Calitoday News – Một bước tiến quan trọng trong cuộc chiến chống ung thư: Moderna và Merck ngày 19/8 công bố kết quả tích cực từ thử nghiệm lâm sàng giai đoạn 3 đối với một loại vaccine ung thư sử dụng công nghệ mRNA cá nhân hóa.
Liệu pháp có tên Intismeran autogene, trước đây được biết đến với mã mRNA-4157 hoặc V940, được phát triển bởi Moderna phối hợp với Merck. Vaccine được sử dụng cùng Keytruda (pembrolizumab), loại thuốc miễn dịch nổi tiếng của Merck.
Trong thử nghiệm trên hơn 1.100 bệnh nhân bị ung thư hắc tố nguy cơ cao, phương pháp kết hợp này đã đáp ứng cả hai mục tiêu quan trọng của nghiên cứu: kéo dài thời gian bệnh nhân không bị ung thư tái phát và kéo dài thời gian không xuất hiện di căn xa.
Thử nghiệm trên 1.137 bệnh nhân
Thử nghiệm giai đoạn 3 INTerpath-001 tuyển 1.137 bệnh nhân mắc melanoma giai đoạn IIB đến IV có nguy cơ cao, sau khi khối u đã được phẫu thuật loại bỏ hoàn toàn.
Một nhóm được điều trị bằng vaccine mRNA cá nhân hóa kết hợp với Keytruda, trong khi nhóm đối chứng chỉ nhận Keytruda.
Mục tiêu là xem liệu vaccine có thể giúp ngăn căn bệnh quay trở lại sau phẫu thuật hay không.
Theo Moderna và Merck, kết quả ban đầu cho thấy nhóm sử dụng liệu pháp kết hợp đạt kết quả tốt hơn đáng kể so với nhóm chỉ dùng Keytruda. Các công ty cho biết cả hai tiêu chí chính của nghiên cứu — recurrence-free survival (RFS) và distant metastasis-free survival (DMFS) — đều đạt ý nghĩa thống kê.
Đây được xem là một cột mốc đặc biệt bởi đây là thử nghiệm giai đoạn 3 thành công đầu tiên đối với một vaccine ung thư mRNA cá nhân hóa, mở ra khả năng sử dụng công nghệ mRNA không chỉ để phòng bệnh truyền nhiễm mà còn để điều trị ung thư.
Vaccine này hoạt động như thế nào?
Khác với vaccine thông thường nhằm phòng ngừa một căn bệnh trước khi con người mắc bệnh, Intismeran được thiết kế riêng cho từng bệnh nhân ung thư.
Sau khi khối u được phẫu thuật lấy ra, các nhà khoa học phân tích những đột biến gene đặc trưng trong tế bào ung thư của bệnh nhân. Sau đó, họ thiết kế một vaccine mRNA nhằm “dạy” hệ miễn dịch nhận diện những dấu hiệu đặc biệt này.
Nói đơn giản, vaccine giống như cung cấp cho hệ miễn dịch một “bản mô tả nhận dạng” riêng của khối u.
Khi được tiêm vào cơ thể, mRNA hướng dẫn tế bào tạo ra những protein hoặc dấu hiệu liên quan đến các đột biến của khối u. Hệ miễn dịch sau đó được kích hoạt để nhận diện và tấn công những tế bào ung thư còn sót lại.
Điểm đặc biệt là vaccine không giống nhau hoàn toàn giữa các bệnh nhân, mà được cá nhân hóa dựa trên đặc điểm di truyền của từng khối u.
Vì sao phải kết hợp với Keytruda?
Vaccine mRNA là một phần của chiến lược điều trị, chứ không phải “viên đạn thần kỳ” hoạt động độc lập.
Keytruda là một thuốc ức chế PD-1, giúp tháo bỏ một trong những cơ chế mà tế bào ung thư sử dụng để né tránh hệ miễn dịch.
Ý tưởng của các nhà nghiên cứu là kết hợp hai phương pháp:
Vaccine mRNA: giúp hệ miễn dịch biết nên tìm và tấn công tế bào ung thư nào.
Keytruda: giúp hệ miễn dịch hoạt động mạnh hơn và hạn chế khả năng ung thư “né” hệ thống phòng vệ của cơ thể.
Sự kết hợp này trước đó cũng đã cho kết quả đầy hứa hẹn trong thử nghiệm giai đoạn 2b.
Những kết quả trước đó rất đáng chú ý
Trước khi có kết quả giai đoạn 3 mới nhất, dữ liệu theo dõi 5 năm của thử nghiệm giai đoạn 2b KEYNOTE-942 đã cho thấy vaccine kết hợp Keytruda làm giảm 49% nguy cơ ung thư tái phát hoặc tử vong so với Keytruda đơn độc.
Đồng thời, nguy cơ xuất hiện di căn xa hoặc tử vong giảm 59%.
Ở phân tích trước đó sau khoảng ba năm theo dõi, mức giảm nguy cơ tái phát hoặc tử vong cũng khoảng 49%, trong khi nguy cơ di căn xa hoặc tử vong giảm 62%.
Những kết quả này là lý do Moderna và Merck quyết định tiến hành thử nghiệm giai đoạn 3 với số bệnh nhân lớn hơn.
Đây chưa phải là vaccine phòng ngừa ung thư cho người khỏe mạnh
Một điểm rất quan trọng cần làm rõ: Intismeran hiện không phải là vaccine giúp người khỏe mạnh phòng ngừa melanoma.
Đây là một liệu pháp điều trị bổ trợ dành cho những bệnh nhân đã mắc ung thư hắc tố và đã được phẫu thuật loại bỏ khối u, nhưng vẫn có nguy cơ bệnh quay trở lại.
Vì vậy, cách gọi “vaccine ung thư” có thể khiến nhiều người hiểu nhầm rằng đây là vaccine giống vaccine cúm hoặc COVID-19.
Thực tế, đây là một dạng liệu pháp miễn dịch cá nhân hóa, sử dụng công nghệ mRNA để kích hoạt hệ miễn dịch chống lại những đặc điểm riêng của tế bào ung thư.
Melanoma nguy hiểm như thế nào?
Ung thư hắc tố là dạng ung thư phát triển từ các tế bào tạo sắc tố melanin.
Mặc dù không phải loại ung thư da phổ biến nhất, melanoma được xem là một trong những loại nguy hiểm nhất vì có khả năng lan sang các cơ quan khác trong cơ thể.
Ngay cả khi khối u được phẫu thuật loại bỏ hoàn toàn, một số bệnh nhân có nguy cơ bệnh tái phát hoặc di căn.
Đó chính là lý do các nhà khoa học tập trung vào việc điều trị sau phẫu thuật, nhằm giúp hệ miễn dịch tiêu diệt những tế bào ung thư cực nhỏ có thể còn tồn tại mà các phương pháp chẩn đoán thông thường không phát hiện được.
Có phải đây là “bước ngoặt” của công nghệ mRNA?
Nhiều chuyên gia xem kết quả mới là một cột mốc quan trọng.
Công nghệ mRNA trở nên nổi tiếng toàn cầu nhờ vaccine COVID-19. Nhưng các nhà khoa học từ lâu đã hy vọng có thể sử dụng cùng nền tảng này để điều trị ung thư.
Ung thư khó hơn nhiều so với virus bởi mỗi khối u có thể mang những đột biến khác nhau. Chính vì vậy, khả năng tạo ra một vaccine cá nhân hóa cho từng bệnh nhân là một trong những điểm hấp dẫn nhất của công nghệ này.
Kết quả giai đoạn 3 của Moderna và Merck lần này cung cấp bằng chứng mạnh hơn rằng chiến lược đó có thể hoạt động trong một loại ung thư rắn.
Tuy nhiên, các chuyên gia vẫn thận trọng. Hai công ty mới công bố kết quả hàng đầu (topline) của thử nghiệm. Những dữ liệu chi tiết hơn về mức độ cải thiện, khả năng sống còn tổng thể và các phân tích an toàn vẫn sẽ cần được công bố đầy đủ tại một hội nghị y khoa và trong các tài liệu khoa học.
Tác dụng phụ thì sao?
Cho đến nay, Moderna và Merck cho biết không phát hiện vấn đề an toàn mới so với những gì đã được quan sát trong các nghiên cứu trước đó.
Trong dữ liệu theo dõi 5 năm của thử nghiệm giai đoạn 2b, những tác dụng phụ thường gặp liên quan đến liệu pháp kết hợp gồm mệt mỏi, đau tại vị trí tiêm và ớn lạnh. Phần lớn các tác dụng phụ thuộc mức độ nhẹ hoặc trung bình.
Dĩ nhiên, khi thử nghiệm được mở rộng cho hàng ngàn bệnh nhân trong tương lai, việc theo dõi an toàn lâu dài vẫn rất quan trọng.
Khi nào vaccine có thể được sử dụng rộng rãi?
Hiện Intismeran chưa phải là thuốc được FDA phê chuẩn để điều trị melanoma.
Sau kết quả tích cực của thử nghiệm giai đoạn 3, Moderna và Merck dự kiến sẽ trao đổi với các cơ quan quản lý để tiến tới hồ sơ xin cấp phép.
Nếu các dữ liệu đầy đủ tiếp tục chứng minh hiệu quả và an toàn, liệu pháp có thể trở thành một trong những phương pháp điều trị ung thư cá nhân hóa đầu tiên sử dụng mRNA được đưa vào thực tế.
Không chỉ melanoma
Thành công của Intismeran cũng có ý nghĩa vượt ra ngoài ung thư hắc tố.
Moderna và Merck đang nghiên cứu công nghệ này ở những loại ung thư khác, bao gồm ung thư phổi không phải tế bào nhỏ, ung thư bàng quang và ung thư thận.
Hai công ty hy vọng cùng một nguyên lý — phân tích đột biến của khối u rồi tạo vaccine riêng cho từng bệnh nhân — có thể được áp dụng cho nhiều loại ung thư khác nhau.
Một kỷ nguyên mới của điều trị ung thư?
Nếu những kết quả mới được xác nhận bằng dữ liệu đầy đủ và cuối cùng được các cơ quan quản lý phê chuẩn, đây có thể là một bước chuyển quan trọng trong ngành ung thư.
Trong nhiều thập niên, điều trị ung thư chủ yếu dựa vào những phương pháp tương đối giống nhau cho nhiều bệnh nhân như phẫu thuật, hóa trị, xạ trị và thuốc miễn dịch.
Công nghệ vaccine mRNA cá nhân hóa đưa ra một hướng tiếp cận hoàn toàn khác:
Không chỉ điều trị loại ung thư nào, mà còn thiết kế phương pháp điều trị dựa trên chính những đột biến của khối u của từng người.
Moderna và Merck chưa thể tuyên bố rằng họ đã “chữa khỏi ung thư” bằng vaccine mRNA. Nhưng kết quả giai đoạn 3 mới nhất cho thấy công nghệ này có khả năng giảm đáng kể nguy cơ melanoma quay trở lại và lan rộng sau phẫu thuật.
Đối với hàng ngàn bệnh nhân ung thư hắc tố mỗi năm, đây có thể là một bước tiến rất đáng hy vọng — và đối với ngành công nghệ mRNA, nó có thể đánh dấu thời điểm vaccine mRNA bắt đầu bước ra khỏi lĩnh vực bệnh truyền nhiễm để tiến sâu vào điều trị ung thư cá nhân hóa.
Calitoday Tổng hợp
