Ngày 4 tháng 5 (Reuters) – Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết ông đã chỉ đạo Cục Nhà tù Liên bang xây dựng lại và mở cửa lại nhà tù nổi tiếng Alcatraz ở Vịnh San Francisco. Ông nói mục đích là để giam giữ những tội phạm nguy hiểm và tàn bạo nhất nước Mỹ.
Trên mạng xã hội Truth Social, ông viết: “XÂY LẠI VÀ MỞ CỬA ALCATRAZ!”. Ông cho rằng nước Mỹ trước đây từng nghiêm túc trong việc xử lý tội phạm nguy hiểm, và không ngần ngại nhốt chúng ở nơi biệt lập để bảo vệ cộng đồng.
Nhà tù Alcatraz từng giam giữ những tên tội phạm khét tiếng như Al Capone, nhưng đã bị đóng cửa vào năm 1963. Ngày nay, nó là một trong những địa điểm du lịch nổi tiếng nhất của San Francisco.
Trump nói thêm rằng ông đã yêu cầu Cục Nhà tù phối hợp với Bộ Tư pháp, FBI và Bộ An ninh Nội địa để mở lại nhà tù này với quy mô lớn hơn và hiện đại hơn.
Phát biểu với báo chí khi trở về từ Florida, Trump nói rằng việc mở lại Alcatraz chỉ là “một ý tưởng nảy ra trong đầu” và ông quyết định biến nó thành hành động.
“Alcatraz là biểu tượng của pháp luật và trật tự,” ông nói.
Alcatraz từng được coi là nhà tù an ninh nhất nước Mỹ nhờ nằm trên đảo, với nước biển lạnh và dòng chảy mạnh bao quanh. Chưa từng có cuộc vượt ngục nào được xác nhận thành công, mặc dù có 5 tù nhân từng mất tích và được cho là đã chết đuối.
Theo Cục Nhà tù Liên bang, Alcatraz bị đóng cửa vì chi phí vận hành quá cao – cao gấp gần ba lần so với các nhà tù khác do vị trí đặc biệt của nó.
Bà Nancy Pelosi, cựu Chủ tịch Hạ viện và là nghị sĩ Dân chủ bang California, không coi đề xuất này là hợp lý. Bà viết trên mạng xã hội X: “Alcatraz đã đóng cửa hơn 60 năm và hiện là công viên quốc gia, điểm du lịch nổi tiếng. Kế hoạch của Tổng thống không đáng để xem là đáng tin cậy.”
CALITODAY (04/5/2025): Tối thứ Sáu 01/5, Donald Trump tự đăng tải lên mạng xã hội Truth Social của Trump một hình của Trump mặc lễ phục Đức Giáo Hoàng, đội nón Giáo Hoàng và mang dây chuyền có tượng ảnh Thánh Giá trước ngực do trí tuệ nhân tạo AI làm. Hình ảnh nầy sau đó được Tòa Bạch Ốc cho đăng tải lại trên mạng X (Twitter) của Bạch Ốc.
Đức Giáo Hoàng Francis mới qua đời vào ngày Thứ Hai 21/4/2025 sau khi Ngài ban phép lành Phục Sinh tại công trường Thánh Phê-rô ngày Chủ Nhật 20/4. Lễ an táng của cố Giáo Hoàng Francis được cử hành trọng thể tại Rome với sự hiện diện của rất đông các vị lãnh đạo các quốc gia, trong đó có Donald Trump và vợ của ông.
Nghi thức tang lễ của Vatican kêu gọi mọi nguyên thủ quốc gia nên mặc lễ phục màu đen, nhưng chỉ có Donald Trump mặc bộ Veston màu xanh sẩm nên bị dư luận chỉ trích.
Sau khi trở về Hoa Kỳ, trong một cuộc phỏng vấn của báo chí Hoa Kỳ vào tuần trước hỏi ông nay muốn ai sẽ được bầu tân Giáo hoàng? Trump đã nói: “Tôi muốn trở thành Giáo hoàng. Đó sẽ là lựa chọn số một của tôi”!
Nay Donald Trump tự đăng hình của ông mặc triều phục Giáo Hoàng đã làm dấy lên các lời nguyền rủa, chỉ trích khắp nơi trên thế giới, nhất là cộng đồng Thiên Chúa Giáo có trên 1.2 Tỷ giáo dân đã cho rằng Trump là thiếu hiểu biết, không có tự trọng và không biết tôn trọng.
Hôm nay Chủ Nhật 04/5, Hồng y Timothy Dolan của New York không chấp thuận bài đăng trên Truth Social của Tổng thống Trump có hình ảnh AI của chính ông với tư cách là Giáo hoàng. Bài đăng này được đăng không quá hai tuần sau khi Giáo hoàng Francis qua đời và chỉ vài ngày trước khi các Hồng y tập trung tại Vatican để bầu một nhà lãnh đạo Công giáo mới.
Khi được các phóng viên hỏi về suy nghĩ của mình về bài đăng vào cuối ngày thứ Sáu, Hồng y Dolan trả lời rằng ông hy vọng Trump “không liên quan gì đến chuyện đó”.
“Vâng, bạn biết đấy, điều đó không tốt”, vị Hồng y nói thêm khi được hỏi liệu ông có bị xúc phạm bởi bài đăng đó không.
Dolan là thành viên của Ủy ban Tự do Tôn giáo của Trump và là đồng minh của tổng thống. Vào tháng 12, Dolan nói rằng tổng thống “rất coi trọng đức tin Cơ đốc của mình”.
Theo USA Today, Trump thậm chí còn nói đùa rằng Hồng y Dolan sẽ là người được Trump chọn làm Giáo hoàng tiếp theo!
Tuy nhiên, Dolan không phải là người duy nhất chỉ trích hình ảnh Trump mặc đầy đủ lễ phục của Giáo hoàng. Giám mục Thomas Paprocki, của Springfield, Ill., cho biết Tổng thống nên xin lỗi. “Điều này thực sự xúc phạm đến người Công giáo, đặc biệt là trong thời điểm thiêng liêng này khi chúng ta vẫn đang thương tiếc sự ra đi của Giáo hoàng Francis và cầu xin sự hướng dẫn của Chúa Thánh Thần để bầu ra Giáo hoàng mới của chúng ta”, ông viết trong một tuyên bố trên nền tảng xã hội X.
Hội nghị Công giáo Tiểu bang New York cũng chỉ trích bài đăng này, nói rằng “không có gì thông minh hay buồn cười” về hình ảnh này.
“Chúng tôi vừa an táng Đức Giáo hoàng Francis đáng kính của chúng tôi và các Hồng y sắp bước vào một mật nghị long trọng để bầu người kế nhiệm mới của Thánh Peter”, hội nghị viết trên X. “Đừng chế nhạo chúng tôi”.
Trước đó, Trong bài đăng ngày 21 tháng 8 năm 2019, Donald Trump đã cảm ơn người dẫn chương trình phát thanh bảo thủ Wayne Allyn Root, người đã ca ngợi POTUS là “Tổng thống vĩ đại nhất đối với người Do Thái và đối với Israel trong lịch sử thế giới”, và tiếp tục tuyên bố rằng “người Do Thái ở Israel yêu mến ông như thể ông là Vua của Israel. Họ yêu mến ông như thể ông là sự tái sinh của Chúa”.
Tổng thống viết, “Cảm ơn Wayne Allyn Root vì những lời rất hay. ‘Tổng thống Trump là Tổng thống vĩ đại nhất đối với người Do Thái và Israel trong lịch sử thế giới, không chỉ riêng nước Mỹ, ông là Tổng thống tuyệt vời nhất đối với Israel trong lịch sử thế giới… và người Do Thái ở Israel yêu mến ông như thể ông là Vua của Israel. Họ yêu mến ông như thể ông là sự tái sinh của Chúa.'”
“‘Nhưng người Do Thái ở Mỹ không biết ông ấy hoặc không thích ông ấy. Họ thậm chí không biết họ đang làm gì hoặc nói gì nữa. Thật vô lý! Nhưng không sao cả, nếu ông ấy tiếp tục làm những gì ông ấy đang làm, ông ấy tốt cho… tất cả người Do Thái, người da đen, người đồng tính, tất cả mọi người. Và quan trọng là ông ấy tốt cho tất cả mọi người ở Mỹ muốn có việc làm.’ Thật tuyệt!” ông nói thêm.
Phó Tổng thống Vance, người đã cải đạo sang Công giáo vào năm 2019, kiên quyết ủng hộ Tổng thống, bảo vệ bài đăng này như một trò đùa.
“Theo nguyên tắc chung, tôi ổn với việc mọi người kể chuyện cười và không ổn với việc mọi người bắt đầu những cuộc chiến tranh ngu ngốc giết chết hàng nghìn đồng bào của tôi”, Vance viết trên X để đáp lại bài đăng gay gắt của Bill Kristol, người từng là chánh văn phòng của phó tổng thống trong chính quyền George H.W. Bush.
Các nhà lãnh đạo Công giáo khắp nơi đã mạnh mẽ chỉ trích Trump vì đăng ảnh AI rõ ràng của mình với tư cách là Giáo hoàng
Tổng thống Trump chụp ảnh tại Vatican năm 2017 với Giáo hoàng Francis, người đã qua đời vào tháng trước. Trump đã đăng lên mạng xã hội vào thứ sáu hình ảnh dường như do AI tạo ra về ông trong trang phục Giáo hoàng.
Một số nhà lãnh đạo Công giáo và ít nhất một nhóm Công giáo Hoa Kỳ đang chỉ trích Tổng thống Trump sau khi ông đăng lên mạng xã hội hình ảnh dường như do trí tuệ nhân tạo tạo ra về ông trong triều phục Giáo hoàng.
Trump đã đăng hình ảnh trên tài khoản Truth Social của mình vào tối thứ Sáu, và ngay sau đó, Tòa Bạch Ốc đã đăng lại trên tài khoản X chính thức của mình.
Trump đã đến Vatican vào cuối tháng trước để dự tang lễ của Giáo hoàng Francis, người đã qua đời vài ngày trước đó ở tuổi 88. Mật nghị Hồng y chuẩn bị họp vào ngày thứ Tư 07/5/2025 tại Vatican để bầu ra tân Giáo hoàng tiếp theo.
Hình ảnh cho thấy Trump mặc áo chùng trắng truyền thống của Giáo hoàng, đeo một cây thánh giá vàng quanh cổ cũng như chiếc mũ tế mang tính biểu tượng Giáo hoàng.
Giám mục Thomas John Paprocki của Giáo phận Springfield ở Illinois đã đăng trên Facebook rằng bằng cách công bố hình ảnh này, “Trump chế giễu Chúa, Giáo hội Công giáo và Giáo hoàng”.
Paprocki nói thêm rằng hình ảnh này “rất xúc phạm” — đặc biệt là khi người Công giáo vẫn đang thương tiếc Đức Giáo hoàng Francis và chuẩn bị cho mật nghị. “Tổng thống Trump nợ người Công giáo và tất cả những người có thiện chí một lời xin lỗi”, ông nói.
Tòa Bạch Ốc đã không trả lời ngay lập tức yêu cầu bình luận của NPR vào sáng Chủ Nhật.
Nhưng hãng thông tấn Associated Press đưa tin rằng thư ký báo chí Tòa Bạch Ốc Karoline Leavitt đã phản hồi lại những lời chỉ trích, nói rằng “Tổng thống Trump đã bay đến Ý để tỏ lòng thành kính với Giáo hoàng Francis và dự tang lễ của ông, và ông là một nhà đấu tranh kiên cường cho người Công giáo và quyền tự do tôn giáo”.
Tuần trước, khi được các phóng viên hỏi rằng ông muốn thấy ai là giáo hoàng được bầu, Trump đã nói: “Tôi muốn trở thành giáo hoàng. Đó sẽ là lựa chọn số một của tôi”, trước khi nói thêm, “không, tôi không biết, tôi không có sở thích nào cả. Tôi phải nói rằng chúng ta có một Hồng y tình cờ đến từ một nơi có tên là New York, người rất giỏi” — một ám chỉ rõ ràng đến Dolan.
Tòa thánh đã công bố một video vào thứ Bảy về quá trình chuẩn bị cho mật nghị 120 Hồng y sẽ họp bầu Giáo hoàng ngày 07 tháng 5 sắp tới, bao gồm việc lắp đặt bếp lò có ống khói cao và sàn giả trong Nhà nguyện Sistine để sẽ đốt các lá phiếu sau khi bầu. Đoạn phim cũng cho thấy các công nhân xếp hàng những chiếc bàn gỗ đơn giản, nơi các Hồng y sẽ ngồi để bỏ phiếu bắt đầu từ sáng thứ Tư sắp tới 07/5, và một đoạn đường dốc dẫn đến khu vực chỗ ngồi chính dành cho bất kỳ hồng y nào ngồi xe lăn.
Vào thứ Sáu, đội cứu hỏa đã được nhìn thấy trên mái nhà nguyện, gắn ống khói, từ đó các tín hiệu khói sẽ cho biết liệu một giáo hoàng đã được bầu hay chưa. Nếu chưa bầu được thì khói đen sẽ bay lên khỏi ống khói. Nếu đã bầu được tân Giáo Hoàng thì khói trắng sẽc lên cao khi một vị Hồng y tuyên bố “Chúng ta đã có Giáo hoàng!”
Mọi công tác chuẩn bị đều hướng đến nghi lễ long trọng khai mạc mật nghị để bầu người kế nhiệm Đức Giáo hoàng Francis, vị giáo hoàng Mỹ Latinh đầu tiên trong lịch sử, qua đời vào ngày 21 tháng 4 ở tuổi 88. Vatican cho biết trong một tuyên bố rằng Đức Phanxicô qua đời vì một cơn đột quỵ khiến ngài hôn mê và dẫn đến suy tim không thể phục hồi.
Người phát ngôn của Vatican, Matteo Bruni, đã phủ nhận hoàn toàn vào thứ Sáu các báo cáo cho biết một trong những ứng cử viên hàng đầu, Hồng y Pietro Parolin, đã gặp vấn đề về sức khỏe vào đầu tuần và cần được chăm sóc y tế. Các báo cáo, nói về vấn đề huyết áp, đã được các phương tiện truyền thông Ý đưa tin và được Catholicvote.org, trang web của Hoa Kỳ do Brian Burch đứng đầu, người được chính quyền Trump lựa chọn làm đại sứ tại Tòa thánh, đăng tải.
Đoán già đoán non về sức khỏe của ứng cử viên giáo hoàng là trụ cột của chính trị và các động thái của mật nghị, khi nhiều phe phái khác nhau cố gắng phá hoại hoặc thúc đẩy một số ứng cử viên nhất định. Francis đã trực tiếp trải nghiệm động lực này: Khi số phiếu bầu có lợi cho ông trong mật nghị hồng y năm 2013, một hồng y đã hỏi ông rằng có đúng là ông chỉ có một lá phổi như lời đồn không. (Sau đó, Francis kể lại rằng ông đã nói với hồng y rằng ông đã cắt bỏ thùy trên của một lá phổi khi còn trẻ.) Ông đã được bầu một thời gian ngắn sau đó.
Một số người đang cân nhắc đến những người khác được gọi là “giáo hoàng”. Ngoài Parolin, những ứng cử viên khác có tên đã xuất hiện bao gồm Hồng y Luis Antonio Tagle, cựu tổng giám mục Manila và Hồng y Robert Sarah bảo thủ đến từ Guinea.
Người ta biết ít hơn về 15 hồng y mà Francis bổ nhiệm từ các quốc gia trước đây không có hồng y nào — hoặc họ sẽ bỏ phiếu như thế nào. Một trong số họ là Anders Arborelius của Thụy Điển.
“Chúng ta đang sống trong thời đại xung đột, chiến tranh”, ông nói. “Vì vậy, điều quan trọng là phải có một tiếng nói có thể nói lên điều gì đó khác, rằng Chúa hiện diện”.
Mọi người tưởng nhớ cố Giáo hoàng Francis khi Vatican chuẩn bị cho Mật nghị Hồng y
Các hồng y tham dự thánh lễ Novemdiales lần thứ sáu được tổ chức cho cố Giáo hoàng Francis, tại Vương cung thánh đường Thánh Peter, ngày 1 tháng 5 năm 2025 tại Rome. Vatican đang chuẩn bị cho quá trình bầu một Giáo hoàng mới, được gọi là Mật nghị Hồng y, phải bắt đầu trong vòng 15 đến 20 ngày sau khi Giáo hoàng qua đời.
Mật nghị Hồng y là cuộc họp được bảo vệ chặt chẽ của các Hồng y cử tri — tất cả đều là Hồng y đang tại vị dưới 80 tuổi — để bầu ra Giáo hoàng tiếp theo.
Con số chính xác có thể thay đổi, nhưng hiện tại có 135 hồng y cử tri đủ điều kiện để triệu tập tại Vatican từ khắp nơi trên thế giới để bầu người kế nhiệm Đức Giáo hoàng Francis. Trong số tất cả các hồng y cử tri hiện tại, 108 người được Đức Giáo hoàng Francis bổ nhiệm trong suốt 12 năm làm giáo hoàng. Họ đến từ 71 quốc gia khác nhau, bao gồm 10 người từ Hoa Kỳ.
Sáng thứ tư bắt đầu bằng Thánh lễ tại Vương cung thánh đường Thánh Peter do Hồng y Giovanni Battista Re, Trưởng khoa Hồng y đoàn, cử hành, sau đó các hồng y cử tri được cách ly khỏi phần còn lại của thế giới. Vào buổi chiều, họ sẽ tiến vào Nhà nguyện Sistine, nghe một cầu nguyện và tuyên thệ trước khi bỏ phiếu đầu tiên.
Nếu không có ứng cử viên nào đạt được đa số hai phần ba cần thiết trong vòng bỏ phiếu đầu tiên, các lá phiếu sẽ bị đốt và khói đen sẽ báo hiệu với thế giới rằng không có giáo hoàng nào được bầu.
Các hồng y sẽ trở về dinh thự Vatican của mình vào ban đêm và trở lại Nhà nguyện Sistine vào sáng thứ Năm để tiến hành hai cuộc bỏ phiếu vào buổi sáng, hai cuộc bỏ phiếu vào buổi chiều, cho đến khi tìm ra vị Hồng y thắng phiếu.
Mỗi hồng y phải tuyên thệ giữ bí mật tuyệt đối trước khi bỏ phiếu. Nếu họ tiết lộ bất kỳ thông tin nào từ bên trong mật nghị, họ sẽ bị Giáo hội dứt phép thông công.
Sau mỗi hai vòng bỏ phiếu, các lá phiếu sẽ được đốt trong bếp. Nếu không có Giáo hoàng nào được bầu, các lá phiếu sẽ được trộn với các hộp mực chứa kali perchlorat, anthracene — một thành phần của nhựa than đá — và lưu huỳnh để tạo ra khói đen thoát ra khỏi ống khói. Nếu có người chiến thắng, các lá phiếu sẽ được trộn với kali clorat, lactose và nhựa chloroform để tạo ra khói trắng.
Khói trắng bốc ra từ ống khói trong lần bỏ phiếu thứ năm vào ngày 13 tháng 3 năm 2013, và Hồng y Jorge Mario Bergoglio đã được giới thiệu với thế giới với tư cách là Giáo hoàng Francis một thời gian ngắn sau đó từ loggia của Vương cung thánh đường Thánh Peter.
Ngày đại lễ Phật Đản năm 1963 (Phật lịch: 2507) là một dấu ấn đậm nét trong lịch sử Đạo Phật Việt Nam với sự tác động qua lại giữa quyền lực chính trị thế tục và dòng hành hoạt tâm linh tôn giáo.
Phong trào đòi bình đẳng tôn giáo tại Việt Nam đã nổ ra sau cả trăm năm Đạo Phật bị Pháp và thế lực viễn chinh linh hồn khống chế. Thời hậu cận đại chính quyền đương thời đối xử bất công là giọt nước tràn ly của một chuỗi phản ứng có điều kiện trong thế cuộc nhân sinh: Có bất công thì có tiếng nói kêu gọi công bằng và có áp bức thì có đấu tranh đòi hỏi tự do và bình đẳng.
Cuộc tranh đấu Phật giáo phát khởi từ Huế năm 1963 hướng mục đích đòi hỏi tự do và công bằng tôn giáo là một phản ứng có điều kiện của một xã hội tự do và một thể chế chính trị chưa thoát khỏi bóng đè của quá khứ phong kiến.
Một ngày Phật Đản 62 năm trước
Ngày Phật Đản năm 1963. Theo thông lệ hàng năm, trại Tất Đạt Đa của Liên Gia Đình Phật Tử xã Hương Cần (gồm 7 đơn vị GĐPT là An Thuận, Cổ Lão, Hương Cần, Liễu Cốc Hạ, Nam Thanh, Triều Sơn Trung, Vân Cù) với số lượng gần 500 trại sinh từ ngành Oanh đến ngành Thiếu cùng dựng lều, cắm trại bên cạnh lễ đài chính thức, nơi tập trung đại lễ cho cả 7 Khuôn hội Phật giáo toàn xã cung nghinh hương án Phật, được long trọng rước từ chùa Làng về Lễ đài tại xã Hương Cần hành lễ.
Là Liên Đoàn trưởng của GĐPT Liễu Cốc Hạ, trẻ tuổi nhất trong liên đoàn, tôi nằm trong Ban Quản Trại và đuợc cử phụ trách điều khiển tổng quát sinh hoạt đời sống trại (Sơn Ca). Đây là một vinh dự thường được giao cho người huynh trưởng có bản lĩnh chuyên môn hoạt động thanh niên ngoài trời và tài ăn nói, điều khiển có bản lĩnh, kinh nghiệm.
Tôi vừa lo, vừa hồi hộp vì tương đối vẫn còn là “lính mới” trong nhiệm vụ cầm còi làm chim sơn ca thông tri điều khiển sinh hoạt toàn trại nầy. Đặc biệt cổng trại Tất Đạt Đa mọi năm vẫn dành chỗ cao nhất để treo cờ Phật giáo; nhưng năm nay, Ban Quản Trại thông tri lặng lẽ với nhau là nên treo thấp xuống vì có mấy anh chị huynh trưởng xì xào là: Ông, bác, chú… thôn trưởng làng tui “dặn rứa!”. Nói một cách chân xác là ông thôn trưởng làng Liễu Cốc Hạ tôi, Nguyễn Văn Khởi, chưa nghe nói gì cả. Sau nầy tôi mới biết là có lệnh từ tỉnh đưa về, quận và xã đưa lên phải treo cờ Phật giáo theo cách “khác… mọi năm” nhưng lệnh chưa áp dụng đồng đều và chặt chẽ do chính quyền địa phương xã, thôn vẫn còn xa lạ với lệnh mới chưa được giải thích và áp dụng rõ ràng.
Đại lễ Phật Đản của 7 đơn vị các làng, xã Hương Cần chúng tôi năm 1963 đã khai diễn trang trọng theo tinh thần đơn vị làng xã như mọi năm. Theo yêu cầu của Ban Hướng Dẫn GĐPT Thừa Thiên Huế, bảy đơn vị GĐPT xã Hương Cần chúng tôi cử 7 đoàn sinh ngành Thiếu gồm 3 nữ và 4 nam lên chùa Từ Đàm để tham dự và phụ việc tại lễ đài trung tâm của Tỉnh Hội. Gần cuối đêm văn nghệ sân khấu mừng Phật Đản được tổ chức trên cánh đồng làng mới gặt thì cả bảy em đoàn sinh hớt hãi đạp xe đạp từ Đài phát thanh Huế trở về (đường đi khoảng 40 phút), chạy vào khu vực ban quản trại. Các em thiếu nam thì vừa chạy vào đất trại, vừa thở hổn hển, nói với giọng kinh hoàng: “Chết, chết… người chết bị bắn, bị xe cán nhiều quá các anh chị ơi!” Các em thiếu nữ thì nói mếu máo bằng giọng đẫm nước mắt: “Mình Phật tử biết trốn mô đây, họ giết Phật tử cả rồi!”. Lần đầu trong nếp sinh hoạt truyền thống tuổi trẻ Phật tử, không riêng ai mà tất cả anh chị em đều trải qua những phút hoảng loạn tinh thần. Không khí sinh hoạt trại như bị đông cứng hẳn lại. Cho đến khi cả bảy đơn vị GĐPT nhổ trại… rồi hát bài Dây Thân Ái chia tay: “Gang thép ta chia tay đừng buồn!” mà lòng lại buồn nặng trĩu. Hôm sau, tin tại chỗ đã cho biết rằng: Có 8 người, gồm Phật tử và trẻ em đã bị thiệt mạng trong vụ án thảm sát tại Đài Phát thanh Huế đêm 8-5-1963.
Cuộc Tranh đấu Bảo vệ Phật giáo đã bùng lên từ sau đêm thảm sát ấy mà Huế là nơi khởi phát và Thượng tọa Thích Trí Quang cùng các “ôn” (tiếng gọi thương kính của giới Phật tử Huế dành cho quý tu sĩ cao niên đạo cao đức trọng) với tài đức cao minh và tinh thần vô úy, dũng lược bất bạo động đã lãnh đạo Phong trào Tranh đấu Phật giáo từ Huế lan ra khắp các tỉnh thành miền Nam.
Thời gian trung bình là cả trăm năm cần thiết để lịch sử phê phán công bằng và nghiêm minh về một sự kiện lịch sử trọng đại như cuộc Tranh Đấu Phật Giáo vào những năm 1960. Phán xét lịch sử là một quá trình tổng lược mang tính khoa học nhân văn thường hội tụ các dữ kiện khách quan và chứng tích khảo chứng được nên nếu có chăng những ý kiến, phán xét vội vàng của cá nhân hay nhóm phái chỉ có tính cách góp ý và tham khảo. Đấy là tài liệu, chưa đạt đủ tính chất dữ liệu hay đạt tầm sử liệu. Bởi vậy, trong hơn 60 năm qua, những bài viết ở tầm quan sát, nhận định, suy diễn… thường mang nhiều dấu ấn chủ quan và cảm tính không đáng tin cậy.
Thế hệ nhập cuộc 62 năm trước, nay có còn chăng là lơ thơ dăm cụ già thế hệ bát tuần nhớ nhớ quên quên.
Có thể nói chứng tích huyết lệ trong ngày Phật Đản tại Huế, những ngọn lửa từ bi vị pháp thiêu thân, công đức của chư Tăng Ni và tinh thần dấn thân của Phật tử để bảo vệ Đạo Pháp chỉ trong vòng nửa năm mà sức mạnh tổng hợp vượt thời gian tính bằng . Tứ chúng Phật tử đã biến lòng yêu Đạo, thương đời và tha thiết với dòng sinh mệnh của Đạo pháp, Dân tộc được thể hiện bằng sự hy sinh, tin yêu và hy vọng.
Phong trào tranh đấu Phật giáo từ Huế đã nhanh chóng lan tỏa khắp nhiều tỉnh thành. Những bậc tu hành thanh tịnh, cư sĩ, Phật tử và đại chúng đủ các giới, từ giáo sư đại học đến đội ngũ khuân vác, làm thuê; tử tiểu thương Đông Ba và các chợ quanh Huế đến các lực lượng sinh viên học sinh và đoàn thể quần chúng đã liên tục xuống đường, tuyệt thực, biểu tình phản đối trong tinh thần khiêm nhẫn, tuyệt đối bất bạo động đối mặt với sự trấn áp đầy bạo lực của các lực lượng cảnh sát và quân đội với vòi rồng, lựu đạn cay, dùi cui, ma trắc… Sau lưng bề mặt phơi bày ra ánh sáng là thế giới tối tăm của những nhà tù địa ngục Chín Hầm tại Huế, nhà giam lô cốt các xã, quận và mật vụ địa phương sẵn sàng đàn áp phong trào tranh đấu.
Lửa Từ Bi – Trái Tim Bất Diệt
Những ngày tháng tiếp theo, cùng với dòng thác lũ tham gia đấu tranh của Tứ chúng hàng trưởng thượng, tuổi trẻ Phật tử trong hệ thống GĐPT Việt Nam và sinh viên học sinh dấn thân vào phong trào bất chấp hiểm nguy. Tham gia phong trào tranh đấu gần một tháng, tôi bị bắt hai lần: Lần đầu bị chính quyền bắt về xã Hương Cần; rồi lần sau bị mật vụ bắt giam vào lô cốt quận Hương Trà tại Bao Vinh. Sau khi được thả và điểm mặt theo dõi, tôi không được phép rời làng lên Huế tham gia tranh đấu. Gặp dịp nghỉ Hè, mẹ và chị tôi bắt buộc tôi phải vào Sài Gòn tạm lánh mặt. Vào Sài Gòn, tôi được ở lại nhà bà chị Cả tại số 36/5, đường Cao Thắng Sài Gòn (ngày nay là đường Cách Mạng tháng 8), đây là địa điểm chỉ cách ngã tư Phan Đình Phùng và Lê Văn Duyệt, nơi Hòa thượng Thích Quảng Đức tự thiêu chỉ một quãng đường ngắn đi bộ.
Một buổi sáng, đứa cháu gái đi chợ về báo tin: “Cậu ơi! Không biết họ đang làm chi mà ngoài đường mình mấy Sư Cô và mấy Thầy Chùa đứng đông lắm. Cậu ra coi cho biết. Tôi đang là con chim trốn bão, nay nghe tin gió lộng thì lòng bỗng rộn lên nên liền chạy nhanh ra đường. Theo dòng người đến hướng ngã tư Phan Đình Phùng, Lê Văn Duyệt. Chưa đến nơi, đã nghe một rừng âm thanh huyên náo mà tiếng còi hú của xe cảnh sát là nghe rõ nhất. Mùi lửa cháy, mùi xăng dầu, mùi mồ hôi người bay vào mũi. Giữa luồng sóng người kẻ chaỵ lui, người chạy tới, tôi chỉ kịp nhìn thấy bóng áo vàng, nâu, Lam của tu sĩ Phật giáo và người dân xúm xít quanh điểm tụ với ánh lửa đang còn cháy. Tôi không cố chen chân ra tới điểm lửa có đông người đang vây quanh, nhưng có tiếng còi báo động của xe cảnh sát đang tới. Đám người lạ tìm đường đạp lên nhau mà chạy. Tôi chỉ nghe tiếng người nói to với nhau gần như la hét: “Kinh quá bà con ơi! Ông Thầy tu bị đốt cháy. Lửa đã thiêu ông ta rồi. Tội quá! Không biết vì sao lại ra ngồi giữa đường mà bị đốt cháy không biết nữa…?!” Thật ra, tuy theo mẹ đến chùa từ nhỏ, nhưng tôi chưa bao giờ được học, được nghe đến hai chữ “Tự Thiêu” trước đó, nên tôi chạy trong đám đông với tâm lý hoang mang cho rằng, chính quyền, cảnh sát đem một vị thầy Chùa ra xử thiêu thay vì lệnh xử chém đầu như mấy ông vua ngày xưa để trừng phạt Phật giáo Tranh đấu.
Sau đó, trở về hỏi han và tìm hiểu, tôi mới biết thêm được rằng đây là một vụ Tự Thiêu. Trong truyền thống lâu đời của đạo Phật, hạnh nguyện thiêu thân được xem là một hình thức cúng dường tối thượng vì người hành giả không tiếc thân mạng, đem thân ngũ uẩn vô thường này hiến dâng cho Tam Bảo. Đây không phải là tự sát trong tuyệt vọng (theo ý ngĩa tự tử thông thường), mà là tự nguyện hy sinh với tâm đại từ bi và trí tuệ viên mãn, nhằm thức tỉnh thế gian, đánh động lòng người hoặc cầu nguyện cho hòa bình, giải thoát cho tất cả. Trong kinh điển, Phật từng dạy rằng cúng dường thân thể với tâm Bồ Tát thì phước đức hơn cả việc dâng cúng trân bảo, châu báu bởi đây là biểu tượng vô ngã và xả ly, tinh thần xả bỏ cả thân mạng để cứu độ chúng sanh.
Kinh Pháp Hoa có viết:
“Dược Vương Bồ Tát lại hiện thần thông, thiêu thân mình trong lửa suốt mười hai trăm năm để cúng dường Đức Phật Nhật Nguyệt Tịnh Minh Đức…” (Kinh Pháp Hoa – Phẩm 23, bản dịch HT. Trí Tịnh)
Những ngày tiếp theo, Sài Gòn sôi động sau khi truyền thông quốc tế loan tin và hình ảnh thiêu thân cúng dường (Burning the body as offering), báo Đông Phương đưa tin “cúng dường tối thượng” (最上供養) của Thầy Quảng Đức. Cuộc tranh đấu Phật giáo không còn chỉ là “một cuộc xuống đường tại Huế” mà đã thắp sáng tinh thần của con người khắp nơi. Tổng thống Ngô Đình Diệm vào cuộc với “Ủy Ban Liên Bộ” để làm việc với “Ủy Ban Liên Phái Bảo Vệ Phật Giáo”.
Trong suốt 10 ngày pháp thể của Thầy Quảng Đức quàng tại chùa Xá Lợi là thời gian khá căng giữa tinh thần đối kháng thường trực của đại chúng và lực lượng trấn áp của chính quyền. Ngày 20-6-1963, tin Ủy ban Liên phái bảo vệ Phật giáo và nhiều tăng, ni, Phật tử sẽ dự lễ hỏa táng tại An dưỡng địa Phú Lâm làm cho không khí Sài Gòn sôi động thêm. Sáng sớm tôi cùng ông anh chuẩn bị sẵn sàng đến nơi hỏa táng nhưng Sài Gòn lại im ắng như trong tình trạng thiết quân luật, chúng tôi không thể đi đâu xa hơn khu vực quanh nhà. Chiều gần tối cùng ngày, chúng tôi đến chùa Xá Lợi. Từ ngoài cổng đã đọc được bảng thông báo lịch viếng thăm “Trái Tim Bất Diệt của Hòa thượng Thích Quảng Đức” đặt tại tiền đình chùa Xá Lợi. Cũng phải khá vất vả mới chen chân được vào nơi đặt xá lợi. Trên kệ thờ gọn, nhỏ, trong bình tủy tinh trong suốt là một trái tim bằng nắm tay. Vết cháy xém nâu, vàng để lộ ra nhiều phiến và đường thịt màu tái hồng và đỏ tươi; màu đỏ tái hồng tự nhiên quá làm cho đôi mắt nào dán vào cũng thành nhòa lệ: Trái Tim Bất Diệt! Đã 62 năm rồi mà tôi vẫn còn mường tương và xúc động như mới hôm qua!
Từ đó, cứ mỗi năm đến mùa Phật Đản, cái tâm thức nhỏ bé và nhạy cảm của tôi vẫn dấy lên cảm xúc về Lửa Từ Bi và Trái Tim Bất Diệt.
Những ngày tha hương ở Mỹ tôi càng đi vào học hỏi lãnh vực Tâm Lý thì lại càng tin tưởng một cách đầy hiện thực sự mong manh tan biến như sương khói và tính vĩnh hằng bất diệt của vũ trụ và hạt bụi khi quán niệm thể tánh – Tánh Không, Tuyệt Đối, Trung Đạo – của diệu hữu và vô cùng. Trong muôn nghìn thứ lửa, có ngọn lửa vô hình vô ảnh tồn tại và phóng chiếu tự trong chính thân tâm gọi là “Nội Hỏa” hay lửa Tam Muội.
“Tam Muội” (三昧) phiên âm từ tiếng Phạn samādhi, nghĩa là “chánh định” hay “trạng thái thiền định sâu sắc”. Lửa Tam Muội có thể hiểu là ngọn lửa xuất phát từ sức mạnh thiền định cực kỳ thuần khiết, không phải lửa vật lý thông thường nên còn được gọi là “Nội Hỏa”. Nó không sinh, không diệt, tự tại không nhiên nên cũng không có đối thể hay ngoại lực có khả năng đốt cháy hay hủy diệt. Trái tim của Bồ Tát Quảng Đức trải qua bao nhiêu ngày thiền định và tưới tẩm trong Nội Hỏa nên ngọn lửa trần gian chỉ là heo may thoáng mát thì làm sao đốt cháy hay hủy diệt được.
Cách thế giới phương Tây lý giải “lửa Tam Muội”, tự tinh túy, cũng không khác với lửa Tam Muội. Các học giả phương Tây theo tôn giáo học so sánh “lửa Tam Muội” với “lửa tinh thần” (spiritual fire) trong các truyền thống huyền bí (Mysticism); chẳng hạn như lửa của Chúa Thánh Thần (Holy Spirit) trong Kitô giáo: ngọn lửa không đốt cháy vật chất, mà biểu tượng cho sự thanh tẩy tâm linh và sự hiện diện thiêng liêng. Ngọn lửa đó có ba năng lực là: Chuyển hóa (Heraclitus), Trừng phạt (Hỏa ngục) và Tận tẩy (Ki tô).
Một số nhà tâm lý học hàng đầu như Carl Jung, xem “lửa Tam Muội” như ẩn dụ cho năng lượng nội tâm mạnh mẽ mà một người đạt được khi tập trung ý thức cao độ — một trạng thái “hợp nhất” toàn bộ tâm thức, làm bùng cháy để thắp sáng năng lực siêu việt bên trong — mà không gì dập tắt hay làm lụi tàn được. Đó cũng chính là Lửa Từ Bi – Bất diệt.
Bồ Tát Quảng Đức sau bao năm tu trì, bao ngày chú nguyện, bao công phu sớm tối Thiền tịnh nên tự châu thân và định tánh của Thầy đã phát sinh lửa Tam Muội, nguồn nội hỏa bùng phát rực rỡ trong trái tim của Thầy, khiến trái tim đã hóa thành bất diệt. Lửa Tam Muội đã khiến trái tim Thầy Quảng Đức thành kim cương bất hoại mà lửa thường không thể đốt nổi”.
Sáu mươi hai năm nhìn lại, người huynh trưởng tuổi đôi mươi một thời nay đã là “lão giả an chi” bát tuần nhớ nhớ quên quên. Tuổi nhân gian thì đang về bến mà tuổi vòng quay thì vẫn ở trên thuyền. Quá hạnh phúc còn được nhớ chuyện… ngày xưa trong mùa Phật Đản. Nguyện cầu Hồng ân Tam Bảo vẫn mãi là ngọn lửa Từ Bi thắp sáng nguồn tâm an vui và tưới tẩm tình người.
Kính gửi Ms. Allison PettyChủ bút nhật báo The Pantagraph, Bloomington, Illinois.
Cho phép tôi nhắc lại chuyện cũ.
50 năm trước, miền Nam Việt Nam thất trận. Cùng những người Việt tị nạn Cộng sản đến Mỹ thủa ấy, đại gia đình tôi – cũng là gia đình đầu tiên – được định cư ở Bloomington, Illinois.
Trưa thứ Ba đến, sáng thứ Năm đi làm. Trại chủ những cánh đồng đậu nành ở Normal, thương chàng nhà văn tị nạn, cho cái job nhẹ hều. Với một dụng cụ, giống cái kéo có cán dài – chắc là một loại weed cutter – thong thả đi giữa các luống đậu, cắt những cây dại mọc lẫn với đậu. Chỉ làm buổi sáng, trung bình 4 tiếng.
Cắt cỏ đồng xanh là chuyện nhẹ hều, nhưng cắt vài ba giờ thì hóa nặng, vì vấn đề thời tiết. Buổi trưa, bụng và chân còn hưởng không khí mát mẻ, nhưng ngực và đầu đụng mặt trời, nóng dần lên. Cái xác phàm tự dưng lãnh đủ hai vùng khí hậu, rất khó chịu.
Phiền nhất là nạn đất bùn. Cánh đồng được tưới đều. Đôi khi các luống sũng nước, đặc quánh. Sau buổi làm, giày dép biến mất, lẫn với chân, tôi và lũ em phải tiến hành một cuộc tẩy rửa khá kỹ lưỡng. Bọn con trai nghe lệnh anh lớn “rửa giày đại khái thôi” hoan hỉ tuân hành ngay. Lũ con gái thì vô phương. Rửa chân đã kỹ, rửa giày còn kỹ hơn. Vừa bực vừa thương. Các tiểu thư Sài Gòn chưa quen việc đồng áng!
Tư thất của Bác sĩ Thú y Donald Wainscott, một trong những vị bảo trợ đại gia đình tôi, ở ngoại ô Normal, gần cánh đồng. Buổi trưa, chúng tôi chỉ cần lội bộ một quãng, băng qua một con đường, là đến vòi nước tưới cây vườn trước, tha hồ rửa chân, rửa giày.
Một hôm, có lẽ do hậu quả trận mưa chiều hôm trước, đoàn người tị nạn khá vất vả với bùn đất quê hương mới. Sau mấy giờ đánh vật với sự níu kéo rất vô duyên của những luống đậu nành, chúng tôi vừa mệt vừa đói. Đến vòi nước, tôi hạ lệnh: “Chỉ rửa chân tay thôi, giày thì hết cứu rồi, lại cũ xì, cứ vứt vào bụi rậm trước nhà, cho tiện việc sổ sách. Hôm trước đến kho của nhà thờ xin áo lạnh, đứa nào cũng kiếm được hai, ba đôi giày, dư sức qua cầu.”
Trưa hôm sau, xong việc đồng áng, chúng tôi trở lại vòi nước, thấy những đôi giày “hết thuốc chữa” đã được ai đó lôi từ bụi rậm ra, rửa sạch sẽ, để cạnh đó. Hóa ra bà Rena Wainscott, đã âm thầm, bằng mọi cách, giúp bọn tị nạn giảm thiểu sự nhọc nhằn trên quê hương mới.
Những người bảo trợ hết lòng giúp đỡ. Bloomington còn dành cho tôi một sự biệt đãi hiếm có.
Biết tôi là nhà văn, nhà báo, chủ bút The Pantagraph (lúc đó còn có tên là The Daily Pantagraph) đề nghị tôi viết nhật ký mô tả những chuyện về một gia đình tị nạn đang cố gắng hội nhập vào đời sống mới. Lúc đó đầu óc còn rối bời chuyện nước mất nhà tan, không làm nổi việc ấy, tôi đáp lễ bằng một chương trong bút ký “Ngưng bắn ngày thứ 492” (The 492nd Day of the Cease Fire), đã hoàn tất trong lúc miền Nam đang hấp hối. Chuyện bi thương về đứa em cùng hai con thơ tử nạn trong căn nhà, ở ngoại ô Biên Hòa, trúng đạn pháo kích của Việt Cộng, vào đêm mồng 3 tháng 6 năm 1974, một trong những ngày hai bên đã thỏa thuận ngưng bắn.
Pantagraph đăng hồi ký với lời giới thiệu, có đoạn cuối như sau: “The two of them (tôi viết bút ký, nhà tôi viết hồi ký), in failing to write a diary, created a set of articles that strike us as unusually honest and moving – a most untraditional set of story to offer our reader.”
Như thế, chỉ trong vòng mấy tháng, trong lúc tôi làm quen với nước Mỹ qua Bloomington thì cư dân của thành phố đôi Normal – Bloomington cũng có dịp nhìn thấy tôi: hắn là một người tị nạn thứ thiệt. Hắn đã góp phần bảo vệ quê hương suốt 20 năm qua, cho đến lúc thế cùng, dù lực còn chưa kiệt.
Và nhờ chút tài mọn văn chương, hắn đem đến cho độc giả một trong muôn ngàn nỗi cơ cực của một đất nước chìm trong binh lửa. Một trong những gai nhọn kinh khiếp của chiến tranh, xuyên qua mái ngói căn nhà gần cầu Vạc, Biên Hòa, đã xé nát linh hồn hắn, đè lên tim hắn nỗi bi thương phải gánh chịu suốt những ngày còn lại trên đời.
Trong lúc khốn cùng, được Bloomington cưu mang. Chuyện buồn riêng, được dịp tâm sự với độc giả của thành phố, như một năm trước, đã từng chia sẻ nỗi niềm với độc giả Việt, qua tạp chí Bách Khoa. Thành phố hồi ấy còn rất nhỏ, chỉ ít ngày đã thấy thân quen với mọi ngả đường. Khi tôi quyết định rời chốn này để Tây tiến, thân phụ và một đứa em gái tôi đã ở lại Bloomington, trong nghĩa trang Xanh Mãi Muôn Đời.
Do đó, tôi quyến luyến, yêu mến Bloomington như thành phố Hà Đông nơi tôi chào đời. Từ ngày đó, tôi có hai “hometown”.
Chuyện “Ngưng bắn…” kể cho độc giả Bloomington ngày ấy, đã là chuyện quá khứ. 30 tháng Tư năm sau, cuộc chiến trên đất Việt tàn.
Vậy mà hôm nay, trong thời đại này, chuyện buồn chiến tranh của tôi đang tái diễn trên đất nước Ukraine.
Nửa thế kỷ trước, Cộng sản quốc tế cung cấp cho những người Cộng sản Việt vũ khí của Nga, của Tàu, để quyết liệt tấn công miền đất tự do cuối cùng của dân tộc Việt.
Tấn công Ukraine bây giờ, chỉ có vũ khí của Nga.
Những người Cộng sản Việt năm xưa, phóng hỏa tiễn vào những căn nhà gần cầu Vạc, giết em, cháu tôi, đã chiến đấu cho một Thiên Đường mơ ước. Những người lính Nga hôm nay nỗ lực phóng hỏa tiễn tàn sát các em, các cháu trên đất nước Ukraine, thì chỉ để phục vụ cho giấc mơ tái lập Liên bang Xô viết của ngài Tổng thống Putin.
Với ý niệm vô cùng nhân bản như thông điệp của chính Thượng Đế, “mọi người sinh ra đều bình đẳng”, các nhà lập quốc Hoa Kỳ đã tạo nên bản hiến pháp tuyệt hảo để bảo vệ “con người”. Trong tinh thần đẹp đẽ ấy, từ ngày lập quốc, công dân Mỹ tỏa ra khắp mặt địa cầu, chống lại tất cả những hiện tượng gây tổn hại cho người. Thiên tai như khí hậu, bệnh tật, nghèo đói… Nhân tai như những đầu óc ngông cuồng, bệnh hoạn lại có sức, có thế để gây thương tổn, hay tiêu diệt con người. Nói nôm na là bảo vệ con người, chống kẻ ác.
Khi Putin tấn công Ukraine, Tổng thống Biden đã cùng hầu hết quốc gia trên thế giới, giúp Ukraine bảo vệ lãnh thổ. Nhưng khi Tổng thống Trump lên ngôi, tinh thần cao đẹp của nước Mỹ – bảo vệ người Ukraine chống kẻ ác – đột ngột tắt ngấm.
Ông Trump chịu nhiều ơn sâu của Putin. Chỉ riêng việc dùng mọi thủ thuật tuyên truyền giúp ông đắc cử hai nhiệm kỳ đã là chuyện cần nhớ đời.
Cuộc hội kiến diễn ra trong Bạch ốc là một dịp ông Trump mắng mỏ ông Zelenskyy tơi bời. Ông bảo: “Nhà anh đang giỡn mặt với đại chiến thứ ba!” Ngụ ý rằng Putin tấn công cướp nước thì phải quy hàng ngay lập tức, để khỏi mang cái lỗi tày trời là tạo Thế chiến thứ ba. Ông Zelenskyy tỏ lòng oán hận Putin giết chóc, tàn phá đất nước ông suốt ba năm nay, thì ông Trump lập tức mắng là kém ngoại giao, phải nói năng khéo léo tế nhị, để ngài Putin khỏi mất lòng, may ra mới xin ngưng chiến được.
Xỉ vả, mắng nhiếc nạn nhân đã đời rồi, ông chưa hài lòng: ông vu cho ông Zelenskyy là nhà độc tài, đã gây chiến trước! Và trước diễn đàn Liên hiệp quốc, Nước Mỹ bất ngờ chọn về phe với Putin, nghĩa là về phe kẻ ác.
Tôi tin ông Trump không phải là người độc ác.
Khi cần trả đũa Iran – sau khi Iran pháo kích vào trại quân của Mỹ – như các vị Tổng thống khác, ông Trump cân nhắc kỹ chuyện gây tổn thất sinh mạng cho đối phương, rồi cuối cùng, ông bỏ qua.
Ông thật tình thương người dân, người lính Ukraine và cả lính Nga, như hầu hết mọi người trên thế gian. Và dù nể phục Putin, đôi khi ông Trump đã thực sự bất bình.
Không ác độc, nhưng vì ơn sâu nghĩa nặng, ông chọn đứng với kẻ tàn ác.
Là Tổng thống, chọn lựa của ông trở thành chọn lựa của nước Mỹ. Như thế, ông Trump đã bất công với ít nhất một nửa nước. Ông cũng bất công với chính cộng đồng MAGA, vì nhiều vị trong nhóm này, dù rất yêu quý ông, cũng không muốn đứng cùng hàng ngũ với kẻ ác.
Ông cũng bất kính với tiền nhân, những người sáng lập nên quốc gia này. Các vị ấy luôn luôn bảo vệ con người, muốn nước Mỹ tiếp tục bảo vệ con người, chống kẻ ác, bằng mọi giá.
Chuyện đáng buồn nhất: chọn lựa của ông đã khuyến khích tội ác. Ở đây là tội ác chống nhân loại.
Vì xót thương em Gấm, hai cháu Khánh Linh, cu Tý năm xưa, vì xót xa cho dân tộc Ukraine anh hùng đang bị kẻ ác dìm trong biển máu hôm nay, Bloomington yêu quý, hãy cùng tôi cầu nguyện.
Cầu xin rằng những bọn cùng hung, cực ác, những đứa coi mạng người như cỏ rác, sẽ không bao giờ tìm được đồng minh trong tòa nhà cao quý nhất của nước Mỹ.
