CaliToday News — Hôm thứ Hai, Thống đốc Gavin Newsom thuộc Đảng Dân chủ đã ký ban hành kế hoạch chi tiêu trị giá gần 352 tỷ USD. Ngân sách này trì hoãn một số khoản cắt giảm đối với các chương trình chăm sóc sức khỏe, tăng ngân sách cho dịch vụ chăm sóc trẻ em, và phân bổ kinh phí nhằm đẩy nhanh tiến độ kiểm phiếu của tiểu bang trước thềm cuộc bầu cử vào tháng 11 tới.
Kế hoạch này — vốn tránh được các khoản cắt giảm lớn cũng như các khoản chi tiêu mới quy mô lớn — là ngân sách cuối cùng trong nhiệm kỳ của ông Newsom trước khi ông rời sở tại vào tháng 1 năm sau và đang cân nhắc tranh cử tổng thống. Các ưu tiên chi tiêu của California nhiều khả năng sẽ bị mổ xẻ kỹ lưỡng nếu ông quyết định tiến vào Nhà Trắng.
Thống đốc Newsom đã tận dụng cơ hội thông qua thỏa thuận ngân sách để nêu bật một số ưu tiên trong suốt gần 8 năm cầm quyền của mình. Trong một bài phát biểu qua video, ông đã ca ngợi các chính sách và khoản chi tiêu của tiểu bang nhằm cung cấp bữa ăn miễn phí tại trường học, mở rộng tiếp cận internet, thúc đẩy sản xuất năng lượng tái tạo, và tăng mức lương tối thiểu cho nhân viên ngành thức ăn nhanh và y tế.
Ông cũng lưu ý rằng ngân sách được phê duyệt năm nay đã trích thêm tiền vào quỹ dự trữ của tiểu bang. Ông cho biết điều này thể hiện sự thận trọng về mặt tài khóa của California, trước những chỉ trích cho rằng tiểu bang thiếu kiểm soát khi chi tiêu tiền thuế của người dân.
Thống đốc đã cố gắng tạo sự tương phản giữa California — mục tiêu tấn công thường xuyên của các chính trị gia Đảng Cộng hòa, bao gồm cả Tổng thống Donald Trump — với các tiểu bang do Đảng Cộng hòa lãnh đạo và chính quyền liên bang.
“Gửi tới tất cả các tiểu bang khác trên khắp đất nước — gửi tới Washington, D.C. — và gửi tới bất kỳ ai từng được nghe rằng trách nhiệm và hoài bão không thể cùng xuất hiện trên một bảng cân đối kế toán: Hãy đến với California,” ông tuyên bố.
Ngân sách bao gồm các khoản tăng thuế có giới hạn
Mục tiêu của ngân sách là tăng thu cho tiểu bang thêm hàng tỷ USD thông qua việc cải cách thuế đối với các nhà cung cấp dịch vụ y tế, áp thuế doanh thu đối với một số sản phẩm phần mềm, và giới hạn các khoản giảm thuế cho các tập đoàn lớn. Nhìn chung, ông Newsom phản đối việc tăng thuế diện rộng trong thời gian làm thống đốc nhưng đã phê duyệt các biện pháp mang tính mục tiêu hơn. Ông cũng bày tỏ sự phản đối đối với sắc thuế một lần đánh vào các tỷ phú do một công đoàn ngành y tế thúc đẩy, dự kiến sẽ được cử tri bỏ phiếu vào tháng 11 này.
Thống đốc Newsom và các lãnh đạo lập pháp tại nghị viện tiểu bang (nơi Đảng Dân chủ chiếm đa số) cho biết kế hoạch của họ không để xảy ra thâm hụt trong năm tài chính tới, đồng thời giúp tiểu bang ứng phó với các khoản cắt giảm của ông Trump đối với dịch vụ chăm sóc sức khỏe cho người thu nhập thấp.
“Chúng tôi đã nỗ lực rất nhiều để giảm thiểu thiệt hại, nhằm bảo vệ các cộng đồng dễ bị tổn thương,” Chủ tịch Ủy ban Ngân sách Hạ viện California Jesse Gabriel phát biểu tại một phiên điều trần, dù vị nghị sĩ Đảng Dân chủ này thừa nhận tiểu bang “không ở vị thế có thể bù đắp hoàn toàn cho các khoản cắt giảm của liên bang.”
Phía Đảng Cộng hòa cho rằng các luật mới chỉ là giải pháp tạm thời cho những khó khăn ngân sách của tiểu bang, vì chúng tập trung quá nhiều vào việc trì hoãn chi tiêu thay vì tìm kiếm các danh mục cần cắt giảm.
“Thống đốc có thể tuyên bố ông có một ngân sách ‘cân bằng’ khi bước ra khỏi cánh cửa nhiệm kỳ, nhưng thực chất, ông chỉ đang để lại hóa đơn cho chúng tôi thanh toán,” Thượng nghị sĩ Đảng Cộng hòa Roger Niello chỉ trích trong một tuyên bố.
Trước đó, California đã phải đối mặt với khoản thâm hụt ngân sách lên tới hàng chục tỷ USD, buộc phải thực hiện các biện pháp cắt giảm đau đớn, chẳng hạn như việc rút lại lời hứa vào năm ngoái về việc cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khỏe miễn phí cho người nhập cư có thu nhập thấp không có giấy tờ hợp pháp. Các nhà phân tích ngân sách phi đảng phái trước đó dự báo tiểu bang sẽ chứng kiến các lỗ hổng ngân sách lên tới hơn 20 tỷ USD mỗi năm trong vài năm tới. Ước tính của ông Newsom và các nhà phân tích đôi khi có sự chênh lệch.
Làn sóng AI thúc đẩy doanh thu cao hơn dự kiến
Theo Văn phòng Phân tích Lập pháp, doanh thu từ thuế cũng đạt mức cao hơn dự kiến, phần lớn nhờ vào thị trường chứng khoán bùng nổ được thúc đẩy bởi sự hào hứng đối với ngành công nghiệp trí tuệ nhân tạo (AI).
Sự gia tăng doanh thu này đã cho phép các nhà lập pháp ngăn chặn một số khoản cắt giảm được phê duyệt trong ngân sách năm ngoái, bao gồm việc cắt giảm trợ cấp nha khoa cho người nhập cư thu nhập thấp không có giấy tờ và tăng phí bảo hiểm đối với những người trưởng thành từ 19 đến 59 tuổi tham gia chương trình Medicaid của tiểu bang (được gọi là Medi-Cal). Năm ngoái, các nhà lập pháp đã đồng ý yêu cầu những người thụ hưởng này phải trả 30 USD mỗi tháng bắt đầu từ năm sau. Tháng trước, ông Newsom đề xuất tăng mức này lên 50 USD/tháng, nhưng thỏa thuận ngân sách lần này đã để lại quyết định về mức phí cao hơn cho vị thống đốc tiếp theo.
Mở rộng quyền tiếp cận dịch vụ chăm sóc trẻ em là một trong những ưu tiên của ông Newsom trong suốt nhiệm kỳ, và ngân sách lần này sẽ tài trợ cho gần 23,000 suất chăm sóc trẻ em mới trong năm tài chính tới.
Đẩy nhanh tiến độ kiểm phiếu của tiểu bang
Trong bối cảnh California chuẩn bị cho cuộc bầu cử tháng 11, thỏa thuận ngân sách bao gồm 29 triệu USD cho Văn phòng Đổng lý bang (Secretary of State) để giúp đẩy nhanh quy trình kiểm phiếu vốn thường kéo dài, thông qua việc tăng cường nhân sự và nâng cấp công nghệ. Khoảng 10 triệu USD khác sẽ được phân bổ cho việc giáo dục cử tri về quy trình bầu cử của tiểu bang, với một nửa số đó được chuyển về các hạt và phần còn lại thuộc về cấp tiểu bang.
Quy trình kiểm phiếu chậm chạp của California từ lâu đã là mục tiêu chỉ trích. Ông Trump cùng các thành viên Đảng Cộng hòa khác đã lập luận — dù không có bằng chứng — rằng điều này tạo điều kiện cho gian lận trên diện rộng. Ngân sách mới bao gồm gần 1 triệu USD để hỗ trợ các nỗ lực chống lại thông tin sai lệch về các cuộc bầu cử tại tiểu bang.
Cuộc đua vào tháng 11 tới sẽ được theo dõi sát sao vì California nắm giữ một vài ghế tại Hạ viện Hoa Kỳ mang tính quyết định quyền kiểm soát cơ quan này, cùng với đó là hơn mười biện pháp trưng cầu dân ý và cuộc đua tìm người kế nhiệm ông Newsom.
Nhường các đề xuất chi tiêu lớn cho Thống đốc tiếp theo
Như một phần của thỏa thuận ngân sách, các nhà lập pháp đã đẩy một số quyết định chi tiêu lớn của tiểu bang cho người kế nhiệm ông Newsom. Ông Xavier Becerra thuộc Đảng Dân chủ (cựu Bộ trưởng Tư pháp tiểu bang) và ông Steve Hilton thuộc Đảng Cộng hòa (cựu người dẫn chương trình Fox News kiêm cố vấn cho các chính trị gia bảo thủ Anh) hiện đang cạnh tranh để thay thế ông Newsom.
Ví dụ, thỏa thuận này trì hoãn quyết định về cách thức thay đổi phương thức tiểu bang chi tiêu nguồn thu từ chương trình mua bán hạn ngạch khí thải (cap-and-trade) — chương trình yêu cầu các doanh nghiệp phát thải lớn phải giảm ô nhiễm, mua hạn ngạch từ tiểu bang hoặc các doanh nghiệp khác, hoặc tài trợ cho các dự án bù đắp khí thải. Các cơ quan quản lý không khí của tiểu bang gần đây đã phê duyệt các cập nhật cho chương trình, điều này có thể làm giảm một nửa quỹ tiền mà tiểu bang nhận được từ việc bán hạn ngạch để tài trợ cho các sáng kiến khí hậu, giao thông và các hạng mục khác.
Các nhà lập pháp cũng muốn tìm cách phạt các công ty lớn có nhân viên đăng ký tham gia chương trình Medi-Cal, thay vì sử dụng các kế hoạch chăm sóc sức khỏe do công ty tự cung cấp. Họ dự kiến sẽ chỉ đạo Bộ Tài chính trình lên Nghị viện các phương án thực hiện điều này.
Mục tiêu là giảm chi phí cho tiểu bang sau khi ông Trump ký đạo luật chi tiêu mang dấu ấn của mình vào năm ngoái, vốn cắt giảm tài trợ y tế liên bang để mang lại các khoản giảm thuế cho cá nhân và doanh nghiệp.
Tuy nhiên, bất kỳ hình phạt đề xuất nào đối với các tập đoàn sẽ không được phê duyệt cho đến sớm nhất là năm sau, điều này đã gây thất vọng cho một số thành viên Đảng Dân chủ.
“Đây là một ngân sách mang tính câu giờ: Vấn đề Medi-Cal bị trì hoãn, chưa được giải quyết và chưa được khôi phục,” Thượng nghị sĩ tiểu bang thuộc Đảng Dân chủ María Elena Durazo phát biểu tại phiên điều trần ngân sách hôm thứ Hai.
Thỏa thuận này cũng sẽ chuyển quyền quản lý Bộ Giáo dục tiểu bang trực tiếp về tay thống đốc, một động thái mà ông Newsom kỳ vọng sẽ giúp cải thiện kết quả học tập của học sinh.
Nguồn Tổng hợp
