- Nghề làm báo đóng vai trò cực kỳ quan trọng đối với lịch sử. Thời thập niên 1970’s, ký giả Bob Woodward đã dùng kỹ thuật “deep background” lập ra 8 ngăn kéo hồ sơ thu thập tài liệu để viết về Tối Cao Pháp Viện Hoa Kỳ. Vào năm ông 30 tuổi, đang làm việc cho tờ báo Washington Post, ông đã làm cho triều đại Tổng thống Richard Nixon sụp đổ với hồ sơ “nói dối” trong vụ Watergate. Chính vì vậy người ta thường nói nghề làm báo là phiên bản sơ khai của lịch sử.
- Dưới đây là tiết lộ của nữ ký giả Maggie Haberman. Bà ký giả này lúc đầu làm việc cho mấy tờ báo lá cải ở New York, và bà bắt đầu cộng tác với tờ New York Times kể từ năm 2015. Bà theo dõi mọi hoạt động, việc làm của ông Trump từ ngày chàng Donald Trump mới bắt đầu hành nghề địa ốc, mua bán nhà cửa ở New York.
Theo sự tiết lộ của ký giả Maggie Haberman trong cuốn sách tựa đề là “ A Confidence Man”, thì với thái độ luôn luôn hăm hở, xông xáo của Donald Trump, cho cột báo của Liz Smith và Cindy Adams phải chú ý đến ông ta. Đây là cuốn sách đầu tiên của ký giả Maggie Haberman viết về ông Trump, xuất bản năm 2022. Trong đó, bà miêu tả ông Trump là một mẫu người có bản chất, cá tính bất biến không hề thay đổi. Bà viết: “Ông ta chỉ có vài động thái, cung cách xử thế mà ông sử dụng rất nhiều lần trong cả cuộc đời của ông. Đó là thái độ “nói dối ngay tức khắc điều mình vừa làm”, và “ông ta thường hay đổ thừa chuyện ông làm cho người khác.”, “ông hay nổi giận dữ dội khi gặp điều bất ưng ý.”, “ông luôn luôn tìm cách lạm dụng, khai thác những kẻ trung thành với ông.”, “ lúc nào ông cũng có sẵn vô số lời than trách cũ xì.”, và “ông không bao giờ biết là nhục nhã, biết việc mình làm là bậy mà vẫn làm.”.
Vì thế khi nhảy ra làm chính trị, thái độ xấu xa, kỳ quái của ông Trump là điều mọi người nhận ra từ đầu. Khi trả lời cuộc phỏng vấn của tạp chí Playboy hồi năm 1990, ông Trump khen ngợi giới lãnh đạo Trung quốc đã khôn ngoan khi đem binh lính tàn sát nhóm người biểu tình đòi dân chủ ở quảng trường Thiên An Môn. Ông tóm tắt nhận xét của ông như sau: “Bọn họ tỏ ra rất hiểm ác, họ hành động tàn bạo, nhưng họ đã trấn áp đám biểu tình hữu hiệu bằng sức mạnh. Điều đó cho thấy quyền lực của sức mạnh là gì. Hiện nay đất nước Mỹ của chúng ta yếu quá.”. Ba chục năm sau, chính nhân vật này đã yêu cầu ông Tham Mưu Trưởng Liên quân Hoa Kỳ là tướng Mark Milley: “Tại sao ông không tìm cách đối phó với bọn biểu tình chống chính phủ đang lộng hành trên đường phố, cứ dùng quân đội “bắn què giò chúng nó, hay cách nào khác để đập tan chúng nó.”.
Bây giờ, trong lúc đất nước đang ủ rũ đến gần đến ngày kỷ niệm sinh nhật thứ 250, bà Haberman, cộng tác với một ký giả khác của báo The New York Time, là Jonathan Swan viết cuốn sách “Regime Change” miêu tả theo trình tự thời gian một cách sống động, nghiêm khắc, và không khỏi buồn phiền về những gì ông Trump đã làm trong nhiệm kỳ hai ở Bạch Cung. Một phần cuốn sách có tính chất hết sức phiêu lưu mạo hiểm là vì tác giả và nhà xuất bản đã hoàn thành sản phẩm trong một thời gian nhanh kỷ lục, trước khi hành động lịch sử diễn ra bị biến mất đi vào quên lãng. Kết quả những hành vi lịch sử nhiều khi bị tan biến như một quả chuối chín trong một tuần lễ.
Cuốn sách Regime Change- Thay Đổi Chế Độ- là một cuốn sách ngoại lệ đặc biệt. Nó vượt qua tất cả mọi thể loại. Mặc dù một số tư liệu rất quen thuộc với lối sưu tầm của tờ báo The New York Times hay các báo khác, nhưng tin tức trong cuốn sách này vẫn luôn luôn là tin nóng bỏng. Một trong những ví dụ mới nhất mà hai ký giả Haberman và Swan tiết lộ trong cuốn sách này là việc kể lại câu chuyện đầy kinh ngạc qua chuyến viếng thăm Hoa Kỳ của Thủ tướng Do Thái Benjamin Netanyahu cách đây bốn tháng tại phòng “Situation Room”, bên trong Tòa Bạch Ốc. Tại đây Thủ tướng Do Thái tìm cách thuyết phục ông Trump cùng hợp tác với ông trong một việc làm đem đến sự tàn phá tai hại có tính chất chiến lược. Ông Netanyahu bảo đảm với Tổng thống Trump rằng nếu hai ông cùng hợp tác với nhau, họ sẽ lật đổ được chế độ cầm quyền ở Iran, và chấm dứt được tham vọng chế tạo bom nguyên tử của Iran trước khi nước này tìm cách khóa chặt eo biển Hormuz. Hai ký giả Haberman và Swan cho biết Bộ trưởng Ngoại Giao Mỹ gọi kế hoạch này là “dóc tổ”, là bịa đặt. Giám đốc cơ quan tình báo CIA thì gọi kế hoạch này là “lố bịch” là trò hề giả tạo. Tổng thống Trump nói với Thủ tướng Do Thái như sau: “Kệ họ muốn nói gì thì nói. Hễ tôi nghe được, thuyết phục được tôi thì mọi chuyện sẽ được thu xếp xong xuôi. Cứ làm như thế đi.”.
Đây là bản báo cáo về hậu quả của cuộc công du này, và nó khiến cho mọi lời phê bình, chỉ trích viết trên mạng đều không còn giá trị. Cuốn sách Regime Change đặc biệt chỉ trích nặng nề hành vi liều lĩnh của chính quyền Trump, vừa tắc trách vừa tham nhũng. Đó là việc đóng cửa cơ quan USAID, một cơ quan có giá trị không thể đo lường hết được. Ngoài ra, cuốn sách còn nặng nề chỉ trích thái độ bẩn thỉu, và điên loạn của ông Trump khi ông ta đòi chủ trì những sinh hoạt, những tổ chức có tính chất văn hóa. Hai ký giả Haberman và Swan cả quyết rằng ông Trump ra tranh cử và cố tìm cách thắng cử chỉ để “tránh không muốn bị ngồi tù”. Sau nhiều lần bị luận tội để truất phế, bị truy tố hình sự, bị kết tội. Ông Trump quay trở lại Tòa Bạch Ống với tâm trạng cương quyết “báo thù”. Ông ta nói; “Trước đây, tôi là kẻ bị truy lùng, săn đuổi, bây giờ tôi là người đi săn lùng những đứa từng muốn bỏ tù tôi.”.
Không khí làm việc ở Tòa Bạch Ốc dưới trào ông Trump khiến người ta gợi nhớ đến hình ảnh của Điện Kremlin của nước Nga, giống như trong cuốn phim “The Death of Stalin” do đạo diễn Armando Iannucci thực hiện năm 2017. Niềm vui chỉ muốn trả thù của nhà độc tài Trump có cả việc làm nhục nhiều người khác, kể cả một vài nhà tỷ phú như Jeff Bezos và Mark Zuckerberg, hai nhân vật này trước đây có lần đã chống lại ông Trump. Hình ảnh miêu tả Bạch Cung dưới triều đại ông Trump giống hệt như loại triều đình đồi trụy của những ông vua chỉ mê mẩn vào việc báo thù, và chỉ muốn nghe những lời nịnh hót ngọt ngào. Ông Trump tuyển một phụ tá trẻ tuổi tên là Natalie Harp, lúc nào cũng đi bên cạnh ông, trên tay cầm một sổ ghi chép, cung cấp những lời nói ngọt ngào êm tai của giới báo chí cực hữu, hay thỉnh thoảng là những câu nịnh hót của kẻ ngưỡng mộ ông Trump qua những là thư gửi cho tổng thống. Chẳng hạn như có người viết: “Ngài là tất cả những gì có ý nghĩa đối với tôi.”. Những điều này vẫn chưa đủ để làm ông Trump vui thích. Khi Elon Musk, người từng quyên góp ba trăm triệu đô la cho cuộc tranh cử của ông, về sau lên tiếng chỉ trích luật ngân sách của ông Trump là tôi tệ, có hại cho đất nước về lâu dài. Ông Trump lẩm bẩm nguyền rủa: “Bọn chúng nó lại bỏ tôi đi. Chẳng có thằng nào chịu ở lâu với tôi. Chính vì vậy tôi không bao giờ có ai là bạn cả.”. Sau đó, ông bảo cô Harp lấy điện thoại gọi cho Elon Musk, nhưng cả hai lần không được Elon Musk trả lời, chỉ nghe lời nói trong máy ghi âm mà thôi.
Chúng ta vẫn biết rằng ông Trump là người có bệnh ái kỷ, tức là chỉ thích tự khen cá nhân con người mình. Song hai ký giả Haberman và Swan miêu tả rõ hơn tầm mức của bệnh ái kỷ có trong con người ông Trump. Trong lần ông bị tòa án xét xử về tội dùng tiền để bịt miệng cô đào phim dâm- vụ án gọi là vụ “hush-money” ở New York, khi nghe tin về một người đàn ông bị bệnh tâm thần, tự thiêu ngoài công viên vì tin theo một “thuyết âm mưu”, ông Trump vội vơ vào ông, và nói với phụ tá của ông: “Bạn có nghĩ rằng người đàn ông đó đã tự thiêu chỉ vì yêu quý tôi không? Hãy nói với mọi người rằng ông ta làm điều đó vì tôi.”. Trong cuộc phỏng vấn dành cho hai tác giả cuốn sách Regime Change, ông Trump nói rằng ông rất vui sướng khi được biết có một sử gia dấu tên đã xem ông vận dụng kho vũ khí, và quân đội của của nước Mỹ một cách tài tình, hơn cả Thành Cát Tư Hãn, Đại Đế Alexander, và cả Joseph Stalin ngày xưa. Sau này, hai tác giả khám phá ra rằng người sử gia mà ông Trump nói chỉ là một gã lái xe trong sân đánh golf. Ông Trump là một con người bệnh hoạn, và ông ta reo rắc nhiều tai ương cho đất nước. Suốt đêm ngồi một suy nghĩ một mình, ông viết đầy trên trang mạng xã hội Truth Social những điều khiến ông tức giận. Giỏ đựng rác bên cạnh ông, chứa đầy “bao giấy đựng khoai chiên- potato chips-bao giấy gói kẹo Starburst, hay hộp giấy đựng kem.”
Ngày lễ Độc lập July 4th sắp đến gần, nước trong hồ “Reflecting Pool” khu công viên quốc gia, bị đổ màu xanh lục kín cả hồ bằng loại “algea”- chất bợn hoa táo. Nhân viên bảo trì hồ được gọi đến để tẩy uế cho sạch hồ nước, chuẩn bị cho ngày đại lễ. Lúc này một cảm giác xấu hổ đang nảy sinh ngay giữa lòng thủ đô. Hai tác giả Haberman và Swan đã làm một kỳ tích đáng kể về triều đại của ông Trump ở Bạch Cung. Khi đọc đến những trang cuối của cuốn sách “Regime Change” người ta hy vọng sẽ sớm được đọc cuốn sách kế tiếp của hai tác giả này. Cuốn sách mới đó sẽ là câu chuyện về sự chuyển tiếp từ thời đại của chính quyền Trump bước sang thời đại mới với sự phục sinh của chế độ dân chủ. Trang sử mới của nước Mỹ nên xảy ra càng sớm càng tốt.
Ghi chú: Tác giả bài viết này là David Remnick, chủ bút tạp chí THE NEW YORKER
Nguyễn Minh Tâm dịch theo THE NEW YORKER ngày 6/7/2026
