KYIV, Ukraine (Calitoday News)– Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky đã lên tiếng chỉ trích mạnh mẽ Tổng thống Mỹ Donald Trump sau khi Washington đạt được thỏa thuận cho phép Nga xuất khẩu dầu diesel vào thị trường Mỹ và quốc tế. Quyết định này làm gia tăng căng thẳng giữa hai nhà lãnh đạo, đồng thời vấp phải sự phản đối từ nhiều đồng minh châu Âu và các nhà lập pháp Mỹ thuộc cả hai đảng.
Tranh cãi bùng lên sau khi ông Trump thông báo ngày 9/10 rằng chính quyền Mỹ đã đạt được thỏa thuận với Tổng thống Nga Vladimir Putin nhằm đưa thêm dầu diesel của Nga ra thị trường thế giới. Theo ông Trump, mục tiêu của thỏa thuận là giảm giá nhiên liệu đang tăng cao tại Mỹ, đặc biệt đối với nông dân, tài xế xe tải và các doanh nghiệp vận tải.
Theo kế hoạch được công bố, Nga sẽ cung cấp hơn 4,8 triệu tấn dầu diesel cho thị trường Mỹ và quốc tế theo nhiều giai đoạn, bắt đầu với khoảng 300.000 tấn, tiếp theo là 500.000 tấn trong tháng 11 và những đợt bổ sung sau đó.
Cùng ngày, Bộ Tài chính Mỹ cấp giấy phép tạm thời cho phép thực hiện các giao dịch liên quan đến việc bán, vận chuyển và nhập khẩu dầu diesel có nguồn gốc từ Nga đến ngày 7/4/2027. Đây là sự thay đổi đáng kể so với chính sách hạn chế nhập khẩu năng lượng Nga được Washington áp dụng sau cuộc xâm lược Ukraine năm 2022.
Phản ứng trước quyết định này, Tổng thống Zelensky cho rằng Washington đang tạo thêm nguồn thu cho Moscow vào thời điểm Nga tiếp tục tiến hành các cuộc tấn công nhằm vào lãnh thổ Ukraine.
Trong cuộc phỏng vấn với Axios ngày 9/10, ông Zelensky gọi thỏa thuận là không công bằng và thiếu trung thực. Ông còn ví quyết định của Tổng thống Trump như một món quà sinh nhật dành cho ông Putin, người vừa bước sang tuổi 74.
Nhà lãnh đạo Ukraine cảnh báo rằng nguồn tiền thu được từ việc xuất khẩu nhiên liệu có thể giúp Nga tiếp tục tài trợ cho cuộc chiến, mua sắm vũ khí và duy trì các hoạt động quân sự chống Ukraine.
Ông Zelensky cũng nghi ngờ khả năng lượng dầu diesel được Nga cung cấp có thể tạo ra tác động đáng kể đối với giá nhiên liệu toàn cầu. Theo ông, lợi ích kinh tế mà Washington kỳ vọng có thể không tương xứng với những hậu quả đối với Ukraine.
Căng thẳng tiếp tục leo thang khi Tổng thống Trump công khai chỉ trích ông Zelensky vì không đạt được thỏa thuận hòa bình với Nga.
Trong phát biểu ngày 10/10, ông Trump cho rằng Ukraine cần có một nhà lãnh đạo mới nếu Tổng thống Zelensky không thể đạt được thỏa thuận chấm dứt chiến tranh với Moscow. Ông cũng yêu cầu Ukraine ngừng tấn công các nhà máy lọc dầu của Nga, cho rằng những cuộc tấn công này đang góp phần làm giảm nguồn cung nhiên liệu và đẩy giá dầu diesel tăng cao.
Đáp lại, ông Zelensky nhấn mạnh rằng quyền lựa chọn tổng thống thuộc về người dân Ukraine, không phải bất kỳ nhà lãnh đạo nước ngoài nào.
Trong cuộc phỏng vấn với ABC News ngày 11/10, ông Zelensky cho biết Ukraine sẵn sàng tổ chức bầu cử nếu Nga đồng ý ngừng bắn hoàn toàn trong 60 ngày, tạo điều kiện an toàn để người dân thực hiện quyền bỏ phiếu. Cuộc bầu cử tổng thống Ukraine dự kiến diễn ra năm 2024 trước đó đã bị hoãn do thiết quân luật trong thời chiến.
Những phát biểu của Tổng thống Trump đã khiến nhiều nhà lãnh đạo châu Âu nhanh chóng tái khẳng định sự ủng hộ đối với Ukraine.
Trong cuối tuần qua, ông Zelensky đã điện đàm với lãnh đạo Liên minh châu Âu, Pháp, Anh, Ba Lan, Phần Lan và Na Uy. Các nhà lãnh đạo khẳng định tiếp tục ủng hộ chủ quyền Ukraine và phản đối việc Nga sử dụng sức ép quân sự để buộc Kyiv chấp nhận những điều kiện bất lợi.
Thủ tướng Ba Lan Donald Tusk tuyên bố ông tin tưởng Ukraine và Tổng thống Zelensky sẽ không bị khuất phục trước cuộc xâm lược của Nga. Ông đồng thời khẳng định Ba Lan và châu Âu sẽ tiếp tục đoàn kết với người dân Ukraine.
Đại diện phụ trách chính sách đối ngoại Liên minh châu Âu, bà Kaja Kallas, cũng chỉ trích thỏa thuận dầu diesel, cho rằng quyết định này có nguy cơ mang lại nguồn tài chính bổ sung cho Nga để tiếp tục chiến tranh.
Trong khi đó, Tổng thống Phần Lan Alexander Stubb cam kết tiếp tục hỗ trợ Ukraine, bao gồm cung cấp thêm đạn dược phục vụ hoạt động của các chiến đấu cơ F-16.
Ngay tại Washington, thỏa thuận dầu diesel cũng vấp phải sự phản đối từ các nhà lập pháp thuộc cả đảng Cộng hòa và Dân chủ.
Bốn thượng nghị sĩ Cộng hòa, gồm Lisa Murkowski, Susan Collins, Thom Tillis và John Curtis, cùng ba thượng nghị sĩ Dân chủ Jeanne Shaheen, Ron Wyden và Richard Blumenthal đã ra tuyên bố chung yêu cầu chính quyền Trump đảo ngược quyết định.
Các nhà lập pháp nhấn mạnh rằng Quốc hội đã thông qua luật cấm nhập khẩu năng lượng Nga vào năm 2022 nhằm ngăn Moscow sử dụng nguồn tiền từ Mỹ để tài trợ cho cuộc chiến tại Ukraine.
Theo họ, việc chính quyền Trump cho phép nhập khẩu dầu diesel Nga có thể đi ngược lại mục đích của đạo luật và đặt ra những câu hỏi pháp lý cần được Quốc hội xem xét.
Dân biểu Cộng hòa Brian Fitzpatrick của Pennsylvania cũng tuyên bố sẽ thúc đẩy một cuộc bỏ phiếu về dự luật lưỡng đảng nhằm ngăn chặn việc mua dầu của Nga.
Trong khi đó, chính quyền Trump bảo vệ quyết định của mình, cho rằng việc tăng nguồn cung dầu diesel là cần thiết để giảm áp lực giá nhiên liệu đối với người dân Mỹ.
Giá dầu diesel tại Mỹ đã tăng mạnh trong năm 2026, một phần do cuộc chiến với Iran và những gián đoạn tại eo biển Hormuz, tuyến vận chuyển năng lượng quan trọng của thế giới.
Theo số liệu AAA được TIME dẫn lại, giá dầu diesel trung bình tại Mỹ vào ngày 11/10 ở mức khoảng 6,28 USD/gallon, so với khoảng 3,67 USD/gallon cùng kỳ năm trước.
Tổng thống Trump cho rằng việc bổ sung nhiên liệu Nga có thể giúp hạ giá nhanh chóng. Tuy nhiên, một số chuyên gia năng lượng nhận định lượng dầu diesel dự kiến được cung cấp vẫn tương đối nhỏ so với nhu cầu toàn cầu và khó có thể giải quyết tình trạng thiếu hụt do xung đột Trung Đông gây ra.
Theo Reuters ngày 12/10, các đặc phái viên Mỹ Jared Kushner và Steve Witkoff đã giải thích với giới chức Ukraine rằng thỏa thuận nhiên liệu nhằm khuyến khích Moscow quay trở lại bàn đàm phán hòa bình. Tuy nhiên, phía Ukraine và nhiều nhà lập pháp Mỹ lo ngại Nga có thể được hưởng lợi kinh tế mà không phải đưa ra những nhượng bộ tương ứng.
Một diễn biến khác khiến tình hình thêm phức tạp là tuyên bố của Tổng thống Trump ngày 11/10 rằng Nga và Ukraine đã đồng ý ngừng tấn công các cơ sở năng lượng của nhau, có hiệu lực ngay lập tức.
Tuy nhiên, Tổng thống Zelensky cho biết ông bất ngờ trước thông báo này vì Kyiv chưa nhận được xác nhận về một thỏa thuận chính thức với Moscow.
Ông Zelensky khẳng định Ukraine sẵn sàng chấp nhận ngừng tấn công các cơ sở năng lượng nếu Nga cũng thực hiện cam kết tương tự.
Thế nhưng, theo chính quyền Ukraine, quân đội Nga vẫn tiếp tục sử dụng máy bay không người lái và hỏa tiễn tấn công nhiều cơ sở năng lượng trong đêm 11/10 và rạng sáng 12/10, bao gồm các địa điểm sản xuất khí đốt và cơ sở cung cấp nhiên liệu.
Ngày 12/10, Điện Kremlin chỉ xác nhận rằng các cuộc tiếp xúc vẫn đang diễn ra, nhưng chưa xác nhận một thỏa thuận ngừng bắn năng lượng chính thức đã có hiệu lực.
Những diễn biến mới cho thấy bất đồng ngày càng rõ rệt giữa Washington và Kyiv về phương pháp chấm dứt cuộc chiến kéo dài hơn bốn năm tại Ukraine.
Trong khi Tổng thống Trump tìm cách sử dụng các thỏa thuận kinh tế và năng lượng để thúc đẩy đàm phán với Moscow, chính quyền Ukraine cùng nhiều đồng minh châu Âu cho rằng việc nới lỏng trừng phạt trước khi Nga đưa ra cam kết cụ thể có thể làm suy yếu sức ép quốc tế đối với Điện Kremlin.
Tính đến ngày 12/10, chưa có bằng chứng cho thấy thỏa thuận dầu diesel đã giúp Nga và Ukraine tiến gần hơn đến một thỏa thuận hòa bình. Các cuộc tấn công vẫn tiếp diễn, trong khi những tranh cãi về việc nới lỏng trừng phạt Nga tiếp tục gây chia rẽ trong chính trường Mỹ và giữa Washington với các đồng minh phương Tây.
Calitoday tổng hợp
