Những cáo buộc cưỡng bức lấy nội tạng tại Trung Quốc tiếp tục gây chấn động dư luận quốc tế. Những nhóm bị nêu tên gồm người tập Pháp Luân Công và một số cộng đồng sắc tộc, tôn giáo thiểu số. Bắc Kinh nhất mực bác bỏ các cáo buộc, nhưng những nghi vấn về nguồn gốc nội tạng vẫn chưa được giải đáp một cách thỏa đáng…
Cáo buộc Trung Quốc cưỡng bức lấy nội tạng từ tù nhân, đặc biệt là những người bị giam giữ vì tín ngưỡng và quan điểm chính trị, đã trở thành một trong những vấn đề nhân quyền gây tranh cãi nghiêm trọng trên thế giới. Thận, gan, tim và giác mạc của con người bị cáo buộc đã trở thành nguồn cung cho kỹ nghệ ghép tạng trị giá hàng tỷ Mỹ kim. Đáng chú ý, các chuyên gia nhân quyền Liên Hiệp Quốc, Nghị viện Âu Châu và một hội đồng điều tra độc lập tại London đã nhiều lần lên tiếng về những dấu hiệu bất thường trong hệ thống này.
Theo những tài liệu điều tra và báo cáo nhân quyền quốc tế, nguồn gốc của vấn đề có liên quan đến việc Trung Quốc từng sử dụng nội tạng của các tù nhân bị kết án tử hình để phục vụ những ca giải phẫu ghép tạng. Năm 2005, giới chức Trung Quốc thừa nhận nội tạng của những tù nhân bị hành quyết từng là một nguồn cung cho hoạt động cấy ghép. Đến tháng 1/2015, Bắc Kinh tuyên bố chấm dứt việc sử dụng nội tạng từ tù nhân bị hành quyết và chuyển sang hệ thống hiến tặng tự nguyện. Tuy nhiên, các tổ chức nhân quyền và chuyên gia y khoa quốc tế vẫn đặt nghi vấn về tính minh bạch, khả năng kiểm chứng nguồn cung nội tạng cũng như việc thực hiện những cam kết cải tổ này. Trong nghị quyết ngày 5/5/2022, Nghị viện Âu Châu cũng lưu ý rằng hệ thống ghép tạng tại Trung Quốc vẫn chưa đáp ứng đầy đủ những đòi hỏi về tính minh bạch và khả năng truy tìm nguồn gốc nội tạng.
Nhóm nạn nhân được nhắc đến nhiều nhất trong các cuộc điều tra là những người tập Pháp Luân Công, một pháp môn tu luyện kết hợp thiền định với các bài tập thể chất, dựa trên ba nguyên tắc Chân, Thiện, Nhẫn. Từ năm 1999, nhà cầm quyền Trung Quốc mở chiến dịch đàn áp phong trào này, khiến nhiều người bị bắt giữ, giam cầm và đưa vào các cơ sở cải tạo. Theo kết luận của China Tribunal, một hội đồng điều tra độc lập được thành lập tại London, những người tập Pháp Luân Công có thể là nguồn cung nội tạng chủ yếu trong hoạt động cưỡng bức lấy nội tạng bị cáo buộc tại Trung Quốc. Hội đồng do luật sư Geoffrey Nice làm chủ tọa, người từng tham gia công tố trong vụ án Slobodan Milošević, đã công bố kết luận sau cùng vào tháng 3/2020, cho rằng hành vi cưỡng bức lấy nội tạng đã diễn ra trong nhiều năm với quy mô đáng kể.
Ngoài những người tập Pháp Luân Công, người Duy Ngô Nhĩ tại Tân Cương cũng được nhắc đến trong nhiều báo cáo và lời cảnh báo quốc tế. Đây là một cộng đồng sắc tộc phần lớn theo Hồi giáo, trong đó nhiều người đã bị đưa vào các cơ sở giam giữ và phải chịu những biện pháp kiểm soát nghiêm ngặt. Những nhóm khác được nêu tên gồm người Tây Tạng, tín đồ Hồi giáo thuộc các cộng đồng thiểu số và một số tín đồ Cơ Đốc giáo.
Ngày 10/6/2021, các chuyên gia nhân quyền Liên Hiệp Quốc bày tỏ quan ngại trước những tin tức cho rằng tù nhân thuộc các nhóm sắc tộc, tôn giáo và ngôn ngữ thiểu số bị buộc phải thử máu, siêu âm và chụp quang tuyến các cơ quan nội tạng mà không được tự nguyện chấp thuận. Theo các chuyên gia, những cuộc xét nghiệm này có thể nhằm đánh giá khả năng tương thích nội tạng để phục vụ việc ghép tạng. Họ yêu cầu Trung Quốc giải trình và công khai thông tin minh bạch về nguồn nội tạng.
Vậy hoạt động bị cáo buộc diễn ra như thế nào? Theo những tài liệu điều tra, một trong những điểm đáng ngờ là một số người đang bị giam giữ được cho là phải trải qua những cuộc khám nghiệm y tế tập trung vào chức năng của gan, thận, tim và các cơ quan có thể dùng để ghép. Nếu kết quả xét nghiệm được lưu trữ và đối chiếu với nhu cầu của bệnh nhân, hệ thống này có thể xác định những người có nội tạng tương thích. Theo cáo buộc của các tổ chức điều tra, những người bị giam giữ không có quyền tự do lựa chọn, không thể từ chối và cũng không được thông báo đầy đủ về mục đích của những cuộc kiểm tra y tế đó.
Một vấn đề khác khiến giới chuyên môn đặt nhiều nghi vấn là thời gian chờ ghép tạng tại một số bệnh viện Trung Quốc từng được quảng cáo rất ngắn, có trường hợp chỉ tính bằng vài tuần. Trong những hệ thống hiến tặng nội tạng tự nguyện thông thường, việc tìm được người hiến có nhóm máu, mô và những điều kiện y khoa thích hợp có thể mất nhiều tháng, thậm chí nhiều năm. Vì vậy, khả năng cung cấp nội tạng trong một thời gian ngắn đã làm nảy sinh nghi vấn rằng liệu nguồn cung có được chuẩn bị và kiểm soát trước hay không. China Tribunal đã xem xét những bằng chứng liên quan đến thời gian chờ ghép tạng, số lượng các ca cấy ghép và sự phát triển của những cơ sở y tế chuyên ngành để đưa ra kết luận.
Ảnh hưởng của vấn đề không chỉ giới hạn bên trong lãnh thổ Trung Quốc. Một trong những hậu quả đáng lo ngại là tình trạng du lịch ghép tạng, khi bệnh nhân từ những quốc gia khác tìm đến Trung Quốc để được cung cấp nội tạng và giải phẫu cấy ghép. Nếu nguồn nội tạng không được xác định rõ ràng, bệnh nhân ngoại quốc có nguy cơ vô tình tiếp tay cho một hệ thống cung cấp bất hợp pháp. Những tay môi giới, bệnh viện và tổ chức trung gian có thể kết hợp thành một mạng lưới hoạt động xuyên biên giới, khiến việc truy tìm nguồn gốc nội tạng càng thêm phức tạp. Các quốc gia có bệnh nhân trở về sau khi ghép tạng ở nước ngoài cũng phải đối diện với những vấn đề liên quan đến đạo đức y khoa, trách nhiệm pháp lý và khả năng điều tra nguồn cung nội tạng.
Ngoài ra, những cáo buộc này còn ảnh hưởng đến sự hợp tác y khoa quốc tế. Các trường đại học, bệnh viện và tổ chức nghiên cứu ở ngoại quốc phải cân nhắc kỹ lưỡng trước khi hợp tác huấn luyện, trao đổi chuyên môn hoặc thực hiện những công trình nghiên cứu với các cơ sở ghép tạng không minh bạch về nguồn nội tạng. Một số quốc gia đã thảo luận hoặc ban hành những biện pháp hạn chế du lịch ghép tạng, đồng thời ngăn chặn việc hưởng lợi từ nội tạng có nguồn gốc bất hợp pháp. Ngày 28/9/2026, nội dung được ghi trong Congressional Record của Thượng viện Hoa Kỳ đề cập đến yêu cầu Bộ Ngoại giao phối hợp với các cơ quan liên hệ để lập báo cáo về chính sách và hoạt động ghép tạng của Trung Quốc, bao gồm nguồn cung nội tạng, số lượng ca ghép và những cáo buộc liên quan đến tù nhân lương tâm. Điều này cho thấy vấn đề vẫn tiếp tục được quan tâm trong hoạt động lập pháp và giám sát của Hoa Kỳ.
Trong khi đó, Bắc Kinh bác bỏ những cáo buộc cưỡng bức lấy nội tạng, khẳng định nước này đã thiết lập hệ thống hiến tặng tự nguyện, phân phối nội tạng và giám sát hoạt động ghép tạng. Theo lập trường được giới chức Trung Quốc trình bày tại Hội đồng Lập pháp Hồng Kông ngày 25/5/2023, nước này đã triển khai hệ thống hiến tặng nội tạng từ năm 2010, xây dựng hệ thống phân phối COTRS và tuyên bố chấm dứt việc sử dụng nội tạng của tù nhân bị hành quyết kể từ năm 2015. Bắc Kinh cũng cho rằng những cáo buộc nhắm vào hệ thống ghép tạng của họ đều là những điều bịa đặt.
Gần đây, một văn kiện mang mã số A/HRC/61/NGO/132 do một tổ chức phi chính phủ đệ trình lên Hội đồng Nhân quyền Liên Hiệp Quốc tiếp tục nêu cáo buộc cưỡng bức lấy nội tạng đối với những người tập Pháp Luân Công và các nhóm tôn giáo thiểu số. Văn kiện đề cập đến trường hợp Cheng Pei Ming, một người tập Pháp Luân Công đã đến Hoa Kỳ vào năm 2024 và được cho là có dấu hiệu bị giải phẫu lấy đi một phần gan và phổi trong thời gian bị giam giữ tại Trung Quốc.
NGƯỜI QUAN SÁT/ tổng hợp
