WASHINGTON, (Calitoday News) – Một nhóm chín thượng nghị sĩ Hoa Kỳ, trong đó có bốn thành viên đảng Cộng hòa, đã gửi thư yêu cầu Tổng thanh tra Bộ Quốc phòng mở cuộc điều tra khẩn cấp về việc Ukraine bất ngờ bị hạn chế dịch vụ liên lạc vệ tinh Starshield, phiên bản quân sự của Starlink do công ty SpaceX phát triển. Sự cố được cho là đã làm gián đoạn hoạt động của máy bay không người lái Ukraine, ảnh hưởng đến khả năng phòng thủ trước các cuộc tấn công của Nga và có thể đe dọa cả sự an toàn của nhân viên Mỹ đang làm nhiệm vụ tại Ukraine.
Lá thư được công bố ngày 15/10, do Thượng nghị sĩ Dân chủ Jeanne Shaheen và Thượng nghị sĩ Cộng hòa Thom Tillis dẫn đầu, gửi đến Tổng thanh tra Bộ Quốc phòng Platte Moring III. Đây là một động thái phối hợp giữa hai đảng nhằm làm rõ nguyên nhân và trách nhiệm liên quan đến sự cố Starshield.
Bốn thượng nghị sĩ Cộng hòa tham gia ký thư gồm Thom Tillis của North Carolina, Susan Collins của Maine, John Cornyn của Texas và Lisa Murkowski của Alaska. Năm thượng nghị sĩ Dân chủ còn lại là Jeanne Shaheen của New Hampshire, Dick Durbin của Illinois, Jack Reed của Rhode Island, Chris Coons của Delaware và Richard Blumenthal của Connecticut.
Việc có bốn thượng nghị sĩ Cộng hòa cùng tham gia yêu cầu điều tra đặc biệt đáng chú ý trong bối cảnh chính quyền Tổng thống Donald Trump đang đối mặt với những câu hỏi về vai trò của Washington trong việc hạn chế khả năng liên lạc quân sự của Ukraine.
Theo nội dung lá thư, từ ngày 12 đến ngày 14/10, những hạn chế về tốc độ kết nối được áp dụng đối với các thiết bị Starlink và Starshield đã ảnh hưởng đến khả năng vận hành máy bay không người lái, máy bay cánh cố định và trực thăng của Ukraine.
Các thượng nghị sĩ cho biết kết quả thử nghiệm của quân đội Ukraine ngày 14/10 phát hiện tình trạng hạn chế kết nối khi thiết bị di chuyển với tốc độ vượt khoảng 63 dặm/giờ, tương đương 101 km/giờ. Trong khi đó, SpaceX được cho là đã thừa nhận có giới hạn dịch vụ ở mức 100 dặm/giờ, tương đương 161 km/giờ.
Những giới hạn này có thể khiến các thiết bị bay tốc độ cao bị mất kết nối với hệ thống điều khiển, ảnh hưởng đến khả năng theo dõi và đánh chặn máy bay không người lái của Nga.
Các nghị sĩ nhấn mạnh rằng trước khi xảy ra sự cố, Ukraine được sử dụng hệ thống liên lạc vệ tinh mà không có những hạn chế tốc độ như vậy. Việc bất ngờ thay đổi điều kiện sử dụng, đặc biệt khi không có thông báo trước, đã đặt ra nhiều câu hỏi về trách nhiệm quản lý hợp đồng và duy trì dịch vụ của Ngũ Giác Đài.
Không chỉ ảnh hưởng đến lực lượng Ukraine, nhóm thượng nghị sĩ còn bày tỏ lo ngại về những báo cáo cho thấy nhân viên ngoại giao, quân sự và an ninh Mỹ tại Ukraine gặp khó khăn trong việc nhận cảnh báo sớm và tìm nơi trú ẩn khi Nga tiến hành các cuộc không kích.
Theo lá thư, đã có những trường hợp nhân viên Mỹ không thể kịp thời đến các hầm trú ẩn được chỉ định trong lúc Nga tấn công, giữa những thông tin về sự gián đoạn của hệ thống chia sẻ tình báo và cảnh báo nguy hiểm.
Các thượng nghị sĩ cho rằng đây là vấn đề đặc biệt nghiêm trọng, bởi chính phủ Mỹ có trách nhiệm bảo vệ nhân viên đang phục vụ tại nước ngoài.
Tuy nhiên, họ cũng thừa nhận nguyên nhân chính xác của những sự cố này chưa được xác định. Hiện chưa rõ liệu chúng xuất phát từ lỗi kỹ thuật, thay đổi chính sách của chính phủ Mỹ, hành động của nhà thầu hay những yếu tố khác.
Trong thư, các nghị sĩ yêu cầu Tổng thanh tra Bộ Quốc phòng điều tra sáu vấn đề chính, bao gồm việc liệu các gián đoạn liên lạc và tình báo có khiến nhân viên Mỹ gặp nguy hiểm; có quan chức chính phủ nào chỉ đạo hoặc biết trước việc thay đổi dịch vụ; liệu các sự cố có liên quan với nhau; các bên có được thông báo đầy đủ hay không; SpaceX có tự ý áp dụng hạn chế trái với hợp đồng hay không; và những biện pháp nào đang được thực hiện để ngăn chặn tình trạng tương tự tái diễn.
Nhóm thượng nghị sĩ cũng yêu cầu bảo quản tất cả hồ sơ liên quan, bao gồm thư từ giữa Bộ Quốc phòng và SpaceX, các chỉ thị kỹ thuật, tài liệu hợp đồng và thông tin trao đổi giữa các cơ quan chính phủ.
Họ đề nghị Tổng thanh tra xác nhận việc mở điều tra và cung cấp báo cáo sơ bộ trước ngày 1/11/2026.
Thượng nghị sĩ Thom Tillis trước đó đã công khai chỉ trích sự cố, cho rằng những thông tin mới cho thấy vấn đề có thể xuất phát từ hệ thống Starshield do Bộ Quốc phòng Mỹ quản lý, thay vì trực tiếp từ dịch vụ Starlink thương mại hoặc công ty SpaceX.
Ông Tillis mô tả đây là một sai sót nghiêm trọng về mặt chiến lược, khiến các mục tiêu dân sự và quân sự của Ukraine có nguy cơ bị tấn công.
Ông cũng tuyên bố không kỳ vọng Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth sẽ tự nguyện cung cấp đầy đủ thông tin, vì vậy cần yêu cầu Tổng thanh tra Ngũ Giác Đài tiến hành điều tra độc lập và báo cáo kết quả cho Quốc hội cũng như công chúng Mỹ.
Theo ông Tillis, trong trường hợp nhẹ nhất, sự cố có thể là một sai lầm hoặc thiếu sót không thể chấp nhận. Trong trường hợp nghiêm trọng hơn, cần xác minh liệu có quyết định cố ý nào khiến Ukraine mất khả năng phòng thủ trước các cuộc tấn công của Nga hay không.
Đây là nghi vấn mà ông Tillis nêu ra, chưa phải kết luận của một cuộc điều tra chính thức.
Trong một diễn biến liên quan, Reuters ngày 15/10 dẫn lời các quan chức Mỹ và phương Tây cho biết chỉ thị hạn chế dịch vụ Starshield dành cho Ukraine được cho là xuất phát từ bên trong Tòa Bạch Ốc.
Theo các nguồn tin này, Ngũ Giác Đài đã nhận được chỉ thị làm chậm dịch vụ vệ tinh quân sự đang hỗ trợ Ukraine. Tuy nhiên, chưa xác định được ai là người trực tiếp đưa ra quyết định và liệu Tổng thống Trump có đích thân phê chuẩn biện pháp này hay không.
Sự việc diễn ra giữa lúc chính quyền Trump gây sức ép yêu cầu Ukraine hạn chế các cuộc tấn công vào cơ sở lọc dầu của Nga, với lý do những cuộc tấn công này có thể làm gia tăng giá năng lượng quốc tế.
Mặc dù thời điểm xảy ra hai diễn biến làm dấy lên nhiều nghi vấn, hiện chưa có bằng chứng công khai xác nhận việc hạn chế Starshield được sử dụng như một biện pháp trực tiếp buộc Ukraine phải thay đổi chiến lược quân sự.
Về phía SpaceX, tỷ phú Elon Musk cho biết Starshield là hệ thống phục vụ chính phủ Mỹ và những quyết định liên quan đến giới hạn hoạt động của dịch vụ này thuộc quyền kiểm soát của chính phủ, chứ không hoàn toàn do SpaceX tự quyết định.
Starshield được phát triển dựa trên công nghệ Starlink nhưng dành riêng cho nhu cầu quân sự, với khả năng truyền dữ liệu được mã hóa, hỗ trợ liên lạc bảo mật và kết nối các hệ thống tác chiến.
Đối với Ukraine, hệ thống này đặc biệt quan trọng trong việc điều khiển máy bay không người lái, truyền dữ liệu tình báo và phối hợp hoạt động phòng thủ. Theo Associated Press, sự gián đoạn đã khiến một số máy bay không người lái bị mất kết nối và nhiều nhiệm vụ phải hủy bỏ.
Mặc dù dịch vụ sau đó được khôi phục, sự cố cho thấy mức độ phụ thuộc của Ukraine vào hạ tầng liên lạc vệ tinh do Mỹ kiểm soát. Kyiv hiện đang tìm kiếm các giải pháp dự phòng, nhưng những hệ thống thay thế có thể tốn kém hơn và chưa đáp ứng được toàn bộ nhu cầu quân sự.
Một vấn đề quan trọng khác là vai trò của Lực lượng Không gian Hoa Kỳ trong việc quản lý các hợp đồng cung cấp dịch vụ Starshield.
Các thượng nghị sĩ cho biết ít nhất một phần dịch vụ liên lạc mà Ukraine đang sử dụng được cung cấp thông qua những hợp đồng do chính phủ Mỹ quản lý. Vì vậy, nếu có thay đổi về khả năng truy cập hoặc tốc độ kết nối, Ngũ Giác Đài có thể phải giải thích việc thay đổi đó có phù hợp với nghĩa vụ hợp đồng và quy trình bảo đảm an toàn hay không.
Đồng thời, cuộc điều tra được yêu cầu phải xác định liệu các giới chức Mỹ có được cảnh báo trước về những nguy cơ đối với nhân viên đang làm nhiệm vụ tại Ukraine hay không.
Tính đến ngày 15/10/2026, chín thượng nghị sĩ mới chính thức yêu cầu mở cuộc điều tra. Chưa có kết luận của Tổng thanh tra Bộ Quốc phòng xác định ai chịu trách nhiệm về sự cố Starshield.
Vụ việc đang tạo ra một cuộc tranh luận tại Washington không chỉ về chính sách hỗ trợ Ukraine, mà còn về trách nhiệm của chính phủ Mỹ khi thay đổi hoặc gián đoạn những hệ thống công nghệ quân sự thiết yếu đang được sử dụng tại vùng chiến sự.
Sự tham gia của cả nghị sĩ Cộng hòa lẫn Dân chủ cho thấy mối quan tâm về an toàn của nhân viên Mỹ và tính minh bạch trong quản lý hệ thống liên lạc quân sự đã trở thành vấn đề được các nhà lập pháp của cả hai đảng cùng đặt ra.
Calitoday tổng hợp
