Tây Ban Nha chìm trong tang tóc sau vụ đụng xe giữa hai đoàn xe lửa cao tốc gần thị trấn Urda, tỉnh Toledo, khiến ít nhất 69 người thiệt mạng và hơn 100 người bị thương. Hình ảnh những toa xe bị nghiền nát, cùng cảnh lực lượng cứu nạn phải huy động cần cẩu làm việc suốt đêm để tìm kiếm nạn nhân, đã gây chấn động dư luận quốc tế. Chánh phủ Tây Ban Nha tuyên bố ba ngày quốc tang…
Theo tin tức từ Euronews và hãng thông tấn Reuters, tai nạn xảy ra vào khoảng 8 giờ 53 phút sáng ngày 28 tháng 10 năm 2026, trên tuyến xe lửa cao tốc Madrid – Seville, đoạn gần thị trấn Urda thuộc tỉnh Toledo, miền Trung Tây Ban Nha. Hai đoàn xe lửa liên hệ trong tai nạn gồm đoàn AVE 2080 của công ty hỏa xa quốc doanh Renfe và đoàn Iryo 6076 của hãng tư nhân Iryo. Trong lúc đoàn Iryo đang dừng trên đường ray, đoàn AVE chạy phía sau bất ngờ lao tới, đâm mạnh vào phần đuôi đoàn tàu này. Cú đụng xe khiến nhiều toa bị trật bánh, biến dạng và hư hại hết sức nghiêm trọng. Hai đoàn xe lửa chở tổng cộng hơn 500 hành khách; trong đó, đoàn Iryo có 147 người và đoàn AVE có 397 người.
Ngay sau tai nạn, lực lượng cứu nạn, cảnh sát, nhân viên y tế và quân đội được điều động khẩn cấp đến hiện trường. Những toa xe bị biến dạng nặng nề khiến việc tiếp cận các nạn nhân gặp rất nhiều trở ngại. Những chiếc cần cẩu cỡ lớn phải làm việc suốt đêm để nâng các khối sắt thép bị nghiền nát, trong khi những toán cứu nạn sử dụng chó nghiệp vụ rà soát từng khu vực, đề phòng vẫn còn người mắc kẹt bên dưới. Bộ Nội vụ Tây Ban Nha cho biết chiến dịch cứu nạn có sự tham gia của hơn 800 quân nhân và cảnh sát, hơn 200 xe chuyên dụng, ba trực thăng, phi cơ không người lái cùng nhiều đơn vị chuyên trách.
Bà Esther Padilla, phát ngôn viên chánh quyền vùng Castilla-La Mancha, cho biết các toán cứu nạn vẫn phải làm việc hết sức thận trọng vì chưa thể xác định chắc chắn không còn nạn nhân nằm bên dưới những toa xe bị xoắn vặn. Ông Emiliano García-Page, người đứng đầu chánh quyền vùng Castilla-La Mancha, xác nhận số người thiệt mạng đã tăng lên 69 sau khi lực lượng cứu nạn tìm thấy thêm thi thể và hài cốt trong đêm. Theo Reuters ngày 29/10, vẫn còn 57 người bị thương đang được điều trị tại các bệnh viện. Trong khi đó, bản tin Euronews cùng ngày cho biết tại một bệnh viện ở Toledo có 15 bệnh nhân đang được điều trị trong khu săn sóc đặc biệt và tám người khác nằm tại các phòng bệnh thông thường.
Thảm họa khiến Thủ tướng Pedro Sánchez lập tức đến hiện trường, thăm hỏi lực lượng cứu nạn và những người bị ảnh hưởng. Ông tuyên bố Tây Ban Nha sẽ dành ba ngày quốc tang để tưởng niệm các nạn nhân, đồng thời cam kết cuộc điều tra phải làm sáng tỏ toàn bộ nguyên nhân tai nạn. Ông Sánchez nhấn mạnh rằng nếu có sự tắc trách hoặc sai phạm trong hệ thống an toàn xe lửa, những vấn đề đó phải được phơi bày và xử lý nghiêm minh. Nhà vua Felipe VI và Hoàng hậu Letizia cũng hủy bỏ các sinh hoạt chính thức để đến Toledo thăm những người bị thương, gặp gỡ thân nhân các nạn nhân và bày tỏ lời cảm ơn đối với những nhân viên cứu nạn.
Một trong những nạn nhân được truyền thông quốc tế nhắc đến là bà Fátima Báñez, cựu Bộ trưởng Lao động và An sinh Xã hội Tây Ban Nha, từng phục vụ trong chánh phủ từ năm 2011 đến năm 2018. Bà cũng là một nhân vật có ảnh hưởng trong giới doanh thương, từng giữ chức chủ tịch một tổ chức thuộc Liên đoàn các Hiệp hội Doanh nghiệp Tây Ban Nha. Theo Reuters, bà nằm trong số những người thiệt mạng. Sự ra đi của một nhân vật từng nắm giữ chức vụ cao cấp trong chánh phủ càng khiến dư luận chú ý đến mức độ nghiêm trọng của thảm họa.
Tuy nhiên, điều khiến công chúng đặc biệt quan tâm là những dấu hiệu bất thường trong hệ thống điều hành xe lửa trước khi tai nạn xảy ra. Theo tin tức do Euronews công bố ngày 29/10, vào khoảng 8 giờ 30 sáng, một trục trặc kỹ thuật đã làm gián đoạn hệ thống an toàn LZB trên đoạn đường dài khoảng 63 cây số. Hệ thống này có nhiệm vụ truyền dữ liệu giữa đường ray và đoàn xe lửa, theo dõi vị trí các đoàn tàu và duy trì khoảng cách an toàn. Sự cố khiến sáu đoàn xe lửa phải ngừng lại hoặc điều chỉnh tốc độ, trong đó có hai đoàn tàu gặp nạn.
Khoảng 8 giờ 36 phút, trung tâm điều hành của công ty quản lý hạ tầng xe lửa Adif tại ga Atocha, Madrid, cho phép đoàn AVE của Renfe tiếp tục chạy theo chế độ vận hành bình thường. Sáu phút sau, nữ tài xế đoàn Iryo thông báo đoàn xe lửa của bà vẫn đang dừng và không thể khởi động lại hệ thống LZB. Đến khoảng 8 giờ 48 phút, bà tiếp tục báo cáo rằng đoàn tàu vẫn chưa thể di chuyển, nhưng đoàn AVE chạy phía sau lại không được ra lệnh ngừng khẩn cấp. Chỉ năm phút sau, vào lúc 8 giờ 53 phút, đoàn AVE đâm thẳng vào phía sau đoàn Iryo. Theo những dữ liệu được Euronews tổng hợp, đoàn AVE đã chạy khoảng 25 cây số kể từ khi được phép tiếp tục hành trình.
Bộ trưởng Giao thông Óscar Puente mô tả quyết định cho đoàn AVE tiếp tục chạy bình thường trong hoàn cảnh đó là điều khó hiểu và không thể giải thích. Theo những quy định an toàn được đề cập trong cuộc điều tra, khi hệ thống tín hiệu chánh gặp trục trặc, đoàn xe lửa có thể phải chuyển sang chế độ chạy quan sát. Điều này có nghĩa tài xế phải điều khiển đoàn tàu ở tốc độ đủ chậm để có thể ngừng lại trước bất cứ chướng ngại vật nào. Giới hạn tốc độ được nêu trong quy định liên hệ là 40 cây số mỗi giờ.
Lực lượng Vệ binh Dân sự Tây Ban Nha đang phối hợp với cơ quan điều tra tai nạn giao thông độc lập để thu thập dữ liệu từ hộp đen của hai đoàn xe lửa, những đoạn ghi âm liên lạc giữa tài xế và trung tâm điều hành, nhật ký hệ thống tín hiệu cùng hồ sơ bảo trì hệ thống LZB. Thẩm phán Aristea Ortiz, người phụ trách hồ sơ tại Orgaz, đã ra lệnh bảo toàn chứng cớ tại hiện trường và giới hạn việc ra vào khu vực tai nạn. Các điều tra viên còn phải xác định ai là người đưa ra quyết định cho đoàn AVE tiếp tục chạy, người này có nhận được lời cảnh báo từ nữ tài xế Iryo hay không, và vì sao lời cảnh báo đó lại không dẫn đến lệnh ngừng tàu khẩn cấp.
Thảm họa tại Urda còn làm bùng lên cuộc tranh luận về ngân khoản đầu tư dành cho sự an toàn của hệ thống xe lửa Tây Ban Nha. Công đoàn tài xế xe lửa SEMAF tiếp tục thúc đẩy yêu cầu gia tăng ngân sách, cải thiện hệ thống cảnh báo và bảo đảm những quy trình điều hành phải được tuân hành nghiêm chỉnh. Ông Diego Martín, đại diện công đoàn, nói rằng ngành hỏa xa cần được trang bị đầy đủ những hệ thống an toàn cần thiết để bảo vệ hành khách và nhân viên. Cuộc đình công đã được hoạch định từ trước vẫn diễn ra, gây gián đoạn một số dịch vụ xe lửa.
Đáng chú ý, đây là tai nạn xe lửa cao tốc nghiêm trọng thứ hai tại Tây Ban Nha trong năm 2026. Vụ trước xảy ra gần Adamuz, tỉnh Córdoba, hồi tháng Giêng, khiến 46 người thiệt mạng. Thủ tướng Pedro Sánchez tuyên bố việc một quốc gia phải gánh chịu hai thảm họa xe lửa cao tốc nghiêm trọng chỉ trong cùng một năm là điều không thể chấp nhận. Ông khẳng định chánh phủ sẽ duyệt xét mọi biện pháp cần thiết nhằm củng cố an toàn và phục hồi lòng tin của dân chúng.
NGƯỜI QUAN SÁT/tổng hợp
