CaliToday News – Sau 2 năm sống trong xe RV tại San Jose, ông Fernando Vilchis-Alcantara (51 tuổi) được hỗ trợ qua các mô hình nhà tạm trú để rồi thuê được một căn hộ có trợ cấp. Với mái nhà ổn định, cựu cư dân vô gia cư gốc Mexico này hy vọng sớm trở lại làm thợ điện để làm lại cuộc đời: “Đây chính là khởi đầu mới của tôi.” Thế nhưng, với phần lớn trong số 38.000 người vô gia cư tại Bay Area, cơ hội thoát khỏi cảnh màn trời chiếu đất tương tự vẫn còn vô cùng xa vời.
Sự đứt gãy trong hệ thống nhà tạm trú
Bay Area đang thiếu hụt trầm trọng nhà tạm trú khi trung bình mỗi đêm chỉ khoảng 1/3 số người vô gia cư có chỗ ngủ — tỷ lệ thấp hơn hẳn so với nhiều đô thị lớn tại Mỹ. Khủng hoảng gay gắt này đã hối thúc chính quyền địa phương rót hàng triệu USD ngân sách để bổ sung hàng nghìn giường tạm trú mới.
Tỷ lệ người vô gia cư có chỗ tạm trú theo khu vực (Dữ liệu năm 2024)
| Khu vực / Thành phố | Tỷ lệ có chỗ tạm trú (%) |
| Thành phố New York | 97% |
| Chicago (Hạt Cook) | 91% |
| Washington, D.C. | 84% |
| Trung bình toàn quốc (Mỹ) | 64% |
| San Francisco | 48% |
| Hạt San Mateo | 46% |
| Bang California | 34% |
| Hạt Alameda | 33% |
| Hạt Contra Costa | 31% |
| Hạt Santa Clara | 29% |
(Nguồn: Bộ Gia ốc và Phát triển Đô thị Mỹ – HUD, 2024. Phân tích bởi Bay Area News Group)
Khác với những vùng khí hậu lạnh như Washington D.C. hay New York vốn bắt buộc phải cung cấp nhà tạm trú, các hạt tại Bay Area đều rơi vào tình trạng thiếu giường nghiêm trọng. Dù giới chức thường cho rằng người vô gia cư từ chối vào nhà tạm trú, thực tế toàn vùng đang phải đối mặt với tỷ lệ trung bình hơn 2 người/giường; riêng tại hạt Santa Clara, con số này lên tới 3 người/giường
Tác hại của việc sống không mái che:
Việc sống lang thang khiến người vô gia cư chịu nguy cơ tử vong cao, dễ mắc bệnh tâm thần, nghiện chất và trở thành nạn nhân của tội phạm bạo lực. Áp lực từ cử tri về an ninh, y tế và chi phí khẩn cấp đã thúc đẩy chính quyền mở rộng nhà tạm trú, giúp giảm đáng kể số người sống ngoài đường phố (San Jose giảm 10%, Oakland giảm 27% và San Francisco giảm 22%). Thị trưởng San Jose, ông Matt Mahan, khẳng định đây là “giải pháp an toàn, bảo đảm nhân phẩm và khả thi” để thay thế cuộc sống hè phố.
Cánh cửa xoay tròn: Rời nhà tạm trú nhưng không có nhà ở
Dữ liệu liên bang chỉ ra thực tế trớ trêu: phần lớn người rời nhà tạm trú không tìm được nhà ở cố định, với tỷ lệ thành công tại California năm 2024 chỉ đạt 34,6% (mức trung bình cả nước là 33,8%). Nguyên nhân chủ yếu do thiếu hụt nhà ở giá rẻ, cùng với môi trường thiếu riêng tư và giới hạn thời gian lưu trú tại các nhà tạm trú truyền thống. Chuyên gia Jamie Chang (UC Berkeley) ví hệ thống này như “cánh cửa xoay tròn” vì chưa hỗ trợ hiệu quả cho việc định cư lâu dài.
Mô hình tạm trú mới: Liệu có phải là lời giải?
Để khắc phục hạn chế của nhà tạm trú tập trung, các mô hình “nhà ở tạm thời” (như nhà siêu nhỏ hay khách sạn cải tạo) được triển khai với không gian riêng tư, có phòng tắm và cho phép nuôi thú cưng. Mô hình này cho hiệu quả rõ rệt: tại hạt San Mateo, tỷ lệ cư dân chuyển sang nhà ở cố định cao gấp 3 lần (đạt 27%); còn tại hạt Santa Clara, con số này lên tới 43%.
Bà Elizabeth Funk (CEO DignityMoves) chỉ ra rằng một căn nhà siêu nhỏ chỉ mất vài tháng để hoàn thành với chi phí 72.000 USD — bằng 1/10 so với xây căn hộ cố định (hơn 600.000 USD). Bà nhận định việc ưu tiên nhà cố định đắt đỏ thay vì đưa mọi người vào mái che là lý do khiến nhiều người phải mòn mỏi ngoài đường.
Ngược lại, các nhà hoạt động cảnh báo việc dồn ngân sách cho nhà tạm trú thay vì nhà ở lâu dài sẽ gây tắc nghẽn “đầu ra”. Đồng thời, nó gia tăng gánh nặng tài chính cho địa phương do nhà tạm trú không nhận được trợ cấp thuê nhà dài hạn từ liên bang.
Giải pháp kiềng ba chân
Các chuyên gia khẳng định để giải quyết triệt để nạn vô gia cư, Bay Area cần thực hiện đồng bộ kiềng ba chân:
- Phòng ngừa mất nhà: Trợ cấp tài chính khẩn cấp cho các gia đình có nguy cơ (như chương trình của hạt Santa Clara hỗ trợ khoảng $7.000/hộ, giúp hơn 90% hộ duy trì được nhà ở sau 2 năm).
- Tạo nơi trú ẩn khẩn cấp: Cung cấp chỗ ở tạm thời an toàn, bảo đảm nhân phẩm.
- Xây dựng nhà ở giá rẻ cố định: Đầu tư hạ tầng nhà ở lâu dài. Phân tích từ California Housing Partnership cho thấy toàn vùng Bay Area đang thiếu khoảng 226.600 căn hộ giá rẻ cho người thu nhập thấp.
Như trường hợp của ông Vilchis-Alcantara, khi có được căn hộ studio cho riêng mình, điều tuyệt vời nhất là ông đã có thể đón cô con gái 18 tuổi Camila đến chơi bất cứ lúc nào — điều ông không thể làm suốt những năm tháng sống trong nhà tạm trú hay trên xe RV.
“Bây giờ con gái tôi có thể đến thăm tôi bất cứ khi nào cháu muốn. Đó là điều tuyệt vời nhất. — Ông Fernando Vilchis-Alcantara chia sẻ với nụ cười rạng rỡ.
Nguồn Tổng hợp
