(AP) — Tổng thống Mỹ Donald Trump đã liên hệ lập trường cứng rắn của mình về Greenland với quyết định năm ngoái không trao Giải Nobel Hòa bình cho ông. Trong một tin nhắn được công bố hôm thứ Hai, Trump nói với Thủ tướng Na Uy rằng ông không còn cảm thấy “có nghĩa vụ phải chỉ nghĩ thuần túy về hòa bình”.
Tin nhắn gửi Thủ tướng Jonas Gahr Støre được cho là làm gia tăng căng thẳng giữa Washington với các đồng minh thân cận nhất, trong bối cảnh Trump liên tục đe dọa giành quyền kiểm soát Greenland — một vùng lãnh thổ tự trị thuộc Đan Mạch, quốc gia thành viên NATO.
Hôm thứ Bảy, Trump tuyên bố áp thuế nhập khẩu 10% từ tháng 2 đối với hàng hóa của 8 quốc gia đã lên tiếng ủng hộ Đan Mạch và Greenland, trong đó có Na Uy. Các nước này sau đó đưa ra phản ứng chỉ trích mạnh mẽ.
Nhiều đồng minh lâu năm của Mỹ tiếp tục khẳng định Greenland không phải để bán, đồng thời kêu gọi Washington thảo luận các giải pháp. Trên mạng xã hội, bà Kaja Kallas, người đứng đầu chính sách đối ngoại Liên minh châu Âu (EU), nói khối này “không muốn gây hấn” nhưng sẽ “giữ vững lập trường”.
Tòa Bạch Ốc cũng không loại trừ khả năng dùng vũ lực để nắm quyền kiểm soát hòn đảo chiến lược tại Bắc Cực. Khi được hỏi liệu Trump có thể xâm lược Greenland hay không, Ngoại trưởng Đan Mạch Lars Løkke Rasmussen nói hôm thứ Hai rằng “không thể loại trừ bất kỳ điều gì cho đến khi chính tổng thống quyết định loại trừ điều gì”.
Thủ tướng Anh Keir Starmer cũng tìm cách hạ nhiệt căng thẳng, cho rằng vấn đề có thể và nên được giải quyết bằng đối thoại bình tĩnh, và ông không tin hành động quân sự sẽ xảy ra.
Greenland phản đối dữ dội các đe dọa từ Mỹ
Cho thấy mức độ căng thẳng leo thang trong những ngày gần đây, hàng ngàn người Greenland đã tuần hành cuối tuần qua để phản đối mọi nỗ lực nhằm “tiếp quản” hòn đảo. Thủ hiến Greenland Jens-Frederik Nielsen viết trên Facebook hôm thứ Hai rằng các đe dọa thuế quan sẽ không làm họ thay đổi lập trường.
“Chúng tôi sẽ không bị gây sức ép,” ông viết.
Trong khi đó, bà Naaja Nathanielsen, bộ trưởng phụ trách kinh doanh, khoáng sản, năng lượng, tư pháp và bình đẳng của Greenland, nói với AP rằng bà xúc động trước phản ứng nhanh chóng của các đồng minh trước nguy cơ bị Mỹ áp thuế, và cho rằng điều đó cho thấy nhiều nước hiểu “đây không chỉ là chuyện Greenland”.
“Tôi nghĩ nhiều quốc gia lo ngại rằng nếu để Greenland rơi vào tình thế đó, tiếp theo sẽ là gì?” bà nói.
Trump nhắc Nobel Hòa bình trong tin nhắn gửi lãnh đạo Na Uy, đẩy căng thẳng lên cao
Tin nhắn Trump gửi ông Gahr Støre vào Chủ nhật — do chính phủ Na Uy công bố — có đoạn viết: “Xét việc đất nước của ông quyết định không trao cho tôi Giải Nobel Hòa bình vì tôi đã chấm dứt hơn 8 cuộc chiến… tôi không còn cảm thấy có nghĩa vụ phải chỉ nghĩ về hòa bình.”
Tin nhắn kết thúc với câu: “Thế giới sẽ không an toàn nếu chúng ta không có quyền kiểm soát hoàn toàn và tuyệt đối đối với Greenland.”
Tòa Bạch Ốc xác nhận tin nhắn là thật. Phó phát ngôn viên Tòa Bạch Ốc Anna Kelly nói Trump “tin rằng người Greenland sẽ được phục vụ tốt hơn nếu được Hoa Kỳ bảo vệ trước các mối đe dọa mới ở khu vực Bắc Cực”.
Thủ tướng Na Uy cho biết tin nhắn của Trump là phản hồi đối với thông điệp trước đó mà ông và Tổng thống Phần Lan Alexander Stubb gửi đi, nhằm bày tỏ phản đối việc áp thuế, kêu gọi hạ nhiệt, đồng thời đề nghị tổ chức một cuộc điện đàm ba bên.
Ông Støre nhấn mạnh: “Lập trường của Na Uy về Greenland rất rõ ràng. Greenland là một phần của Vương quốc Đan Mạch và Na Uy hoàn toàn ủng hộ Đan Mạch trong vấn đề này.”
Về Nobel Hòa bình, ông nói thêm ông đã giải thích rõ với Trump rằng giải thưởng do Ủy ban Nobel độc lập trao, không thuộc thẩm quyền chính phủ Na Uy.
Ủy ban Nobel Na Uy là một cơ quan độc lập gồm 5 thành viên do Quốc hội Na Uy chỉ định.
Trump thèm muốn Nobel; Bộ trưởng Tài chính Mỹ phủ nhận
Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent bảo vệ cách tiếp cận của tổng thống trong vấn đề Greenland khi trả lời báo chí tại Davos (Thụy Sĩ), nơi đang diễn ra Diễn đàn Kinh tế Thế giới.
“Tôi cho rằng nói tổng thống làm vậy vì Nobel là một lập luận bịa đặt,” Bessent nói, ngay sau khi thừa nhận ông “không biết gì” về bức thư/tin nhắn của Trump gửi Na Uy.
Trump vốn công khai mong muốn giành Nobel Hòa bình — giải mà ủy ban đã trao cho lãnh đạo đối lập Venezuela María Corina Machado năm ngoái. Tuần trước, Machado trao huy chương Nobel cho Trump; ông nói dự định giữ lại, trong khi ủy ban nhấn mạnh giải thưởng không thể bị thu hồi, chuyển nhượng hay chia sẻ.
Trump coi thuế quan là “đòn bẩy” thương lượng
Trong đe dọa thuế mới nhất, Trump ám chỉ mức thuế nhập khẩu là hành động trả đũa việc các nước châu Âu triển khai một số lượng tượng trưng binh sĩ đến Greenland tuần trước — dù ông cũng cho thấy thuế quan được dùng như đòn bẩy để thương lượng với Đan Mạch.
Các chính phủ châu Âu nói lực lượng đó tới Greenland nhằm đánh giá an ninh Bắc Cực, đáp lại chính những quan ngại của Trump về sự can thiệp của Nga và Trung Quốc.
Một quan chức quân sự cấp cao châu Âu nói với AP (đề nghị giấu tên) rằng việc triển khai quân đội có thể tạo ấn tượng như “một hạm đội” đang hướng về Greenland, nhưng thực tế tổng số lực lượng mà các nước châu Âu dự kiến gửi đi không quá vài chục người.
Trump đã đe dọa áp thuế lên 8 quốc gia châu Âu sau khi họ thông báo triển khai số quân nhỏ đến hòn đảo Bắc Cực — trong đó có Đan Mạch, nước mà Greenland thuộc về.
Tổng Thư ký NATO Mark Rutte cho biết ông đã thảo luận về tầm quan trọng của khu vực này đối với “an ninh tập thể” của liên minh trong cuộc gặp ngày thứ Hai với ngoại trưởng Đan Mạch và Greenland.
Sáu trong số tám quốc gia bị Trump nhắm tới là thành viên EU — khối vận hành như một khu vực kinh tế thống nhất về thương mại. Chủ tịch Hội đồng châu Âu António Costa nói rằng các lãnh đạo EU thể hiện “sẵn sàng tự vệ trước mọi hình thức cưỡng ép”, đồng thời thông báo một hội nghị thượng đỉnh vào tối thứ Năm.
