Sau nhiều năm bị đình hoãn, chương trình điện hạt nhân của Việt Nam đang có những chuyển biến đáng chú ý. Trong khi Liên bang Nga đã chính thức đảm nhận dự án Nhà máy Điện hạt nhân Ninh Thuận 1, thì Hàn Quốc hiện nổi lên như ứng viên sáng giá cho dự án Ninh Thuận 2, mở ra một giai đoạn mới trong chiến lược bảo đảm an ninh năng lượng của Việt Nam…
Sau gần một thập niên tạm ngưng, chương trình điện hạt nhân của Việt Nam đang bước vào giai đoạn tái khởi động với những bước chuẩn bị cụ thể hơn bao giờ hết. Ngày 5 tháng 7 năm 2026, Chính Phủ CSVN cho biết Việt Nam dự kiến sẽ chọn một đối tác ngoại quốc trong quý III năm 2026 để cùng phát triển Nhà máy Điện hạt nhân Ninh Thuận 2. Đây được xem là một cột mốc quan trọng trong chiến lược bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia cũng như đáp ứng nhu cầu điện năng ngày càng gia tăng của nền kinh tế.
Theo thông tin từ Chính Phủ CSVN, sau các cuộc trao đổi ban đầu được đánh giá là khả quan, triển vọng hợp tác giữa Tổng Công ty Công nghiệp – Năng lượng Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam) và Tổng Công ty Điện lực Hàn Quốc (KEPCO) được xem là hoàn toàn khả thi. Nếu được chọn, KEPCO sẽ phối hợp cùng Petrovietnam phát triển Nhà máy Điện hạt nhân Ninh Thuận 2 với tổng công suất khoảng 3,2 gigawatt.
Điều đáng chú ý là phía Việt Nam đã đưa ra nhiều điều kiện khá nghiêm ngặt đối với đối tác ngoại quốc. Không chỉ cung cấp công nghệ và trang thiết bị, đối tác còn phải cam kết chuyển giao tối thiểu 30% công nghệ điện hạt nhân cho Việt Nam, đào tạo đội ngũ kỹ sư và chuyên viên vận hành, đồng thời thu xếp các khoản tín dụng ưu đãi với lãi suất dưới 3% mỗi năm nhằm giảm bớt gánh nặng tài chánh cho dự án.
Động thái này diễn ra trong bối cảnh nhu cầu tiêu thụ điện tại Việt Nam tiếp tục gia tăng mạnh. Với tốc độ phát triển kinh tế duy trì ở mức cao trong nhiều năm liền, cùng với sự mở rộng của các khu kỹ nghệ, trung tâm dữ liệu và ngành sản xuất công nghệ cao, hệ thống điện quốc gia đang chịu áp lực rất lớn. Theo Quy hoạch Điện VIII đã được điều chỉnh, điện hạt nhân được xác định sẽ trở thành một thành phần quan trọng trong cơ cấu nguồn điện từ khoảng năm 2035 nhằm bổ sung nguồn điện nền ổn định, giảm sự lệ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch và hỗ trợ mục tiêu cắt giảm lượng khí thải gây hiệu ứng nhà kính.
Thực ra, đây không phải là lần đầu tiên Việt Nam xúc tiến chương trình điện hạt nhân. Ngay từ năm 2009, Quốc hội CSV N đã thông qua chủ trương xây dựng hai nhà máy điện hạt nhân tại tỉnh Ninh Thuận. Theo kế hoạch khi đó, dự án được chia thành hai phần. Nhà máy Điện hạt nhân Ninh Thuận 1 tại xã Phước Dinh được giao cho phía Nga hợp tác phát triển, còn Nhà máy Điện hạt nhân Ninh Thuận 2 tại xã Vĩnh Hải được lựa chọn hợp tác với Nhật Bản.
Ngày 31 tháng 10 năm 2010, trong chuyến viếng thăm chính thức Việt Nam của Tổng thống Nga Dmitry Medvedev, hai nước đã ký Hiệp định liên chính phủ về việc hợp tác xây dựng Nhà máy Điện hạt nhân Ninh Thuận 1. Đối tác được lựa chọn là Tập đoàn Năng lượng Nguyên tử Quốc gia Nga (Rosatom), doanh nghiệp nhà nước hàng đầu của Nga trong lĩnh vực công nghệ nguyên tử. Theo kế hoạch ban đầu, Nga không chỉ cung cấp công nghệ lò phản ứng thế hệ mới mà còn hỗ trợ đào tạo hàng trăm kỹ sư Việt Nam, cung cấp nhiên liệu nguyên tử và tiếp nhận nhiên liệu đã qua sử dụng.
Đối với Nhà máy Điện hạt nhân Ninh Thuận 2, Việt Nam khi đó chọn Nhật Bản làm đối tác chiến lược. Tháng 10 năm 2010, Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng và Thủ tướng Nhật Bản Naoto Kan đã ký kết thỏa thuận hợp tác phát triển dự án này. Sau đó, một liên danh gồm nhiều tập đoàn kỹ nghệ hàng đầu của Nhật Bản như Mitsubishi Heavy Industries, Toshiba và Hitachi, với sự hỗ trợ của Chính phủ Nhật Bản, được kỳ vọng sẽ tham gia triển khai công trình.
Tuy nhiên, sau tai nạn hạt nhân Fukushima Daiichi xảy ra ngày 11 tháng 3 năm 2011, quan điểm về điện hạt nhân trên thế giới đã thay đổi đáng kể. Nhật Bản phải rà soát lại toàn bộ chương trình điện hạt nhân trong nước, đồng thời các tiêu chuẩn an toàn quốc tế cũng được nâng lên rất nhiều. Điều này khiến tiến trình chuẩn bị các dự án tại Việt Nam kéo dài hơn dự liệu ban đầu.
Đến ngày 22 tháng 11 năm 2016, Quốc hội CSVN chính thức biểu quyết chấm dứt chủ trương đầu tư hai dự án điện hạt nhân Ninh Thuận. Nguyên nhân được đưa ra là tổng mức đầu tư tăng quá cao so với dự toán ban đầu, nợ công ở mức đáng quan ngại và giá thành điện từ các nguồn năng lượng khác trở nên cạnh tranh hơn. Nhà chức trách khi đó cho rằng nếu tiếp tục triển khai sẽ tạo thêm áp lực lớn đối với ngân sách và nền kinh tế.
Sau gần mười năm tạm dừng, bức tranh năng lượng của Việt Nam đã thay đổi đáng kể. Nhu cầu điện tăng nhanh hơn dự báo, trong khi nguồn thủy điện gần như đã khai thác hết tiềm năng, còn nhiệt điện than phải đối diện với nhiều sức ép về môi trường. Vì vậy, vào cuối năm 2024 và trong suốt năm 2025, Việt Nam quyết định khởi động trở lại chương trình điện hạt nhân nhằm bảo đảm an ninh năng lượng trong dài hạn.
Đến tháng 3 năm 2026, Việt Nam và Liên bang Nga đã ký một thỏa thuận liên chính phủ mới, chính thức giao Rosatom tiếp tục phát triển Nhà máy Điện hạt nhân Ninh Thuận 1. Thỏa thuận này được xem là sự nối lại hợp tác vốn đã bị gián đoạn từ năm 2016, đồng thời cập nhật nhiều tiêu chuẩn công nghệ và an toàn theo thế hệ lò phản ứng mới nhất của Nga.
Trong khi đó, Nhật Bản không còn tiếp tục theo đuổi dự án Ninh Thuận 2. Theo các thông tin đã được công bố, phía Nhật chính thức rút lui khỏi kế hoạch vào tháng 12 năm 2025 vì cho rằng tiến độ mà phía Việt Nam mong muốn là quá gấp, không phù hợp với quy trình chuẩn bị dự án cũng như các yêu cầu thẩm định hết sức nghiêm ngặt của Nhật Bản.
Việc Hàn Quốc nổi lên như ứng viên hàng đầu cho dự án Ninh Thuận 2 vì vậy được giới chuyên môn đánh giá là một diễn biến rất đáng chú ý. KEPCO hiện là một trong những tập đoàn điện lực lớn nhất Á Châu và từng tham gia xây dựng Nhà máy Điện hạt nhân Barakah tại Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất, công trình điện hạt nhân đầu tiên của thế giới Ả Rập được đưa vào vận hành thương mại. Kinh nghiệm này được xem là một lợi thế quan trọng nếu KEPCO chính thức được Việt Nam chọn làm đối tác.
Nếu mọi việc diễn ra đúng tiến độ, việc chọn lựa đối tác trong quý III năm 2026 sẽ mở đầu cho giai đoạn chuẩn bị đầu tư chi tiết đối với Nhà máy Điện hạt nhân Ninh Thuận 2. Cùng với dự án Ninh Thuận 1 do Rosatom đảm trách, đây sẽ là hai công trình điện hạt nhân đầu tiên của Việt Nam được tái khởi động sau gần hai mươi năm kể từ khi chủ trương ban đầu được Quốc hội nước này thông qua, đánh dấu sự trở lại của một chương trình năng lượng từng bị đình hoãn nhưng hiện được kỳ vọng sẽ giữ vai trò quan trọng trong chiến lược phát triển quốc gia cho đến giữa thế kỷ XXI.
NGƯỜI QUAN SÁT
