Cựu Tổng thống Yoon Suk-yeol tiếp tục đối diện nguy cơ lãnh án tử hình vì vụ ban bố thiết quân luật hồi tháng 12/2024. Phiên xử phúc thẩm đang trở thành một thử thách quan trọng đối với nền dân chủ và nền tư pháp Nam Hàn…
Ngày 29/10/2026, chính trường Nam Hàn một lần nữa chấn động khi nhóm công tố viên đặc biệt tiếp tục yêu cầu tòa án tuyên án tử hình đối với cựu Tổng thống Yoon Suk-yeol trong vụ án nổi loạn liên quan đến quyết định ban bố thiết quân luật hồi tháng 12/2024. Phía công tố cho rằng bản án chung thân được tuyên ở cấp sơ thẩm quá nhẹ so với mức độ nghiêm trọng của những hành vi bị cáo buộc. Tuy nhiên, các luật sư biện hộ cho ông Yoon bác bỏ lập luận này, cho rằng vụ án bị chi phối bởi động cơ chính trị. Tòa phúc thẩm vẫn chưa đưa ra phán quyết sau cùng, khiến số phận pháp lý của vị cựu nguyên thủ quốc gia còn bỏ ngỏ.
Theo hãng thông tấn Yonhap, tại phiên tòa hôm 29/10, nhóm công tố viên đặc biệt do ông Cho Eun-suk cầm đầu đã chính thức đề nghị Tòa Thượng thẩm Seoul hủy bỏ một phần bản án sơ thẩm và tuyên án tử hình đối với ông Yoon Suk-yeol. Đây cũng chính là mức án mà phía công tố từng yêu cầu trong phiên xử đầu tiên. Các công tố viên lập luận rằng một vị tổng thống do dân chúng trực tiếp bầu lên lại sử dụng quân đội để chống lại cơ quan lập pháp là hành vi phản bội nghiêm trọng lòng tin của công chúng, đồng thời đe dọa trực tiếp nền tảng dân chủ và trật tự hiến pháp của Nam Hàn.
Vụ án bắt nguồn từ đêm 3/12/2024, khi Tổng thống Yoon Suk-yeol bất ngờ tuyên bố ban hành thiết quân luật trên toàn quốc. Trong bài diễn văn được truyền hình trực tiếp, ông Yoon giải thích rằng quyết định này nhằm đối phó với những thế lực mà ông gọi là chống phá quốc gia, đồng thời cáo buộc phe đối lập cản trở hoạt động của chính phủ và làm tê liệt guồng máy điều hành đất nước. Tuy nhiên, quyết định gây chấn động này lập tức gặp phải sự phản đối dữ dội từ Quốc hội, các đảng phái chính trị và đông đảo dân chúng.
Ngay sau khi lệnh thiết quân luật được công bố, quân đội và cảnh sát được điều động đến khu vực Quốc hội tại thủ đô Seoul. Một số đơn vị tìm cách kiểm soát các ngả ra vào và ngăn cản các dân biểu tiến vào tòa nhà để bỏ phiếu. Tuy nhiên, bất chấp sự hiện diện của lực lượng an ninh, các dân biểu vẫn tìm cách vượt qua vòng phong tỏa để tiến hành phiên họp khẩn cấp. Sau đó, Quốc hội thông qua nghị quyết đòi hủy bỏ lệnh thiết quân luật. Chỉ khoảng sáu tiếng đồng hồ sau khi được ban hành, sắc lệnh này buộc phải chấm dứt.
Biến cố lập tức đẩy Nam Hàn vào một trong những cuộc khủng hoảng chính trị nghiêm trọng nhất kể từ khi nền dân chủ được thiết lập. Ngày 14/12/2024, Quốc hội bỏ phiếu thông qua thủ tục đàn hặc, đồng thời đình chỉ quyền hạn tổng thống của ông Yoon. Đến ngày 4/4/2025, Tòa Bảo hiến Nam Hàn chính thức phế truất ông, chấm dứt nhiệm kỳ tổng thống. Sau đó, ông phải đối diện với hàng loạt cuộc điều tra và truy tố hình sự, trong đó cáo buộc cầm đầu cuộc nổi loạn là vụ án nghiêm trọng nhất.
Trong tiến trình xét xử, các công tố viên cáo buộc ông Yoon đã phối hợp với cựu Bộ trưởng Quốc phòng Kim Yong-hyun cùng một số viên chức quân đội và cảnh sát để thực hiện kế hoạch ban bố thiết quân luật trái với hiến pháp. Theo cáo buộc, mục tiêu của kế hoạch không đơn thuần là đối phó với tình trạng bế tắc chính trị, mà còn nhằm vô hiệu hóa hoạt động của Quốc hội, bắt giữ những nhân vật chính trị đối lập và tập trung quyền hành vào tay tổng thống. Nhóm công tố cũng viện dẫn cuốn sổ ghi chép của cựu chỉ huy Bộ Tư lệnh Tình báo Quốc phòng Noh Sang-won cùng những tài liệu liên quan để lập luận rằng kế hoạch này đã được chuẩn bị từ nhiều tháng trước.
Ngày 19/2/2026, Tòa án Trung ương Seoul tuyên bố ông Yoon Suk-yeol phạm tội cầm đầu cuộc nổi loạn và kết án chung thân. Tòa nhận định việc huy động quân đội nhằm làm tê liệt Quốc hội và ngăn cản các hoạt động theo hiến pháp đã cấu thành hành vi nổi loạn. Tuy nhiên, tòa cấp sơ thẩm không chấp nhận toàn bộ lập luận của phía công tố về thời gian chuẩn bị cũng như mục tiêu lâu dài của kế hoạch. Một số yếu tố như lệnh thiết quân luật được bãi bỏ trong thời gian ngắn, quân đội không sử dụng bạo lực trên quy mô lớn và chưa xuất hiện bằng chứng về một kế hoạch chi tiết hoàn chỉnh cũng được cân nhắc khi quyết định hình phạt.
Không chấp nhận mức án chung thân, nhóm công tố viên đặc biệt đã kháng cáo và tiếp tục yêu cầu tòa phúc thẩm tuyên án tử hình. Các công tố viên cho rằng tòa sơ thẩm đã đánh giá chưa đầy đủ những chứng cớ liên quan đến quá trình chuẩn bị, đồng thời xem nhẹ mức độ nguy hiểm của việc sử dụng quân đội để chống lại Quốc hội. Họ lập luận rằng lệnh thiết quân luật được chấm dứt nhanh chóng không phải vì ông Yoon tự ý rút lui, mà là kết quả của sự chống đối từ các dân biểu, dân chúng và thái độ không hoàn toàn tuân lệnh của một số quân nhân, cảnh sát tại hiện trường.
Phía công tố cũng bác bỏ quan điểm cho rằng việc không xảy ra đổ máu trên quy mô lớn có thể được xem là tình tiết giảm nhẹ cho cựu tổng thống. Theo họ, ông Yoon từng ra chỉ thị cho một số chỉ huy quân đội sử dụng biện pháp mạnh để đưa các dân biểu ra khỏi tòa nhà Quốc hội. Các công tố viên cho rằng việc huy động lực lượng võ trang nhằm phá vỡ trật tự hiến pháp là một tội trạng đặc biệt nghiêm trọng, không thể xem như một sai lầm chính trị thông thường.
Trong khi đó, các luật sư biện hộ cho ông Yoon Suk-yeol khẳng định thân chủ của họ không hề có ý định thiết lập chế độ độc tài hay lật đổ nền dân chủ. Ông Yoon vẫn bảo vệ quyết định ban bố thiết quân luật, cho rằng đây là biện pháp cảnh báo trước tình trạng phe đối lập sử dụng quyền lực tại Quốc hội để cản trở hoạt động của chính phủ. Các luật sư cũng chỉ trích nhóm công tố viên đặc biệt đưa ra những lập luận một chiều, thiếu chứng cớ thuyết phục và bị chi phối bởi động cơ chính trị.
Vụ án không chỉ liên quan đến riêng vị cựu tổng thống. Tại phiên xử phúc thẩm, các công tố viên còn đề nghị mức án chung thân đối với cựu Bộ trưởng Quốc phòng Kim Yong-hyun; 30 năm tù đối với cựu chỉ huy tình báo quân đội Noh Sang-won; 20 năm tù đối với cựu Tổng trưởng Cảnh sát Quốc gia Cho Ji-ho; 15 năm tù đối với cựu Giám đốc Cảnh sát Seoul Kim Bong-sik và nhiều mức án khác đối với những cựu viên chức quân đội, cảnh sát có liên quan.
Một chi tiết đáng chú ý là mặc dù phía công tố yêu cầu án tử hình, khả năng ông Yoon thực sự bị hành quyết vẫn được đánh giá là rất thấp. Nam Hàn chưa thi hành án tử hình kể từ tháng 12/1997, mặc dù hình phạt này vẫn còn được duy trì trong hệ thống luật hình sự. Tổ chức Ân xá Quốc tế xếp Nam Hàn vào nhóm những quốc gia trên thực tế đã ngưng thi hành án tử hình.
Theo lịch trình được công bố, phiên tòa sẽ tiếp tục trong hai ngày 3 và 5/11/2026 để nghe phần tranh luận sau cùng và lời nói cuối cùng của các bị cáo, trong đó có ông Yoon Suk-yeol. Tòa án dự trù sẽ công bố thời điểm tuyên án sau khi kết thúc những phiên làm việc này. Nếu tiến trình xét xử diễn ra đúng như dự trù, phán quyết phúc thẩm có thể được công bố vào tháng 12/2026.
NGƯỜI QUAN SÁT/ tổng hợp
