Tại Myanmar, chiến tranh kéo dài và hậu quả của nó không chỉ nằm ở những mặt trận xa xôi mà len lỏi vào từng con đường, từng khu phố, khi thanh niên bị lôi khỏi đời sống bình thường và bị đẩy thẳng vào lửa đạn…
Năm 2026, cuộc xung đột tại Myanmar bước sang một giai đoạn dữ dội hơn bao giờ hết, khi quân đội cầm quyền tìm mọi cách xoay chuyển cục diện sau những tổn thất nặng nề kể từ cuối năm 2023. Tâm điểm của sự leo thang không chỉ nằm trên chiến trường, mà còn lan sâu vào đời sống dân sự, nơi những thanh niên như Maung Maung bị cuốn vào guồng máy bạo lực gần như không có đường thoát.
Theo lời kể của Maung Maung trong cuộc phỏng vấn với BBC công bố đầu tháng 5 năm 2026, anh bị một nhóm bán quân sự bắt đi ngay giữa ban ngày khi đang mua thức ăn gần chùa Sule, nằm giữa trung tâm thành phố Yangon, vào cuối năm 2025. Những người này nhanh chóng đưa anh lên xe tải, chở tới một trại quân sự ở Mingaladon, cách trung tâm chừng một giờ đồng hồ. Tại đây, anh cùng nhiều thanh niên khác bị buộc phải ký giấy ghi danh quân dịch, bất chấp việc nhà cầm quyền trước đó từng tuyên bố tuyển quân trên tinh thần tự nguyện.
Những gì xảy ra sau đó, theo lời Maung Maung, chẳng khác nào sống trong địa ngục. Những người bị giữ trong trại phải trải qua các khóa huấn luyện hà khắc kéo dài từ sáng tinh mơ cho tới tối mịt, thường xuyên bị đánh đập nếu không đáp ứng yêu cầu. Thực phẩm thiếu thốn, điều kiện sinh hoạt tồi tàn, và việc phải ngủ chen chúc trong không gian chật hẹp khiến nhiều người suy sụp cả thể xác lẫn tinh thần. “Tôi tưởng mình sắp chết,” anh kể lại, một câu nói ngắn nhưng đủ phơi bày mức độ tuyệt vọng của những người bị ép buộc bước vào cuộc chiến không do mình lựa chọn.
Việc tái áp dụng Luật Nghĩa vụ quân sự của nhà cầm quyền quân sự Myanmar diễn ra trong bối cảnh họ đang đối diện áp lực ngày càng lớn từ các lực lượng đối lập. Cuối năm 2023, Liên minh Anh em gồm ba lực lượng võ trang sắc tộc lớn – đã mở một chiến dịch tấn công quy mô lớn ở vùng đông bắc, giành quyền kiểm soát nhiều thị trấn chiến lược và làm suy yếu đáng kể năng lực của quân đội. Từ đó tới nay, giao tranh lan rộng từ bang Shan, Kachin cho tới các khu vực miền trung, biến Myanmar thành một trong những điểm nóng xung đột phức tạp nhất khu vực.
Trong bối cảnh đó, việc cưỡng bách thanh niên nhập ngũ trở thành một giải pháp cứu nguy cho quân đội, nhưng đồng thời cũng châm ngòi cho làn sóng phẫn nộ trong xã hội. Nhiều tổ chức nhân quyền quốc tế đã lên tiếng chỉ trích, cho rằng các hành vi này mang dấu hiệu của “nô lệ thời hiện đại”, khi con người bị tước đoạt quyền tự do và bị buộc phải cầm súng tham gia vào một cuộc chiến mà họ không hề lựa chọn.
Song song với tình hình chiến sự leo thang, diễn biến liên quan đến Aung San Suu Kyi tiếp tục thu hút sự quan tâm của quốc tế. Ngày 4 tháng 5 năm 2026, truyền thông nhà nước Myanmar loan tin bà đã được chuyển sang quản thúc tại gia theo quyết định của người đứng đầu chính quyền quân sự, Min Aung Hlaing. Theo thông báo chính thức, quyết định “giảm án” này cho phép bà thi hành phần còn lại tại nơi cư trú được chỉ định.
Tuy nhiên, thông tin này nhanh chóng bị đặt nghi vấn khi con trai bà, Kim Aris, trả lời phỏng vấn quốc tế và bày tỏ sự hoài nghi sâu sắc. Ông cho biết không có bằng chứng xác thực nào cho thấy mẹ mình còn sống, và những hình ảnh được công bố trước đó chỉ là hình cũ chụp từ năm 2022. Sự mập mờ ấy càng làm dấy lên lo ngại về tình trạng thật sự của bà Suu Kyi, người từng là biểu tượng của phong trào dân chủ tại Myanmar trước khi bị lật đổ trong cuộc đảo chánh năm 2021.
Trong khi đó, trên chiến địa, tình hình tiếp tục diễn biến khó lường. Các tuyến giao tranh không còn cố định mà liên tục thay đổi theo từng đợt tấn công và phản công. Quân đội Myanmar, dù vẫn giữ ưu thế về hỏa lực và không quân, lại gặp nhiều khó khăn trong việc kiểm soát lãnh thổ trước các lực lượng đối lập có tính cơ động cao và nhận được hậu thuẫn từ một bộ phận dân chúng địa phương. Điều này tạo ra một thế giằng co kéo dài, nơi chưa bên nào giành được thắng lợi quyết định, nhưng cái giá phải trả thì ngày càng đắt đỏ.
Chính quyền quân sự Myanmar có dấu hiệu chuyển sang mô hình “chiến tranh tiêu hao”, kéo dài xung đột để bào mòn đối phương. Tuy nhiên, chiến lược này cũng đồng nghĩa với việc kéo dài đau khổ cho thường dân, đặc biệt là những người bị cưỡng bách tham chiến. Khi nguồn nhân lực tự nguyện ngày càng cạn kiệt, việc ép buộc nhập ngũ trở thành một phần của guồng máy chiến tranh, khiến ranh giới giữa quân nhân và dân sự ngày càng mờ nhạt.
Nhìn rộng hơn, cuộc xung đột tại Myanmar không chỉ là chuyện nội bộ, mà còn tạo tác động lan tỏa ra toàn vùng Đông Nam Á. Dòng người tị nạn gia tăng, các tuyến giao thương bị gián đoạn, và nguy cơ bất ổn lan rộng khiến các quốc gia láng giềng phải theo dõi sát sao. Tuy vậy, cho đến nay, những nỗ lực quốc tế nhằm tìm kiếm một giải pháp hòa bình vẫn chưa mang lại kết quả đáng kể.
Giữa bức tranh ảm đạm đó, câu chuyện của Maung Maung chỉ là một trong hàng ngàn số phận chưa được kể ra. Những thanh niên bị lôi khỏi đời sống bình thường, bị buộc cầm súng và bước vào một cuộc chiến không hồi kết, đang trở thành biểu tượng cho cái giá con người phải trả trong những cuộc xung đột hiện đại. Khi chiến tranh không còn là những trận đánh xa xôi mà len vào từng con phố, từng mái nhà, thì mỗi quyết định chính trị đều kéo theo hậu quả trực tiếp lên số phận của những con người cụ thể.
NGƯỜI QUAN SÁT/ BBC…
