Nhiều quốc gia và tập đoàn vận tải đang nỗ lực thương thảo với chính quyền Iran để tìm lộ trình an toàn. Một vài phương thức vận hành mới đang dần lộ diện.
Iran vừa cho phép một số quốc gia “thân thiện” — bao gồm Trung Quốc, Ấn Độ, Pakistan, Malaysia và Iraq — được quyền lưu thông an toàn qua eo biển Hormuz, tuyến hàng hải huyết mạch của thế giới.
Hiện nay, các nhà lập pháp Iran đang thảo luận về các quy định mới để băng qua eo biển này, bao gồm cả khả năng thu “phí quá cảnh,” theo báo cáo từ truyền thông Iran và các tin tức ngành hàng hải. Khoảng 1/5 lượng cung dầu khí toàn cầu đi qua eo biển này. Iran đã duy trì tình trạng phong tỏa thực tế kể từ khi cuộc chiến bùng nổ ba tuần trước, tạo ra thế “nghẹt thở” cho ngành vận tải biển và đẩy giá năng lượng toàn cầu leo thang.
Lưu lượng tàu bè qua eo biển Hormuz đã sụt giảm nghiêm trọng, từ hơn 130 tàu mỗi ngày xuống còn trung bình khoảng 3 đến 4 chiếc. Đã có hơn 20 tàu thương mại bị tấn công bên trong và xung quanh tuyến đường thủy này. Theo Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO), hiện có khoảng 2,000 con tàu và 20,000 thủy thủ đang bị mắc kẹt tại khu vực. Trong tuyên bố đầu tiên vào tuần trước, tân Lãnh đạo tối cao của Iran, ông Mojtaba Khamenei, khẳng định: “Phải tiếp tục sử dụng đòn bẩy đóng cửa eo biển Hormuz.”
Những kẽ hở trên mặt biển
Dù vậy, vẫn có một số ít tàu vượt qua được.
Ít nhất 9 con tàu đã rời khỏi eo biển thông qua một hành lang chạy qua lãnh hải Iran quanh đảo Larak — nơi Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo và các cơ quan quản lý cảng có thể giám sát chặt chẽ. Theo Lloyd’s List, trong số này có các tàu từ Ấn Độ, Pakistan, cùng một số tàu từng bị Hoa Kỳ trừng phạt thuộc “hạm đội bóng tối” của Iran, di chuyển dưới cờ của Aruba, Palau và Madagascar.
“Đã có một mô hình rõ ràng và có thể nhận diện được về việc một số con tàu đang băng qua,” ông Richard Meade, Tổng biên tập của Lloyd’s List, cho biết.
Windward, một cơ quan tình báo hàng hải, cũng ghi nhận các tàu rời vùng Vịnh qua lãnh hải Iran bằng cách “đi sát đường bờ biển thay vì đi theo các kênh hàng hải quốc tế tiêu chuẩn.” Đây là một lộ trình mới đang hình thành.
“Dẫu vậy, lộ trình này vẫn tiềm ẩn nhiều rủi ro khôn lường, khi ghi nhận ít nhất một trường hợp phải chi trả những khoản tiền khổng lồ cho phía Iran để đổi lấy quyền băng qua. Ông Meade cảnh báo rằng các hãng vận tải hiện phải thương thảo với giới chức Tehran qua các kênh trung gian, đôi khi thông qua cả cộng đồng người Iran hải ngoại, nhưng sự an toàn cho tàu bè vẫn là một ẩn số không ai dám bảo đảm.”
Bộ trưởng Năng lượng Iraq, ông Hayyan Abdul Ghani al-Sawad, cho biết chính phủ của ông đang liên lạc với Iran để xin phép cho các tàu dầu Iraq đi qua, kèm theo danh sách tên tàu, chủ sở hữu và các thông tin liên quan để chờ phê duyệt. Ngoại trưởng Ấn Độ, ông Subrahmanyam Jaishankar, cũng chia sẻ rằng các cuộc đàm phán trực tiếp với Iran đã có hiệu quả trong việc giải vây cho hai tàu chở khí đốt của nước này.
Sự bế tắc của Washington
Ngay cả khi Iran thiết lập một hệ thống mới để cho tàu bè đi qua, nỗ lực này khó có thể đáp ứng được nhu cầu dầu khí toàn cầu.
Kể từ khi tiếng súng vang lên vào ngày 28 tháng 2, giá dầu đã lao dốc không phanh theo chiều ngược lại—tăng vọt gần gấp đôi. Trước tình thế này, chính quyền Trump đang tính đến phương án giải vây trừng phạt cho dầu mỏ Iran để cứu vãn nguồn cung. Trả lời CNBC, Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent tiết lộ Washington đã chấp thuận cho đội tàu dầu của Tehran băng qua eo biển Hormuz. Song song đó, Tòa Bạch Ốc cũng vừa ban hành lệnh nới lỏng tạm thời đối với các chuyến dầu Nga đang kẹt trên biển, một động thái cho thấy nỗ lực hạ nhiệt thị trường năng lượng bằng mọi giá.
Ông Brett Erickson, chuyên gia về lệnh trừng phạt tại Obsidian Risk Advisors, nhận định những động thái này cho thấy “mức độ tuyệt vọng” của Washington: “Rất khó để thấy làm cách nào Hoa Kỳ có thể gây áp lực một cách hiệu quả vào lúc này.”
Trong phiên họp đặc biệt tuần này, Hội đồng Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO) đã kêu gọi các quốc gia khẩn trương tìm cách di tản các con tàu đang bị mắc kẹt. Người đứng đầu cơ quan này, ông Arsenio Dominguez, cảnh báo các tàu không nên mạo hiểm thực hiện các chuyến băng qua nguy hiểm: “Chúng ta không được phép đẩy các thủy thủ vào rủi ro cao hơn những gì họ đang phải đối mặt hiện nay.”
Nguồn nytimes
