Trong lúc quan hệ mậu dịch giữa Liên Âu và Trung Quốc ngày càng căng thẳng, mức thâm hụt lên gần 360 tỷ euro đang làm gia tăng nỗi lo về một cuộc chiến tranh kinh tế mới. Brussels đòi Bắc Kinh mở cửa thị trường và chấm dứt những lợi thế cạnh tranh bị cho là bất công, trong khi Trung Quốc cảnh cáo sẽ đáp trả nếu bị áp đặt thêm các biện pháp hạn chế…
Ngày 8 tháng 10 năm 2026, Ủy viên đặc trách mậu dịch của Liên Âu Maroš Šefčovič bắt đầu các cuộc thảo luận cấp cao tại Bắc Kinh với Bộ trưởng Mậu dịch Trung Quốc Vương Văn Đào (Wang Wentao), nhằm tìm cách thu hẹp sự chênh lệch ngày càng lớn trong cán cân mậu dịch giữa đôi bên.
Theo Channel NewsAsia (CNA), ông Šefčovič gọi mức thâm hụt mậu dịch hàng hóa của Liên Âu với Trung Quốc là “không thể duy trì lâu dài”, đồng thời yêu cầu Bắc Kinh cải thiện điều kiện để hàng hóa và doanh nghiệp Âu Châu tiếp cận thị trường Trung Quốc, cũng như bảo đảm sự cạnh tranh công bằng cho các công ty Âu Châu. Cuộc thương thuyết kéo dài hai ngày diễn ra trong lúc Brussels gia tăng áp lực đối với Bắc Kinh, còn giới lãnh đạo Trung Quốc cảnh cáo không nên biến những bất đồng kinh tế thành chủ trương bảo hộ mậu dịch và một cuộc chiến tranh thương mại mới.
Theo thống kê của Ủy ban Âu Châu, trong năm 2025, Liên Âu nhập cảng từ Trung Quốc lượng hàng hóa trị giá khoảng 559,5 tỷ euro, trong khi hàng hóa xuất cảng sang thị trường này chỉ đạt khoảng 199,5 tỷ euro. Mức chênh lệch lên đến 359,9 tỷ euro, tăng 2,7% so với năm 2024. Hiện nay, Trung Quốc là nguồn cung cấp hàng hóa lớn nhất cho Liên Âu, trong khi Liên Âu vẫn là một trong những thị trường xuất cảng quan trọng của Trung Quốc. Tuy nhiên, sự mất cân đối ngày càng trầm trọng khiến các nhà sản xuất Âu Châu lo ngại hàng nhập cảng giá rẻ từ Trung Quốc đang chiếm lĩnh thị trường, làm suy yếu khả năng cạnh tranh và đe dọa công ăn việc làm trong những ngành kỹ nghệ chủ lực.
Trong thông điệp đăng trên mạng xã hội X ngày 8 tháng 10, ông Šefčovič cho biết mục tiêu chuyến công du là bắt đầu điều chỉnh cán cân mậu dịch mà Brussels cho rằng hiện đang nghiêng quá nhiều về phía Trung Quốc. Trước khi gặp ông Vương Văn Đào, đại diện mậu dịch Liên Âu đã lắng nghe ý kiến của các doanh nghiệp Âu Châu đang hoạt động tại Trung Quốc. Theo ông, những doanh nghiệp này nhấn mạnh nhu cầu được tiếp cận thị trường Trung Quốc dễ dàng hơn, đồng thời đòi hỏi phải tăng cường an ninh kinh tế để tránh tình trạng lệ thuộc quá mức vào một nguồn cung cấp duy nhất. Hai bên đã có khoảng ba tháng trao đổi trước vòng thương thuyết mới, nhưng Brussels muốn đạt được kết quả cụ thể ngay trong tháng 10, trước khi các nhà lãnh đạo Liên Âu họp thượng đỉnh tại Brussels vào hai ngày 15 và 16 tháng 10.
Một trong những nguyên nhân chính gây căng thẳng là tình trạng hàng hóa Trung Quốc tràn vào thị trường Âu Châu với giá bán có sức cạnh tranh mạnh. Theo Denis Redonnet, viên chức phụ trách thi hành chính sách mậu dịch của Ủy ban Âu Châu, lượng hàng nhập cảng từ Trung Quốc đã gia tăng đáng kể trong các ngành máy móc, dệt may, kim loại căn bản và hóa chất. Trong năm 2025, Liên Âu nhập cảng tổng cộng 571 tỷ euro hàng hóa từ Trung Quốc. Trong khi đó, nhiều doanh nghiệp Âu Châu cho rằng họ phải cạnh tranh với những nhà sản xuất Trung Quốc được chính phủ trợ cấp, nhờ vậy có thể duy trì giá bán thấp và gia tăng sản lượng trong thời gian ngắn. Brussels lo ngại tình trạng này có thể khiến nhà máy phải đóng cửa, nhân viên mất việc và năng lực sản xuất trong những ngành có ý nghĩa chiến lược bị suy giảm.
Ngành xe hơi chạy điện đang trở thành trọng tâm của cuộc tranh chấp. Liên Âu đã áp thuế bổ sung đối với xe điện sử dụng bình điện được sản xuất tại Trung Quốc, sau những cuộc điều tra về việc chính phủ Trung Quốc trợ cấp cho các nhà sản xuất trong nước. Tuy nhiên, sau khi các mức thuế này được áp dụng, lượng xe hybrid có thể sạc điện của Trung Quốc xuất cảng sang Âu Châu lại tăng mạnh.
Theo Reuters ngày 7 tháng 10, lượng xe hybrid sạc điện nhập cảng từ Trung Quốc tăng 86% trong vòng một năm, trong khi lượng xe điện chạy hoàn toàn bằng bình điện tăng 40%. Brussels lo ngại các nhà sản xuất Trung Quốc có thể thay đổi cơ cấu sản phẩm để giảm ảnh hưởng của những mức thuế hiện hành, qua đó tiếp tục mở rộng thị phần tại Âu Châu. Liên Âu đã đề nghị Bắc Kinh cứu xét việc giới hạn xuất cảng một số loại xe hybrid sạc điện, nhưng Trung Quốc không chấp thuận đề nghị này.
Bất đồng còn lan sang lãnh vực nguyên liệu chiến lược. Trung Quốc giữ vai trò quan trọng trong việc cung cấp đất hiếm và nhiều loại khoáng sản thiết yếu dùng để sản xuất xe điện, thiết bị điện tử, kỹ nghệ năng lượng và quân cụ quốc phòng. Những biện pháp kiểm soát xuất cảng của Bắc Kinh khiến Liên Âu lo ngại chuỗi cung ứng công nghiệp có thể bị gián đoạn nếu quan hệ chính trị giữa đôi bên trở nên căng thẳng hơn. Phía Âu Châu muốn Trung Quốc bảo đảm nguồn cung cấp ổn định và giảm bớt những hạn chế có thể gây thiệt hại cho các doanh nghiệp ngoại quốc. Trái lại, Bắc Kinh phản đối việc Brussels mở rộng những hàng rào mậu dịch, cho rằng các biện pháp này sẽ gây tổn hại cho chuỗi cung ứng toàn cầu và không giải quyết được những vấn đề căn bản của nền kinh tế Âu Châu.
Trung Quốc cũng bác bỏ lập luận cho rằng chính sách tiền tệ của nước này tạo ra lợi thế mậu dịch bất công. Ngày 8 tháng 10, Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc tuyên bố Bắc Kinh không chủ trương cố tình làm giảm giá đồng nhân dân tệ để thúc đẩy xuất cảng. Phía Trung Quốc cho rằng tỷ giá hối đoái phải được đánh giá căn cứ vào nhiều yếu tố kinh tế, thay vì quy toàn bộ tình trạng mất cân đối mậu dịch cho giá trị đồng tiền. Tuy nhiên, một số nhà lãnh đạo Âu Châu, trong đó có Thủ tướng Đức Friedrich Merz, cho rằng vấn đề tỷ giá cần được xét đến trong nỗ lực thu hẹp mức thâm hụt. Cuộc tranh luận cho thấy bất đồng không chỉ liên quan đến thuế quan, mà còn bao gồm mô hình phát triển kinh tế, chính sách kỹ nghệ và phương thức điều hành nền kinh tế Trung Quốc.
Trước nguy cơ thương thuyết không đạt kết quả, Pháp và Đức đang thúc đẩy những biện pháp mậu dịch cứng rắn hơn. Trong thư gửi Chủ tịch Ủy ban Âu Châu Ursula von der Leyen ngày 5 tháng 10, Tổng thống Pháp Emmanuel Macron và Thủ tướng Đức Friedrich Merz đề nghị Liên Âu thiết lập một cơ chế phản ứng nhanh để đối phó với những hành vi mà họ cho là làm sai lệch sự cạnh tranh trên thị trường. Đề nghị này bao gồm việc đẩy nhanh các cuộc điều tra chống bán phá giá, giải quyết tình trạng trợ cấp quá mức và cứu xét những biện pháp có thể hạn chế quyền tiếp cận thị trường chung Liên Âu của các đối tác không tuân thủ nguyên tắc cạnh tranh công bằng. Một trong những phương án được đề cập là sử dụng mạnh mẽ hơn Công cụ chống cưỡng ép kinh tế của Liên Âu, vốn cho phép khối này áp dụng những biện pháp trả đũa trong một số trường hợp nhất định. Tuy nhiên, bất cứ cơ chế mới nào cũng cần được các chính phủ thành viên và Nghị viện Âu Châu cứu xét, chấp thuận trước khi thi hành.
Dù vậy, nội bộ Liên Âu vẫn chưa hoàn toàn đồng ý với nhau về cách đối phó với Trung Quốc. Pháp và Đức muốn Brussels có lập trường cứng rắn hơn, nhưng một số quốc gia thành viên vẫn muốn duy trì quan hệ mậu dịch và tiếp tục thu hút đầu tư từ Bắc Kinh. Trung Quốc không chỉ là thị trường tiêu thụ hàng hóa Âu Châu, mà còn là nguồn cung cấp linh kiện, bình điện, máy móc và nguyên liệu quan trọng. Nếu đôi bên áp đặt những mức thuế trả đũa trên diện rộng, các doanh nghiệp và người tiêu thụ tại cả hai thị trường đều có thể chịu thiệt hại vì giá cả gia tăng, nguồn cung cấp bị gián đoạn và hoạt động đầu tư đình trệ.
Theo hãng thông tấn AP ngày 7 tháng 10, các dân biểu Nghị viện Âu Châu đã bỏ phiếu với kết quả 454 phiếu thuận và 86 phiếu chống cho một nghị quyết kêu gọi tăng cường nguyên tắc có đi có lại trong mậu dịch với Trung Quốc, đồng thời đáp trả tương xứng nếu Bắc Kinh không mở cửa thị trường. Trong khi đó, Trung Quốc cảnh cáo rằng chủ trương bảo hộ mậu dịch sẽ không giúp Âu Châu nâng cao khả năng cạnh tranh. Bắc Kinh cũng phát tín hiệu sẵn sàng trả đũa nếu Liên Âu áp dụng thêm những hàng rào mậu dịch, đồng thời tiếp tục mở các cuộc điều tra chống bán phá giá đối với một số mặt hàng nhập cảng từ Âu Châu.
NGƯỜI QUAN SÁT/ tổng hợp
