Hàng loạt chính quyền địa phương trên khắp Trung Quốc rơi vào tình trạng cạn tiền nghiêm trọng sau khi nguồn thu đất đai sụp đổ, buộc họ phải bán tài sản công, truy thu thuế cũ và áp dụng các biện pháp gây tranh cãi để duy trì hoạt động…
Bắc Kinh, ngày 18/ 2/ 2026, nhiều trang truyền thông quốc tế cho hay, một cuộc khủng hoảng tài chính âm thầm nhưng sâu sắc đang lan rộng trong hệ thống chính quyền địa phương trên khắp Trung Quốc, khi nguồn thu từ đất đai trụ cột ngân sách trong suốt hơn hai thập kỷ bất ngờ sụp đổ, đẩy hàng trăm thành phố và tỉnh vào tình trạng thiếu tiền mặt nghiêm trọng. Những dấu hiệu của sự tuyệt vọng đang ngày càng lộ rõ, từ việc bán đấu giá tài sản công nhỏ nhất cho đến việc truy thu thuế hàng chục năm trước và áp dụng các biện pháp cưỡng chế gây tranh cãi đối với doanh nghiệp tư nhân.
Trong nhiều năm, chính quyền địa phương Trung Quốc phụ thuộc nặng nề vào việc bán quyền sử dụng đất cho các nhà phát triển bất động sản. Hệ thống này, được gọi không chính thức là “tài chính đất đai”, từng đóng góp tới 30–40% ngân sách địa phương tại nhiều khu vực. Tuy nhiên, kể từ khi thị trường bất động sản rơi vào suy thoái kéo dài sau các cuộc khủng hoảng nợ của những tập đoàn lớn như Evergrande và Country Garden, dòng tiền này đã gần như cạn kiệt.
Tại tỉnh Quý Châu, một trong những khu vực nghèo nhất Trung Quốc, chính quyền địa phương đã gây sốc khi đưa ra đấu giá quyền vận hành căng tin của các trường công lập và cả quyền khai thác bãi đỗ xe công cộng trong vòng 20 năm tới. Một quan chức giấu tên tại thành phố Tuân Nghĩa thừa nhận rằng ngân sách thành phố đang chịu áp lực chưa từng có. “Chúng tôi không còn nhiều lựa chọn. Nếu không tìm được nguồn thu mới, chúng tôi sẽ không thể trả lương cho nhân viên và duy trì dịch vụ công cơ bản,” người này nói.
Tại các tỉnh phía đông như Giang Tô và Chiết Giang, tình hình không kém phần nghiêm trọng. Một số chính quyền địa phương đã bắt đầu truy thu thuế từ các doanh nghiệp tư nhân với lý do “điều chỉnh sai sót lịch sử”. Nhiều công ty cho biết họ nhận được yêu cầu nộp lại các khoản thuế được cho là chưa thanh toán từ hơn 10 hoặc thậm chí 20 năm trước, kèm theo các khoản phạt và tiền lãi lớn.
Ông Lưu Kiến, chủ một công ty sản xuất linh kiện điện tử tại thành phố Hàng Châu, cho biết doanh nghiệp của ông bất ngờ nhận được thông báo yêu cầu nộp bổ sung hơn 3 triệu nhân dân tệ tiền thuế liên quan đến các giao dịch từ năm 2008. “Chúng tôi đã nộp thuế đầy đủ theo quy định lúc đó. Nhưng bây giờ họ nói có sai sót và yêu cầu chúng tôi trả lại. Điều này có thể khiến công ty phá sản,” ông nói. – (theo AP…)
Một chiến thuật gây tranh cãi khác được gọi không chính thức là “đánh bắt xa bờ”. Theo đó, cảnh sát hoặc cơ quan thực thi pháp luật từ một địa phương sẽ tiến hành điều tra và phạt các doanh nghiệp hoặc cá nhân ở các tỉnh khác, với mục tiêu thu tiền phạt hoặc tịch thu tài sản. Các chuyên gia pháp lý cho rằng việc này đang làm xói mòn niềm tin vào hệ thống pháp luật và tạo ra một môi trường kinh doanh đầy bất ổn.
Một báo cáo nội bộ bị rò rỉ từ cuối năm 2025 cho thấy tổng nợ của các chính quyền địa phương Trung Quốc, bao gồm cả các công ty tài chính địa phương, đã vượt quá 90 nghìn tỷ nhân dân tệ, tương đương hơn 12 nghìn tỷ USD. Con số này cao hơn đáng kể so với các ước tính chính thức trước đó và làm dấy lên lo ngại về nguy cơ vỡ nợ trên diện rộng.
Tình trạng này không chỉ là vấn đề tài chính, mà còn là một cuộc khủng hoảng niềm tin. Các nhà đầu tư, doanh nghiệp và người dân đang ngày càng lo ngại về khả năng của chính quyền địa phương trong việc duy trì ổn định kinh tế. Một số nhân viên công chức tại các thành phố nhỏ cho biết họ đã bị chậm lương trong nhiều tháng. Trong khi đó, các dự án cơ sở hạ tầng bị đình trệ do thiếu vốn.
Chính quyền trung ương tại Bắc Kinh đã nhận thức được mức độ nghiêm trọng của tình hình. Trong một cuộc họp kinh tế cấp cao vào tháng 1 năm 2026, các quan chức trung ương đã thảo luận về các biện pháp hỗ trợ tài chính và cải cách cấu trúc nhằm giảm phụ thuộc vào tài chính đất đai. Tuy nhiên, với quy mô của vấn đề, nhiều chuyên gia cho rằng sẽ không có giải pháp nhanh chóng.
Một nhà kinh tế tại Đại học Nhân dân Trung Quốc nhận định rằng hệ thống tài chính địa phương hiện tại không bền vững. “Trong nhiều năm, tăng trưởng được duy trì bằng cách vay nợ và bán đất. Nhưng khi thị trường bất động sản sụp đổ, toàn bộ mô hình này bắt đầu lung lay,” ông nói.
Những dấu hiệu của sự suy giảm cũng bắt đầu xuất hiện trong các số liệu chính thức. Tăng trưởng kinh tế chậm lại, đầu tư giảm và niềm tin kinh doanh suy yếu. Mặc dù chính phủ trung ương vẫn khẳng định rằng nền kinh tế Trung Quốc ổn định, nhiều nhà phân tích tin rằng các vấn đề tài chính địa phương có thể trở thành một trong những thách thức lớn nhất đối với nền kinh tế lớn thứ hai thế giới.
Trong bối cảnh này, các biện pháp tuyệt vọng của chính quyền địa phương phản ánh một thực tế đáng lo ngại: hệ thống tài chính từng thúc đẩy sự phát triển nhanh chóng của Trung Quốc đang đối mặt với một bước ngoặt. Khi các nguồn thu truyền thống biến mất và nợ tiếp tục tăng, các chính quyền địa phương buộc phải tìm mọi cách để tồn tại.
Câu hỏi lớn hiện nay không chỉ là liệu các chính quyền địa phương có thể vượt qua cuộc khủng hoảng này hay không, mà còn là liệu mô hình tăng trưởng dựa vào nợ và bất động sản của Trung Quốc có thể tiếp tục tồn tại. Trong khi đó, những quyết định được đưa ra trong các văn phòng chính quyền địa phương và tại Bắc Kinh trong những tháng tới có thể sẽ định hình tương lai của nền kinh tế Trung Quốc và ảnh hưởng đến toàn bộ nền kinh tế toàn cầu./.
NGƯỜI QUAN SÁT/ (tổng hợp AP, CNBC, Le Monde, IMF…)
