnh rằng hòa bình không phải thứ tự nhiên “từ trên trời rơi xuống”, mà phải được bảo vệ bằng thực lực. Cùng lúc đó, ở phía bên kia eo biển, Trung Quốc tiếp tục đối mặt với một cuộc khủng hoảng khác: thị trường địa ốc suy yếu kéo dài, trong đó vụ án của Hứa Gia Ấn, người sáng lập Evergrande, trở thành biểu tượng cho sự sụp đổ của mô hình tăng trưởng dựa quá nhiều vào ngành địa ốc. Hai câu chuyện tưởng chừng không liên hệ với nhau, nhưng lại phản ánh hai sức ép lớn đang cùng lúc đè nặng lên Trung Quốc: sức ép chiến lược từ bên ngoài và sức ép kinh tế từ bên trong.
Cụ thể tại Kim Môn ngày 23 tháng 8, ông Lại Thanh Đức đặt vòng hoa và cúi đầu tại công viên tưởng niệm những binh sĩ từng chiến đấu trong cuộc khủng hoảng Eo biển Đài Loan lần thứ hai năm 1958. Khi ấy, lực lượng Trung Quốc đại lục mở những trận pháo kích quy mô lớn vào Kim Môn và Mã Tổ, kéo theo những cuộc giao tranh trên biển và trên không. Đài Loan được Hoa Kỳ hỗ trợ và cuộc khủng hoảng sau cùng kết thúc trong thế giằng co. Đây cũng được coi là lần cuối cùng lực lượng hai bên trực tiếp đối đầu quân sự trên một quy mô lớn.
Trong chuyến viếng thăm, Tổng thống Lại khẳng định quyết tâm bảo vệ chủ quyền và duy trì hòa bình tại Eo biển Đài Loan không thể lay chuyển. Ông nhấn mạnh tinh thần “không nhượng một tấc đất” và cho rằng bài học từ năm 1958 cho thấy hòa bình phải được bảo đảm bằng khả năng phòng thủ thực tế. Theo ông Lại, Đài Loan cần tiếp tục gia tăng ngân sách quốc phòng để đủ sức đối phó với sức ép ngày càng lớn từ Bắc Kinh.
Thông điệp này được đưa ra chỉ vài ngày sau khi chánh quyền Đài Bắc công bố kế hoạch gia tăng mạnh ngân sách quốc phòng năm 2027. Theo Reuters, ngân sách quốc phòng được đề nghị lên tới 1.1225 ngàn tỷ Đài tệ, tương đương khoảng 31,4 tỷ Mỹ kim, tăng 18 phần trăm so với năm trước và lần đầu tiên vượt mức 3 phần trăm GDP. Phần tiền tăng thêm dự trù sẽ được dành đáng kể cho máy bay không người lái, hỏa tiễn, hiện đại hóa quân đội và những chương trình quốc phòng khác.
Đây là một bước đi có ý nghĩa chiến lược. Bắc Kinh từ lâu vẫn tuyên bố Đài Loan là một phần lãnh thổ Trung Quốc và không loại bỏ khả năng dùng võ lực để kiểm soát hòn đảo. Trái lại, chánh quyền Đài Bắc bác bỏ tuyên bố chủ quyền của Bắc Kinh, còn ông Lại nhiều lần khẳng định tương lai của Đài Loan phải do người dân nơi đây quyết định. Tuy nhiên, ông vẫn để ngỏ cánh cửa đối thoại với Trung Quốc.
Kim Môn càng có ý nghĩa đặc biệt vì vị trí địa dư của hòn đảo này. Tại điểm gần nhứt, Kim Môn chỉ cách phần đất do Trung Quốc kiểm soát chưa tới 2 cây số. Từ Kim Môn có thể nhìn thấy bờ biển Trung Quốc. Kể từ đầu năm 2024, lực lượng hải cảnh Trung Quốc thường xuyên tiến hành những cuộc tuần tra mà Bắc Kinh gọi là “thực thi pháp luật” quanh khu vực Kim Môn, khiến Đài Bắc nhiều lần lên tiếng phản đối. Ông Lại cho rằng những hoạt động như vậy cho thấy tham vọng mở rộng của Bắc Kinh chưa hề biến mất.
Nếu câu chuyện Đài Loan cho thấy sức ép địa chánh trị ngày càng rõ rệt, thì câu chuyện Evergrande lại phơi bày mặt trái của nền kinh tế Trung Quốc.
Ngày 20 tháng 8 năm 2026, một tòa án tại Thâm Quyến tuyên án tù chung thân đối với Hứa Gia Ấn, người sáng lập China Evergrande Group. Ông Hứa, 67 tuổi, từng là một trong những người giàu nhứt Á Châu, với tài sản ước tính lên tới 45,3 tỷ Mỹ kim vào năm 2017. Dưới sự lãnh đạo của ông, Evergrande từng trở thành nhà phát triển địa ốc lớn nhứt Trung Quốc xét theo doanh số. Nhưng đế chế được dựng lên bằng những khoản vay nợ khổng lồ sau cùng đã sụp đổ.
Theo Reuters, ông Hứa nhận tội đối với tám cáo buộc, trong đó có sử dụng sai mục đích tiền vốn, gian lận trong việc huy động vốn, nhận tiền gửi trái phép, gian lận chứng khoán và hối lộ. Tòa án cũng quyết định tịch thu tài sản cá nhơn của ông. Ngoài bản án dành cho Hứa Gia Ấn, 56 người khác có liên hệ với Evergrande cũng bị đưa ra xét xử, trong đó năm cựu lãnh đạo cao cấp lãnh án từ 6 tới 18 năm tù. Evergrande bị phạt 8,82 tỷ nhân dân tệ, trong khi công ty con Hengda Real Estate bị phạt 7 tỷ nhân dân tệ.
Nhưng một bản án nặng nề không có nghĩa là cuộc khủng hoảng địa ốc đã chấm dứt. Trái lại, Reuters nhận định lãnh vực này vẫn là một lực cản rất lớn đối với nền kinh tế Trung Quốc. Evergrande vỡ nợ từ năm 2021 và bị tòa án Hồng Kông ra lịnh thanh lý vào năm 2024. Ngày 21 tháng 8 năm 2026, chỉ một ngày sau khi Hứa Gia Ấn lãnh án chung thân, Tòa án Nhân dân Trung cấp Quảng Châu còn chấp nhận đơn yêu cầu thanh lý Hengda Real Estate do một ngân hàng thương mại nông thôn Quảng Châu đệ trình, với lý do công ty không còn khả năng trả nợ và tài sản không đủ để thanh toán những nghĩa vụ phải trả.
Đây chính là điểm đáng chú ý nhứt: xử lý một ông trùm địa ốc có thể giải quyết trách nhiệm pháp lý của một cá nhơn, nhưng không thể tự nhiên chữa lành căn bệnh của cả thị trường.
Theo Reuters, hàng triệu căn nhà chưa hoàn tất vẫn còn nằm đó tại Trung Quốc. Giá nhà tại nhiều thành phố nhỏ tiếp tục xuống, trong khi số nhà mới bán ra và hoạt động xây cất đều suy yếu. Tại những thành phố nội địa nhỏ hơn, giá nhà cũ đã giảm gần một phần tư so với năm 2020. Khi giá trị tài sản của dân chúng sụt giảm, tâm lý tiêu thụ cũng bị ảnh hưởng, bởi địa ốc là một trong những nguồn tài sản quan trọng nhứt của các gia đình Trung Quốc.
Hậu quả là Bắc Kinh ngày càng phải tìm động lực tăng trưởng từ những lãnh vực khác. Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình thúc đẩy những ngành kỹ nghệ chiến lược như chất bán dẫn, người máy và các ngành kỹ nghệ tân tiến. Tuy nhiên, theo những nhà phân tích được Reuters dẫn lời, quy mô của các ngành này hiện vẫn chưa đủ sức bù đắp hoàn toàn sức kéo xuống từ thị trường nhà đất.
Kinh tế Trung Quốc tăng 4,3 phần trăm trong quý II năm 2026 so với cùng kỳ năm trước, mức tăng chậm nhứt trong hơn ba năm. Khi sức tiêu thụ trong nước suy yếu, Trung Quốc ngày càng phải dựa nhiều hơn vào xuất cảng. Điều này lại tạo ra một vấn đề mới: mức thặng dư mậu dịch khổng lồ và làn sóng hàng hóa Trung Quốc tràn ra các thị trường quốc tế đang làm gia tăng căng thẳng thương mại với Hoa Kỳ, Liên Hiệp Âu Châu và nhiều nền kinh tế khác.
Những công ty địa ốc khác cũng không thoát khỏi vòng xoáy. Country Garden vỡ nợ năm 2023, trong khi China Vanke đang phải tìm cách gia hạn một số khoản thanh toán trái phiếu và thay đổi nhiều chức vụ lãnh đạo cao cấp bằng những nhân sự xuất thân từ các doanh nghiệp quốc doanh. Trong lúc các công ty tư nhơn suy yếu, những doanh nghiệp địa ốc quốc doanh ngày càng chiếm vị trí lớn hơn trên thị trường.
Đáng chú ý, giới phân tích vẫn chưa đồng ý với nhau về thời điểm cuộc khủng hoảng chạm đáy. Sam Radwan, Giám đốc điều hành Enhance International, cho rằng giá nhà có thể còn phải giảm khoảng 40 phần trăm so với mức năm 2025 thì thị trường mới đạt trạng thái quân bình, và tiến trình này có thể kéo dài thêm cả một thập niên. Trong khi đó, Christopher Beddor của Gavekal Dragonomics cho rằng tình hình có thể không xấu thêm đáng kể, nhưng thị trường nhiều khả năng vẫn phải trải qua một thời kỳ điều chỉnh kéo dài trước khi có thể phục hồi.
Câu chuyện Hứa Gia Ấn vì vậy mang một ý nghĩa vượt xa số phận của một tỷ phú. Năm 2017, ông từng đứng trên đỉnh cao của cải; tới năm 2026, ông đứng trước tòa với bản án chung thân. Nhưng điều đáng nói hơn là sau khi người sáng lập bị kết án, những căn nhà chưa hoàn tất vẫn còn đó, chủ nợ vẫn phải chờ đợi, còn hàng triệu người mua nhà vẫn phải đối diện với câu hỏi: tới bao giờ tài sản của họ mới thật sự được hoàn tất và lấy lại giá trị?
Một chủ nhà ở Sơn Đông được Reuters phỏng vấn cho biết căn nhà ông mua năm 2019 đã mất khoảng 25 phần trăm giá trị. Jason Wang, 38 tuổi, đặt ra một câu hỏi hết sức đơn giản nhưng nghe thật xót xa: khi người dân còn phải lo chuyện cơm áo hằng ngày, thì còn ai đủ khả năng mua nhà?
NGƯỜI QUAN SÁT/ tổng hợp: Reuters, BBC…
